Chiến binh một thời, nhà giáo mãi mãi
Giữa những ngày hè oi ả của Đà Lạt, chúng tôi may mắn được ngồi lắng nghe câu chuyện của một người đã đi qua lửa đạn. Ông tên Vũ Quang Luật, sinh năm 1953 tại Thường Tín, Hà Nội. Ông không phải nhà sử học, cũng chẳng phải diễn giả. Ông chỉ là một cựu chiến binh, một nhà giáo đã dành cả đời để giữ và truyền lại ngọn lửa yêu nước.
Tháng 12 năm 1970, khi vừa ngoài mười bảy, ông lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện ngoài Bắc, ông được điều vào chiến trường Quảng Trị. Ông tham gia chiến dịch 81 ngày đêm giải phóng thành cổ. Đến ngày thứ tám mươi, ông bị thương nặng. Đồng đội đưa ông xuống hầm cứu thương. Ông kể lại rằng: trời mưa tầm tã, nước chảy xuống hầm, bác sĩ chỉ mặc áo choàng trắng phía trên, dưới là quần đùi. Điện lại không có, người ta phải đạp xe liên tục để quay máy phát điện, đèn le lói đủ để khâu vết thương. Lúc xử lí vết thương vô cùng đau đớn tới mức người ta phải trói hai chân ông lại để ông không giãy giụa. Máu chảy nhiều, khát khô cả cổ họng nhưng lại chẳng có nước, ông phải kiếm lấy bịch hứng nước mưa mà uống. Thế mà khi chuyền tay thì đổ hết sạch làm ông ‘’tiếc ơi là tiếc’’. Sáng hôm sau, ông được đưa lên thuyền dân quân vượt song Thạch Hãn. Thời tiết hôm ấy mưa dai dẳng, ông phải loay hoay kiếm bịch gạo sấy rỗng choàng vào miệng vết thương để khỏi nhiễm trùng. Hơn một tháng sau ông mới được chuyển ra Bắc an dưỡng.
Ông kể tiếp những hình ảnh mà đến giờ vẫn không quên. Khi đang đi trinh sát, ông nghe tiếng trẻ con khóc. Vào nhà, thấy đứa bé nửa tháng tuổi nằm trên ghế võng mà khóc, kiến bu kín mắt mũi. Cha mẹ chắc đã chết để lại em một mình nơi đây. Ông bất lực nhìn đứa trẻ, nội tâm giằng xé nhưng hiểu rằng không thể cứu chỉ kịp dùng tấm vải phủi kiến, lau mặt cho nó rồi đi tiếp. Lần khác, đang tìm thức ăn, tay đụng phải một ụ đất mềm. Đào lên thì thấy một xác người đã thúi nhũn ra. “Ông dường như là người duy nhất biết điều đó,” ông nói khẽ.
Chiến trường Quảng Trị lúc ấy ác liệt đến mức phim ảnh chỉ lột tả được khoảng một nửa. Pháo chuột nổ trên ngọn tre, mảnh đạn rơi xuống. Pháo xuyên đất vài mét mới nổ khi gặp khoảng trống. Bom nổ chạm đất. Bộ đội phải học cách nhận biết quy luật máy bay, tiếng đạn từ biển bắn vào để tránh. Có lần một đồng đội ngồi dựa gốc cây Phi Lao, đạn cắt đứt cành, cành rơi xuống đâm thẳng vào đầu. Người chết ngay tại chỗ trong tư tế ngồi. Không ai kịp đào hố chôn, chỉ biết nhổ cành cây ấy ra rồi lấp cát lại mà thôi. Ông nói: “Lúc đó mải đánh nhau, không ai có thể đào hố.”
Sau khi lành thương, năm 1973 ông sang Liên Xô học nghề bảy năm. Về nước, ông trở thành giáo viên dạy nghề, góp phần xây dựng trường công nhân kỹ thuật. Ông làm việc trong ngành đào tạo nghề đến lúc nghỉ hưu. Nhưng ông không bao giờ quên lời căn dặn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi đoàn nhà giáo chiến sĩ ra Hà Nội gặp Bác. Đại tướng nói: “Các đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ đất nước. Bây giờ chuyển sang giáo dục thì phải truyền kiến thức, song song với đó phải truyền lửa, truyền tình yêu và lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.” Ông nhớ câu ấy suốt đời. Mỗi lần đứng trên bục giảng, cuối giờ ông dành vài phút kể chuyện quân đội cho học trò.
Hiện nay, ông vẫn day dứt khi nhìn thế hệ trẻ. Nhiều trường chỉ lo kiến thức mà quên đạo đức. Trên mạng xã hội, tin giật gân, câu chuyện tầm bậy lan nhanh. Có người cố tình nói xấu lãnh tụ, nói xấu chế độ để câu view. Những điều này quả thực không thể chấp nhận! Ông bảo: “Nếu các cháu không tỉnh táo, những lời văn hay nhưng sai lệch sẽ thấm dần, khiến người ta quên cả đất nước.” Ông cũng nhắc đến một số cựu chiến binh tự xưng công thần, lúc nào cũng khoe công lao rồi than phiền hiện tại. Ông nói thẳng: ‘’phải giữ nếp sống giản dị, trung thực, đừng biến thành người chỉ biết kể công.’’
Cuối câu chuyện, khi chúng tôi hỏi liệu ông có điều gì muốn nhắn gửi đến thế hệ trẻ không? Ông chỉ mĩm cười nhẹ mà bảo: “Gửi gắm thì ông muốn gửi rất nhiều. Nhưng ông muốn các cháu phải sống chân thành, lành mạnh, kính trọng ông bà cha mẹ. Đồng thời học kiến thức nhưng cũng đừng quên lòng yêu nước. Hãy tỉnh táo trước thông tin trên mạng và đừng để những câu chuyện sai trái làm mờ mắt.
Nghe ông kể, tôi chợt hiểu vì sao những người đã đi qua lửa đạn lại trân trọng hòa bình đến vậy. Họ không cần ai ca ngợi. Họ chỉ cần thế hệ sau nhớ rằng độc lập tự do không phải thứ trời cho. Tôi nhìn ông ngồi đó, mái tóc bạc trắng, giọng nói vẫn chắc nịch khi nhắc đến trận chiến năm xưa, đến sông Thạch Hãn, đến những người đồng đội cũ, và đến thế hệ hôm nay. Hằng năm, ông vẫn sẽ trở về cố hương, gặp lại bạn bè cũng như tiễn biệt người đã ra. Tôi dõi mắt theo ông, nghĩ đến những đứa trẻ hiện nay, lớn lên trong yên ấm, đôi khi quên mất giá trị của sự yên ấm ấy mà trong long bùi ngùi xót xa…
Xin cảm ơn ông Vũ Quang Luật đã dành thời gian kể lại những trang đời máu lửa. Cảm ơn ông đã giữ ngọn lửa ấy cháy đến hôm nay và trao lại cho chúng tôi. Chúng tôi sẽ cố gắng viết, kể, và sống sao cho xứng với những gì ông và đồng đội đã đánh đổi.
