CHIẾC XE ĐẠP VÀ NHỮNG CHUYẾN ĐƯỜNG CỦA NGƯỜI NỮ GIAO LIÊN CỦ CHI

Hơn 45km, những chốt gác và bí mật giấu trong chiếc xe đạp

Đinh Thị Biệu sinh năm 1983 tại Củ Chi. Trong những năm chiến tranh, bà tham gia hoạt động giao liên, thuộc đội 3 và thực hiện nhiệm vụ vận chuyển tài liệu, thuốc súng, đạn dược cho lực lượng cách mạng. Phương tiện của bà khi ấy chỉ là một chiếc xe đạp. Có những chuyến đi kéo dài hơn 45km, qua nhiều chốt kiểm soát. Để che dấu số hàng, bà tìm cách đưa thuốc súng, đạn dược vào bánh xe và vỏ xe đạp. Một lần khác, khi chiếc xe được đưa lên nóc xe đò và bị hỏi vì sao nặng, bà chỉ trả lời: " Xe bằng sắt mà sao không nặng."

Củ Chi trong những năm chiến tranh là một địa bàn đặc biệt. Đây vừa là nơi người dân sinh sống, vừa là địa bàn diễn ra nhiều hoạt động quân sự và cách mạng. Trong hoàn cảnh ấy, không phải tất cả những người tham gia kháng chiến đều trực tiếp cầm súng. Có những người đảm nhiệm những công việc phía sau, trong đó có giap liên-công việc đòi hỏi khả năng giữ bí mật, xử lý tình huống và di chuyển qua những khu vực có nhiều nguy cơ. Bà Đinh Thị Biệu là một trong số những người giao liên xuất sắc hoàn thành nhiệm vụ ấy. Một chuyến đi có thể bắt đầu bằng một chốt kiểm soát hoặc một tình huống bất ngờ, chuyến đi ấy có thể trở nên hoàn toàn khác. Với Đinh Thị Biệu, những chuyến đi như vậy đã trở thành một phần của tuổi trẻ.

Trong những năm chiến tranh, bà Biệu có những chuyến vận chuyển từ khu vực Trảng Bàng vào trung tâm Sài Gòn. Quãng đường được tư liệu ghi nhận dài hơn 45km và trên đường điều có nhiều chốt kiểm tra. Phương tiện bà sử dụng chỉ là một chiếc xe đạp. Một công việc đòi hỏi phải có sự tính toán, chiếc xe phải đủ bình thường để không gây chú ý, nhưng cũng phải chứa được số hàng vận chuyển. Quan trọng hơn người điều khiển chiếc xe phải giữ bình tĩnh. Bởi một chuyến giao liên không chỉ phụ thuộc vào quãng đường. Nó còn phụ thuộc vào việc người đi đường có thể giữ bí mất đến đâu khi gặp tình huống bất ngờ. Những chuyến đi của bà vì thế không còn đơn giản là chuyện đạp xe từ địa điểm này đến địa điểm khác. Đó là những lần di chuyển trong điều kiện mà chỉ một sơ suất cũng có thể khiến nhiệm vụ thất bại.

Có một câu chuyện được nhắc lại nhiều khi nói về những chuyến giao liên của bà Đinh Thị Biệu. Sau nhiều ngày vận chuyển, có lần bà quá mệt nên gửi chiếc xe đạp có chứa thuốc súng lên nóc một chiếc xe đò, còn mình ngồi bên trong. Khi phát hiện chiếc xe trên nóc có vẻ nặng, người phụ xe hỏi nguyên nhân. Bà trả lời " Xe bằng sắt mà sao không nặng " câu trả lời chỉ có vài chữ. Không có một lời giải thích dài. Không có biểu hiện cho thấy người nói đang ở trong một tình huống nguy hiểm. Nhưng chính sự ngắn gọn ấy cho thấy cách bà xử lý một tình huống bất ngờ, trả lời như thể chiếc xe chỉ đơn giản nặng vì được làm bằng sắt. Đối với một người đang mang thuốc súng, đạn dược, sự bình tĩnh không phải là điều có thể diễn ra một cách tự nhiên. Nó là thứ phải được giữ lấy trong từng khoảnh khắc. Câu chuyện này cũng cho thấy đặc điểm của công việc giao liên trong chiến tranh, nhiều khi điều quan trọng không phải là một hành động lớn, mà là khả năng xử lý đúng một tình huống rất nhỏ.

Khi nhắc đến chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh, những người lính ngoài mặt trận hay những sự kiện được ghi lại trong lịch sử. Nhưng để một lực lượng có thể hoạt động, phía sau còn có rất nhiều công việc khác. Có người vậ chuyển tài liệu. Có người đưa thuốc men. Có người tìm đường. Có người đưa tin. Có người chuẩn bị lương thực. Và cũng có những người như Đinh Thị vận chuyển thuốc súng, đạn dược bằng những phương tiện rất đơn sơ. Những công việc đó không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những câu chuyện lịch sử quen thuộc. Tuy nhiên, chúng là một phần của đời sống chiến tranh. Tư liệu về Đinh Thị Biệu cho biết bà thuộc đội 3 và từng thực hiện những nhiệm vụ vận chuyển trong điều kiện có nhiều chốt kiểm soát. Điều đáng chú ý trong câu chuyện của bà không nằm ở việc bà sử dụng một phương tiện đặc biệt hay một cách thức vận chuyển hiện đại. Ngược lại, mọi thứ đều rất đơn giản: một chiếc xe đạp, một người phụ nữ và những con đường dài. Chính sự đơn giản đó làm cho câu chuyện trở nên gần với đời sống của người dân thời chiến.

Chiến tranh kết thúc. Những con đường từng được sử dụng trong các chuyến giao liên dần thay đổi. Cuộc sống của Củ Chi cũng thay đổi theo thời gian. Nhưng đối với những người trực tiếp trải qua chiến tranh, ký ức không kết thúc cùng ngày tiếng súng ngừng lại. Đinh Thị Biệu đã ở tuổi cao. Những chuyến đi hàng chục cây số bằng xe đạp thuộc về một thời tuổi trẻ đã cách hiện tại nhiều thập niên. Tuy nhiên, câu chuyện về những chuyến giao liên ấy vẫn còn được lưu lại qua lời kể và tư liệu. Năm 2025, Trường Tiểu học Trần Bình Trọng đăng bài viết về bà trong khuôn khổ nội dung " Câu chuyện thời Hoa lửa ", giới thiệu bà là một nữ giao liên từng trực tiếp vận chuyển thuốc súng, đạ dược trong thời chiến. Một bài viết khác được đăng tháng 9/2026 trên chuyên trang " Câu chuyện lịch sử " cũng ghi nhận bà sinh năm 1983 tại Củ Chi, từng tham gia hoạt động giao liên và thuộc đội 3. Những tư liệu này giúp câu chuyện về bà không chỉ tồn tại trong ký ức của một cá nhân mà tiếp tục được kể Lại cho những thế hệ sau.

Điều đáng chú ý trong câu chuyện của Đinh Thị Biệu là bà không xuất hiện trước mắt người đọc như một nhân vật xa cách. Trước khi trở thành một nhân chứng lịch sử, bà cũng từng là một người trẻ sống trong thời đại của mình. Những năm tuổi trẻ của bà gắn với chiến tranh. Những việc mà một người trẻ ngày nay có thể xem là nguy hiểm, đối với thế hệ của bà lại trở thành một phần trong cuộc sống hằng ngày. Một chuyến xe đạp dài hàng chục cây số. Một lần đi qua chốt kiểm soát. Một lần tìm cách che giấu hàng hóa. Một lần phải nghĩ nhanh để trả lời câu hỏi bất ngờ. Những việc đó nối tiếp nhau tạo thành một giai đoạn của cuộc đời. Và khi chiến tranh kết thúc, điều còn lại không chỉ là những phần thưởng hay những dòng ghi trong hồ sơ. Đó còn là kí ức của một con người đã trực tiếp sống trong một giai đoạn đặc biệt của lịch sử.

Thế hệ sinh ra trong thời bình khó có thể hình dung đầy đủ cảm giác của một người phải mang theo thuốc súng, đạn dược trên một chiếc xe đạp và đi qua những chốt kiểm soát. Khoảng cách giữa hai thế hệ không chỉ nằm ở thời gian. Nó còn nằm ở hoàn cảnh sống. Nhưng câu chuyện của nhân chứng Đinh Thị Biệu có ý nghĩa với người trẻ hôm nay. Không phải vì thế hệ hiện tại phải lặp lại những gì thế hệ trước đã làm. Mà bởi khi biết một người đã từng sống như thế nào trong hoàn cảnh của họ, người trẻ có thêm một cách để nhìn về cuộc sống hiện tại. Ngày nay, một sinh viên có thể đi học trên những con đường đông đúc, sử dụng điện thoại để liên lạc với người khác chỉ trong vài giây và dễ dàng tiếp cận thông tin từ khắp. Những điều ấy rất bình thường với cuộc sống hiện đại. Đối với những người từng sống trong chiến tranh, những điều bình thường ấy từng không tồn tại. Bởi vậy, việc tìm hiểu câu chuyện của một nhân chứng không chỉ là tìm lại một sự kiện trong quá khứ. Đó còn là cách để hiểu hơn về giá trị của những điều đang có.

Đinh Thị Biệu đã đi qua phần lớn cuộc đời của mình. Chiếc xe đạp từng theo bà trên những chặng đường giao liên có thể chỉ còn nằm lại trong kí ức. Những con đường năm xưa cũng đã thay đổi. Những chốt kiểm soát từng khiến mỗi chuyến đi trở nên nguy hiểm nay chỉ còn được nhắc lại qua câu chuyện. Nhưng một nhân chứng lịch sử không chỉ tồn tại trong những năm tháng họ trực tiếp tham gia. Họ còn tồn tại trong câu chuyện của mình được truyền lại. Với Đinh Thị Biệu, đó là câu chuyện về những chuyến xe đạp đi qua hơn 45km đường, về những lần vận chuyển thuốc súng và đạn dược, về cách một người phụ nữ trẻ tìm cách hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện chiến tranh.

Lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những sự kiện lớn, mà còn được tạo nên từ rất nhiều con người bình thường đã làm phần việc của mình trong những thời điểm không bình thường.