Chiếc xe thồ của “kiện tướng” Cao Văn Tỵ

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, “kiện tướng xe thồ” Cao Văn Tỵ thuộc lực lượng dân công Thanh Hóa đã lập kỷ lục với sức chở 320kg/chuyến. Chiếc xe đạp của ông hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 4.

Anh Nguyễn Hữu Hoành, cán bộ Bảo tàng Quân khu 4 cho biết: Chiếc xe thồ kỷ vật được đưa về Bảo tàng trong lần LLVT Quân khu 4 phát động Cuộc vận động sưu tầm, hiến tặng các kỷ vật kháng chiến. Đó là một chiếc xe đạp bình thường như hàng vạn chiếc xe khác trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, song chiếc xe đã lập “kỷ lục” bởi chủ nhân của nó đã gia cố, sáng tạo thêm nhiều chỗ để hàng mới nhằm tăng sức chịu đựng và chở được thêm nhiều hàng hóa. Cao Văn Tỵ đã mày mò để gia cố thêm khung, vành, tay lái. Dọc thân xe còn thêm một thanh ngang có thể thồ tới 200kg gạo. Các nan hoa được nẹp thêm để tăng độ bền, chắc cho xe. Phần trước của xe được gắn thêm một khúc tre dài làm tay lái, một khúc tre ngắn hơn dùng giữ thăng bằng và làm tay phanh. Thông thường, một chiếc xe đạp có thể chở từ 100-250kg hàng, nhưng ông Cao Văn Tỵ, đã chở 320kg/chuyến.

Với sự sáng tạo của mình, ông Cao Văn Tỵ đã tăng sức chở của xe đạp lên gấp 10 lần so với người gồng gánh bình thường. Từ đó, phong trào thi đua “thồ nhiều, đi nhanh” ngày càng lan rộng khắp toàn tuyến và cổ vũ mọi người phấn đấu. Chỉ tính riêng Liên khu 4, chủ yếu là vùng Thanh - Nghệ - Tĩnh, ta đã huy động 250.000 lượt dân công, hơn 11.000 xe đạp thồ cung cấp và vận chuyển 15.000 tấn gạo, hơn 400 tấn thực phẩm chi viện cho chiến trường. Cao Văn Tỵ được mọi người phong là “kiện tướng xe thồ”, được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng ba và hai lần được Bác Hồ tặng thưởng Huy hiệu của Người.

Trong điều kiện đường sá khó khăn, phương tiện thô sơ, dưới sự đánh phá ác liệt của địch thì những chiếc xe thồ do lực lượng dân công hỏa tuyến đảm trách trở thành một trong những loại hình vận chuyển cơ động nhất. Mặc mưa bom bão đạn, những chiếc xe đạp thô sơ vẫn miệt mài ra chiến trận. Theo thống kê, trong suốt chiến dịch, lực lượng xe đạp thồ đã có hơn 20.000 chiếc, liên tục vận tải hàng trong suốt thời gian chuẩn bị và diễn ra chiến dịch. Để biến một chiếc xe đạp dân dụng thành xe thồ, dân công, bộ đội đã buộc thêm vào ghi-đông một đoạn tre nhỏ để điều khiển và buộc vào trục yên xe một đoạn tre làm tay cầm. Độ cứng của khung xe được tăng lên bằng cách hàn thêm sắt, buộc thêm gỗ, dùng quần áo cũ để gia cố, tăng độ bền của săm, lốp. Nhờ vậy, những chiếc xe này đã lăn bánh vượt suối sâu, đèo cao để “cõng” trên mình từ 100-200kg hàng ra trận tuyến.

Để chở hàng an toàn, những người dân công sử dụng xe đạp thồ được tổ chức thành từng đoàn. Mỗi đoàn có nhiều trung đội, mỗi trung đội có từ 30-40 người. Đường sá đi lại khó khăn nên để tránh bị lạc, họ đã làm ký hiệu bằng cách buộc khăn trắng sau lưng người đi trước, để người sau nhận ra dù là trong đêm tối. Mỗi chuyến xe thồ chở hàng ra chiến trường chỉ được phép chở tối đa 60kg hàng hóa, song hưởng ứng phong trào thi đua “thồ nhiều, đi nhanh”, họ đã chở vượt mức chỉ tiêu từ 100kg đến 200kg trên mỗi chuyến, những chiếc xe đạp thô sơ ấy đã liên tiếp lập nhiều kỷ lục, có chiếc chở đến 250kg hàng. Riêng Cao Văn Tỵ đã lập kỷ lục mới với sức thồ 320kg/chuyến.