Chiếc xe đạp lọc cọc của vị Phó Chủ tịch nước
Sự đối lập giữa cương vị và lối sống Năm 1960, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa II, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân giới thiệu và Quốc hội đã nhất trí bầu đồng chí Tôn Đức Thắng giữ chức vụ Phó Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trở thành vị lãnh đạo đứng thứ hai của nhà nước, Bác Tôn đương nhiên được hưởng mọi chế độ đãi ngộ theo nghi thức quốc gia, trong đó có việc được cấp ô tô công vụ, có tài xế riêng và đội ngũ cảnh vệ tháp tùng bảo vệ nghiêm ngặt bất cứ khi nào di chuyển.
Tuy nhiên, miền Bắc xã hội chủ nghĩa khi ấy còn vô vàn khó khăn. Đất nước bị chia cắt, miền Nam còn chìm trong khói lửa chiến tranh, nhân dân cả nước đang phải thắt lưng buộc bụng, "mỗi người làm việc bằng hai" để chi viện cho tiền tuyến. Hiểu thấu nỗi vất vả của đồng bào, Bác Tôn luôn tự dặn lòng mình tuyệt đối không được hưởng thụ bất cứ đặc quyền đặc lợi nào vượt quá mức cần thiết của một người cán bộ. Đối với Bác, chiếc ô tô bóng lộn mà nhà nước cấp phát là tài sản của nhân dân, chỉ được phép sử dụng vào việc công, để phục vụ các hoạt động đối ngoại hoặc đi công tác xa.
Chiếc xe đạp cũ kỹ và những ngày chủ nhật bình dị Hầu như tất cả người dân Thủ đô thời bấy giờ đều đã quen thuộc với hình ảnh một cụ già râu tóc bạc phơ, mặc bộ quần áo lụa giản dị, cứ mỗi chiều cuối tuần hoặc những ngày chủ nhật rảnh rỗi lại tự mình đạp chiếc xe đạp cũ đi dọc các con phố. Đó chính là Phó Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng.
Chiếc xe đạp của Bác không phải là loại đắt tiền hay bóng bẩy. Nó là một chiếc xe đã cũ, mang dấu ấn của thời gian, đôi khi đạp đi cứ phát ra những tiếng kêu lọc cọc vất vả. Nhưng Bác lại vô cùng yêu quý chiếc xe ấy. Vốn là một người thợ cơ khí lành nghề, Bác luôn tự tay lau chùi, tra dầu mỡ, vá xăm, cân vành cho người bạn đường của mình mà không cần nhờ đến sự giúp đỡ của các đồng chí phục vụ.
Mỗi khi có dịp ra ngoài thăm bạn bè cũ, đi cắt tóc, hay chỉ đơn giản là đạp xe quanh hồ Tây hóng gió, Bác đều từ chối yêu cầu dùng xe ô tô của bộ phận cảnh vệ. Bác thường nói với các đồng chí bảo vệ bằng giọng Nam Bộ trầm ấm: "Đi việc riêng của gia đình, đi chơi hóng mát mà cũng gọi xe hơi ra đưa đón thì lãng phí tiền bạc, xăng cộ của nhà nước quá. Xe hơi là để đi làm việc nước cơ mà. Bác đi xe đạp vừa khỏe người, vừa gần gũi với bà con, các chú không phải lo."
Sự kiên quyết bảo vệ "của công" Có những ngày đông Hà Nội rét mướt hay những buổi trưa hè nắng gắt, thấy Bác đã tuổi cao sức yếu, các đồng chí cảnh vệ cảm thấy vô cùng lo lắng, xót xa. Họ viện cớ lý do an ninh, lý do sức khỏe để nài nỉ Bác bước lên xe ô tô cho đỡ cực thân. Thậm chí có lúc, xe ô tô đã nổ máy chờ sẵn ngoài cổng Phủ Chủ tịch, nhưng Bác Tôn vẫn dắt chiếc xe đạp lách qua cánh cổng, cười hiền từ vẫy tay chào mọi người rồi thong thả đạp xe đi. Sự kiên quyết ấy của Bác khiến những người làm công tác phục vụ không ai dám cãi lời, chỉ biết lặng lẽ cử người đạp xe theo sau một quãng xa để âm thầm bảo vệ.
Hình ảnh vị Phó Chủ tịch nước đạp chiếc xe cọc cạch hòa vào dòng người lao động tấp nập trên phố phường Hà Nội đã trở thành một biểu tượng vô giá về sự thanh liêm. Nhân dân đi trên đường nhận ra Bác, ai cũng cúi chào rưng rưng cảm động. Họ nhìn thấy ở vị nguyên thủ quốc gia ấy không có bất kỳ khoảng cách nào của quyền lực. Bác giống hệt một người ông hiền hậu trong gia đình, sống một cuộc đời trong sạch, không mảy may tư lợi. Câu chuyện về chiếc xe đạp của Bác Tôn mãi mãi là bài học sinh động nhất về nguyên tắc "công tư phân minh", về đức tính cần kiệm liêm chính mà những cán bộ, đảng viên ngày nay luôn phải soi chung, học tập.
