CHIẾC XE ĐẠP THỒ – "NGƯỜI CHIẾN SĨ KHÔNG CẦN ĐỘNG CƠ"
CHIẾC XE ĐẠP THỒ – "NGƯỜI CHIẾN SĨ KHÔNG CẦN ĐỘNG CƠ"
Trong ký ức của nhiều cựu chiến binh Trường Sơn, có một "người bạn" không biết nói, không cầm súng, nhưng góp phần đưa từng hạt gạo, từng viên đạn đến tiền tuyến. Đó là chiếc xe đạp thồ – một sáng kiến giản dị của người Việt Nam trong chiến tranh.
Thoạt nhìn, chiếc xe chẳng khác mấy một chiếc xe đạp bình thường. Nhưng để phục vụ vận chuyển, người ta đã gia cố khung xe bằng thép, thay nan hoa chắc hơn, buộc thêm thanh gỗ hoặc tre hai bên để giữ thăng bằng, lắp giá chở hàng phía trước và phía sau. Khi chất đầy hàng, chiếc xe nặng đến mức không thể ngồi đạp được nữa. Người sử dụng chỉ còn cách đi bộ phía sau, dùng hai tay điều khiển và dồn toàn bộ sức lực để đẩy xe vượt qua những con đường rừng gập ghềnh.
Công việc ấy diễn ra hầu như mỗi ngày trên các tuyến đường tiếp tế. Có những đoạn đường dốc, bùn ngập đến mắt cá chân, bánh xe lún sâu, chỉ vài mét cũng phải mất rất nhiều thời gian mới đưa xe lên được. Khi gặp suối, mọi người cùng nhau khiêng xe qua. Khi máy bay địch xuất hiện, hàng chục chiếc xe được nhanh chóng kéo vào rừng, phủ lá ngụy trang rồi tất cả im lặng chờ đợi.
Trong nhiều hồi ký của lực lượng thanh niên xung phong và bộ đội vận tải, chiếc xe đạp thồ không chỉ là phương tiện vận chuyển mà còn là biểu tượng của ý chí con người. Người đẩy xe thường đi hàng chục kilômét mỗi ngày. Họ phải tính toán từng đoạn đường, từng điểm nghỉ để giữ sức. Có người kể rằng đôi bàn tay chai sần vì nắm ghi đông nhiều tháng liền, đôi dép cao su mòn đến mức phải thay nhiều lần trong một chiến dịch.
Điều đáng khâm phục là tất cả những cải tiến trên chiếc xe đều được thực hiện từ thực tiễn. Không có nhà máy hiện đại hay dây chuyền sản xuất, người thợ chỉ dùng những vật liệu sẵn có để gia cố chiếc xe sao cho chở được nhiều hàng hơn mà vẫn bảo đảm an toàn. Nhờ vậy, sức chở của xe tăng lên gấp nhiều lần so với ban đầu. Chính sự sáng tạo ấy đã giúp giải quyết bài toán hậu cần trong điều kiện vô cùng khó khăn.
Sau chiến tranh, nhiều chiếc xe đạp thồ được lưu giữ tại các bảo tàng lịch sử và bảo tàng quân sự. Chúng không còn lăn bánh trên những con đường Trường Sơn, nhưng vẫn kể cho người xem câu chuyện về một thời mà con người đã biến phương tiện rất bình thường thành "vũ khí" phục vụ kháng chiến. Không ít cựu chiến binh khi nhìn lại chiếc xe năm xưa đều nhớ đến những đồng đội đã cùng mình vượt núi, băng rừng, có người trở về, có người mãi mãi nằm lại trên tuyến đường vận tải.
Ngày nay, giữa những phương tiện hiện đại, chiếc xe đạp thồ có thể trông rất đơn sơ. Nhưng giá trị của nó không nằm ở hình dáng hay vật liệu, mà ở trí tuệ, sự sáng tạo và sức bền của con người Việt Nam trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Nó chứng minh rằng chiến thắng không chỉ được tạo nên từ những trận đánh, mà còn từ những con người âm thầm làm công tác hậu cần, từ những sáng kiến tưởng như rất nhỏ nhưng mang lại hiệu quả lớn.
Câu chuyện về chiếc xe đạp thồ là câu chuyện của lòng kiên trì, của tinh thần vượt khó và của những con người bình dị đã góp phần làm nên lịch sử. Chính vì vậy, chiếc xe ấy xứng đáng được xem là một biểu tượng của "thời hoa lửa" – thời kỳ mà mỗi sáng kiến, mỗi bàn tay và mỗi bước chân đều hướng về mục tiêu chung là độc lập, tự do cho Tổ quốc.
