CHIẾC XE ĐẠP THỒ – HÀNH TRÌNH LẶNG THẦM RA TIỀN TUYẾN

Trong những cuộc chiến tranh, có những con người không trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu, nhưng lại đóng vai trò không thể thay thế. Họ là những dân công hỏa tuyến – những người lặng lẽ vận chuyển lương thực, vũ khí, góp phần duy trì mạch sống cho chiến trường. Ở xã Thanh Thủy, câu chuyện của ông Nguyễn Văn Cảnh là một minh chứng tiêu biểu cho những đóng góp thầm lặng ấy.

Ở tuổi ngoài bảy mươi, ông Cảnh vẫn còn giữ được sự nhanh nhẹn và minh mẫn. Trong căn nhà nhỏ, ông kể lại quãng thời gian tham gia dân công hỏa tuyến với một giọng điềm tĩnh, như thể những gian khổ năm xưa đã trở thành một phần không thể tách rời của cuộc đời.

“Ngày đó, chúng tôi không nghĩ mình làm gì to tát,” ông nói. “Chỉ biết là bộ đội cần thì mình đi.”

Công việc của ông là vận chuyển lương thực, chủ yếu là gạo, từ hậu phương ra các điểm tập kết gần chiến trường. Phương tiện chính là xe đạp thồ – loại xe được gia cố đặc biệt để có thể chở khối lượng lớn, có khi lên tới vài trăm kilôgam.

Chiếc xe đạp bình thường, qua bàn tay của người dân công, trở thành một “cỗ máy vận tải” thực thụ. Khung xe được gia cố thêm, yên xe tháo bỏ để dễ điều khiển, hai bên gắn thêm giá đỡ. Hàng hóa được buộc chặt bằng dây, xếp cao quá đầu người.

“Có chuyến chở đến hai, ba tạ gạo,” ông kể. “Không thể ngồi đạp, mà phải dắt.”

Những con đường mà ông đi qua không phải là đường bằng phẳng. Đó là những lối mòn xuyên rừng, dốc cao, trơn trượt. Mùa mưa, đất nhão ra, bánh xe lún sâu. Mùa nắng, bụi đỏ bám kín người.

Có những đoạn dốc đứng, một mình không thể đẩy xe lên được, phải nhờ thêm người phía sau cùng hỗ trợ. Mỗi bước đi là một lần gồng mình, dồn toàn bộ sức lực vào đôi tay và đôi chân.

“Xe nặng lắm,” ông nói. “Có lúc tưởng như không thể nhấc nổi.”

Nhưng điều khiến người ta nể phục không chỉ là sức lực, mà là sự bền bỉ.

Hành trình vận chuyển thường kéo dài nhiều ngày. Ban ngày di chuyển, ban đêm nghỉ lại ven rừng hoặc trong các lán tạm. Lương thực mang theo rất ít, chủ yếu là cơm nắm, muối vừng. Nước uống phải tìm dọc đường, khi là suối, khi là nước mưa hứng lại.

“Ăn uống kham khổ lắm,” ông nhớ lại. “Nhưng quen rồi, không ai kêu ca.”

Một trong những thử thách lớn nhất là khi gặp mưa. Đường trơn, xe nặng, chỉ cần sơ sẩy là có thể ngã. Mỗi lần như vậy, hàng hóa có thể bị đổ ra ngoài, phải nhặt lại, buộc lại từ đầu.

“Có hôm ngã mấy lần liền,” ông kể. “Người thì lấm lem bùn đất, nhưng vẫn phải đứng dậy đi tiếp.”

Không chỉ có thiên nhiên, nguy hiểm còn đến từ bom đạn. Những tuyến đường vận chuyển thường là mục tiêu đánh phá. Khi có tín hiệu máy bay, mọi người phải nhanh chóng đưa xe vào nơi trú ẩn.

“Có lần đang đi thì nghe tiếng máy bay,” ông kể. “Chỉ kịp kéo xe vào bụi cây, nằm xuống.”

Bom nổ gần đó, đất đá bắn tung lên. Sau khi yên tiếng, họ lại kiểm tra hàng hóa, nếu còn nguyên thì tiếp tục hành trình.

“Không ai nghĩ đến chuyện quay lại,” ông nói. “Hàng chưa đến nơi thì chưa thể dừng.”

Chính sự kiên trì ấy đã giúp duy trì nguồn tiếp tế cho chiến trường – một yếu tố quan trọng góp phần vào thắng lợi chung.

Điều đáng chú ý là, trong những hành trình gian khổ ấy, tinh thần đồng đội luôn hiện diện. Họ giúp nhau đẩy xe, chia sẻ từng ngụm nước, từng miếng ăn.

“Không có nhau thì không đi nổi,” ông khẳng định.

Có những người bị thương do ngã hoặc do bom đạn, nhưng vẫn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ. Có người phải dừng lại giữa chừng, nhưng phần việc của họ sẽ được người khác tiếp tục.

Không có những lời hô hào lớn lao, nhưng sự gắn kết ấy chính là sức mạnh giúp họ vượt qua mọi khó khăn.

Sau chiến tranh, ông Cảnh trở về quê hương với đôi bàn tay chai sạn và một cơ thể đã trải qua nhiều năm gian khổ. Những ngày đầu, cuộc sống không dễ dàng. Nhưng ông không than phiền.

“Ngày đó còn vượt qua được, thì giờ có khó mấy cũng chịu được,” ông nói.

Ông bắt đầu lại với công việc đồng áng, chăm lo gia đình. Cuộc sống dần ổn định. Nhưng ký ức về những chuyến xe thồ vẫn còn nguyên.

Chiếc xe đạp năm xưa không còn nữa, nhưng hình ảnh của nó vẫn sống trong trí nhớ của ông – như một biểu tượng của một thời gian khó mà kiên cường.

Khi được hỏi điều gì khiến ông nhớ nhất, ông không nói về gian khổ, mà nói về cảm giác khi hoàn thành nhiệm vụ.

“Chỉ cần giao hàng xong, biết bộ đội có cái ăn, là thấy nhẹ người,” ông chia sẻ.

Câu nói ấy giản dị, nhưng phản ánh rõ nét tinh thần của những người dân công hỏa tuyến – làm việc không vì danh lợi, mà vì trách nhiệm.

Trong dòng chảy của lịch sử, những đóng góp của họ có thể không được nhắc đến nhiều như những trận đánh lớn. Nhưng nếu không có những chuyến hàng âm thầm ấy, chiến trường sẽ không thể duy trì.

Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Cảnh không chỉ là một ký ức cá nhân, mà còn là đại diện cho hàng vạn con người đã góp sức mình vào cuộc chiến theo cách lặng lẽ nhất.

Ngày nay, những con đường đã được trải nhựa, phương tiện hiện đại hơn rất nhiều. Nhưng nhìn lại quá khứ, mới thấy hết giá trị của những bước chân, những vòng quay bánh xe ngày ấy.

Đó không chỉ là hành trình vận chuyển, mà là hành trình của ý chí, của lòng kiên trì và tinh thần vì Tổ quốc.