Chiến đấu gian khổ

Lần theo hồ sơ chiến công và những tư liệu lưu trữ, nhận thấy những cán bộ vào Nam đợt đầu đã được Ban Binh vận Xứ ủy Nam Bộ sử dụng như những “vốn quý”.

Một số cán bộ như Trần Bá, Lê Đình Ngoạn (Sáu Vũ), Phạm Đức Kính (Tư Kiệm), Phan Thịnh, Phạm Xuân Lô... được giữ lại công tác ở cơ quan Ban Binh vận.

Ông Trần Bá được giao trọng trách Phó Ban Binh vận Xứ ủy; một số cán bộ nữ như Hoàng Thị Nghị, Lê Thị Chính, Phạm Thị Soi, Trần Thị Hải, Trần Thị Chung... nhận nhiệm vụ tìm cách bám nắm địch để xây dựng cơ sở nội tuyến, làm nhân mối.

Một số cán bộ "Tập kết ngược" năm 1954 gặp lại nhau sau ngày đất nước thống nhất. Ảnh: Tư liệu CĐV.

Họ không được cấp kinh phí hoạt động mà phải tự tạo thế hợp pháp, xoay sở làm ăn, buôn bán lấy tiền, vừa đảm bảo cuộc sống bản thân vừa tạo kinh phí hoạt động cho tổ chức. Trong số đó, 3 người bị địch bắt tù đày nơi "địa ngục trần gian" Côn Đảo, là các bà Hoàng Thị Nghị, Phạm Thị Soi, Trần Thị Hải.

Một số cán bộ “tập kết ngược” có kinh nghiệm công tác địch vận chống Pháp được đưa về làm nòng cốt cho các Ban Binh vận ở địa phương, như: Nguyễn Trọng Tâm về Biên Hòa, Trần Công Sơn về Tây Ninh, Lê Quốc Chinh về miền Tây Nam Bộ...

Một số khác được ta tổ chức đưa vào hàng ngũ địch để “chui sâu leo cao” như Thái Quang Chức, Phạm Văn Riện, Nguyễn Đình Hưng, Lê Xuân Tu... Có những người được giao “bám nắm, vận động” những đối tượng đặc biệt như ông Dương Thành Nhật “bám” anh trai là Đại tướng Dương Văn Minh, Vũ Quang Lân tiếp cận anh trai là Vũ Quang Tài (Đại tá, Cục trưởng Cục Xã hội quân đội Sài Gòn)...

Anh hùng LLVTND, Trung tá Nguyễn Trọng Tâm. Ảnh: Tư liệu CĐV.

Ngoại trừ một số rất ít những người công tác trong cơ quan ở ngoài cứ, tuyệt đại đa số đều phải hoạt động bí mật trong lòng địch, chịu nhiều gian khổ hy sinh.

Hầu hết 36 cán bộ vào đợt đầu tiên đều bị địch bắt, có người bị bắt đi bắt lại 2 - 3 lần, có người bị địch đày ải qua hàng chục nhà giam, bị tra tấn dã man.

Có những người bị địch đánh đến chết vẫn giữ vững ý chí, kiên trung, kiên quyết không khai báo cho địch về tổ chức, về đồng chí mình, về cơ sở bí mật trong lòng địch; trong nhà tù vẫn tiếp tục tiến công, tiếp tục vận động binh sĩ ngụy đi theo cách mạng...

Anh hùng LLVTND, Thiếu tá Hoàng Thị Nghị. Ảnh: Tư liệu CĐV.