Chiến dịch Biên giới 1950

Trong lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp, nếu Việt Bắc Thu – Đông 1947 là chiến thắng giữ vững căn cứ địa, thì Chiến dịch Biên giới năm 1950 là bước chuyển quan trọng đưa cuộc kháng chiến từ thế phòng ngự sang thế chủ động tiến công. Khi tìm hiểu về chiến dịch này, tôi luôn cảm nhận được không khí của một thời điểm mà cả quân đội và nhân dân đều hiểu rằng: vận hội mới đang mở ra.

Con đường bị khóa ở biên giới

Sau nhiều năm kháng chiến, nước ta gặp khó khăn lớn về vũ khí, thuốc men và liên lạc với bên ngoài. Thực dân Pháp cố giữ chặt tuyến biên giới Cao Bằng – Lạng Sơn, đặc biệt là đường số 4, nhằm cô lập căn cứ Việt Bắc.

Những đồn như Đông Khê, Thất Khê, Cao Bằng được xây dựng thành những mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ của địch.

Một cựu chiến sĩ kể với tôi:

“Chúng tôi gọi đường số 4 là con đường đầy khói súng. Muốn mở được biên giới thì phải đánh vào những cái khóa trên con đường ấy.”

Quyết định mở chiến dịch

Năm 1950, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định mở một chiến dịch lớn ở biên giới. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao chỉ huy.

Mục tiêu của chiến dịch không chỉ là tiêu diệt sinh lực địch, mà còn:

• Phá thế bao vây của Pháp.

Đó là một quyết định có ý nghĩa chiến lược rất lớn.

Những ngày chuẩn bị trong rừng

Tôi đặc biệt xúc động khi đọc hồi ký của nhiều chiến sĩ về công tác chuẩn bị.

Hàng vạn dân công từ các tỉnh Việt Bắc gùi gạo, tải đạn, kéo pháo qua núi rừng. Có người đi hàng chục cây số mỗi ngày. Có bà mẹ gùi gạo ban ngày, tối về lại giã gạo cho bộ đội.

Một cô gái dân công nói:

“Bộ đội đánh thắng thì mình có cực mấy cũng đáng.”

Trong những đêm mưa, ánh đuốc nối dài trên sườn núi như một dòng lửa âm thầm chảy về mặt trận.

Bác Hồ ở mặt trận

Một hình ảnh đi vào lịch sử là Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận Biên giới.

Người ở trong lán nhỏ, đi thăm bộ đội, hỏi chuyện dân công, động viên chiến sĩ. Nhiều nhân chứng kể rằng Bác rất quan tâm đến bữa ăn, giấc ngủ và sức khỏe của anh em.

Có lần thấy chiến sĩ ăn cơm độn nhiều ngô, Bác hỏi:

— Có đủ no không?

Chiến sĩ đáp:

— Thưa Bác, đủ sức đánh giặc ạ!

Bác cười hiền, nhưng ánh mắt rất xúc động.

Đông Khê – trận mở màn

Ngày 16 tháng 9 năm 1950, quân ta nổ súng đánh Đông Khê.

Trận đánh diễn ra rất ác liệt. Địch có công sự kiên cố, hỏa lực mạnh. Bộ đội phải đánh giáp lá cà từng lô cốt, từng ụ súng.

Một chiến sĩ kể:

“Có lúc khói bụi mù trời, chỉ còn nghe tiếng hô xung phong và tiếng lựu đạn nổ.”

Sau hai ngày chiến đấu quyết liệt, Đông Khê bị tiêu diệt.

Chiến thắng này làm rung chuyển toàn bộ hệ thống phòng thủ của Pháp trên đường số 4.

Bản đồ vẽ trên mặt đất

Trong một cuộc họp dã chiến, Đại tướng Võ Nguyên Giáp dùng cành cây vạch trên nền đất ẩm:

• Đây là Đông Khê.

Không có bản đồ hiện đại đầy đủ, nhưng có trí tuệ, kinh nghiệm địa hình và sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ đội với nhân dân.

Cuộc rút chạy của quân Pháp

Mất Đông Khê, quân Pháp ở Cao Bằng buộc phải rút chạy. Đồng thời, một cánh quân khác từ Thất Khê lên ứng cứu.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định đánh vào giữa hai cánh quân, biến cuộc rút lui của địch thành một cuộc tháo chạy hỗn loạn.

Những trận phục kích liên tiếp diễn ra ở Cốc Xá, Khâu Luông và nhiều điểm hiểm yếu.

Một cựu chiến sĩ nhớ lại:

“Chúng tôi đánh xong lại cơ động ngay. Địch không biết ta ở đâu, lúc nào cũng lo bị chặn tiếp.”

Núi đá, rừng sâu và sương mù biên giới đã trở thành đồng minh của bộ đội ta.

Người chỉ huy không ngủ

Trong nhiều đêm của chiến dịch, Đại tướng gần như không ngủ.

Ông liên tục nhận báo cáo, điều chỉnh lực lượng, theo dõi từng mũi tiến công. Có cán bộ xin ông nghỉ một lát, ông chỉ nói:

“Khi anh em còn đang chiến đấu ngoài kia, tôi chưa yên tâm nghỉ.”

Hình ảnh ấy được nhiều cán bộ tham mưu nhớ mãi.

Chiến thắng Biên giới

Đến giữa tháng 10 năm 1950, chiến dịch kết thúc thắng lợi lớn.

Quân ta:

• Tiêu diệt và bắt sống nhiều binh lính địch.

Quân Pháp bị tổn thất nặng nề và phải thay đổi chiến lược.

Ý nghĩa của chiến dịch

Các nhà sử học thường coi Chiến dịch Biên giới 1950 là bước ngoặt quan trọng của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Từ đây:

Kháng chiến chuyển sang thế chủ động

Chiến lược

Bộ đội chủ lực trưởng thành vượt bậc

Quân sự

Biên giới Việt – Trung được khai thông

Đối ngoại

Viện trợ quốc tế có điều kiện vào Việt Nam

Hậu cần

Niềm tin thắng lợi được củng cố mạnh mẽ

Tinh thần

Nhiều người gọi đây là “cánh cửa biên giới mở ra cho kháng chiến”.

Sau chiến thắng

Một cựu dân công kể rằng khi nghe tin thắng trận, cả bản mổ con lợn nhỏ để liên hoan. Bộ đội về qua bản, ai cũng gầy đi nhưng ánh mắt sáng khác thường.

Ông nói:

“Chúng tôi cảm thấy từ đây kháng chiến không còn chỉ là giữ được mình, mà đã bắt đầu có thể tiến lên đánh thắng lớn hơn.”

Và quả thật, từ Biên giới 1950 đến Hòa Bình, Tây Bắc rồi Điện Biên Phủ 1954 là một con đường phát triển liên tục của quân đội ta.

Giữa sương núi Cao Bằng

Khi đứng ở Đông Khê hôm nay, nhìn những dãy núi nối nhau trong sương, tôi thường nghĩ đến những người lính năm xưa.

Họ hành quân trong mưa rét, ăn cơm độn ngô, ngủ lán lá, mang trên vai không chỉ ba lô và súng đạn mà còn là hy vọng của cả dân tộc.

Chiến dịch Biên giới 1950 không chỉ là câu chuyện của những trận đánh. Đó là câu chuyện của ý chí mở đường, của quân dân cùng chung sức, của một dân tộc từ thế bị bao vây đã tìm được con đường thông ra thế giới và tiến gần hơn tới ngày toàn thắng.

Và trong lịch sử Việt Nam, mùa thu năm 1950 ở biên giới Cao Bằng mãi mãi là mùa thu của niềm tin mở cửa và bước ngoặt đi lên của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.