Chiến dịch Điện Biên Phủ và người Anh hùng Trần Can

Tuổi trẻ sớm mang chí lớn Trần Can sinh năm 1931 tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An – vùng quê giàu truyền thống cách mạng. Lớn lên trong cảnh nước mất, nhà tan, chứng kiến cảnh quê hương bị giày xéo, chàng trai trẻ sớm nuôi chí cầm súng ra trận. Tháng 5/1951, anh xung phong nhập ngũ, được biên chế về Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 (nay là Sư đoàn 312, Quân đoàn 1). Từ những ngày đầu quân ngũ, Trần Can đã nổi bật bởi tinh thần gan dạ, mưu trí và ý chí không lùi bước trước hiểm nguy. Đồng đội nhớ về anh như một người chỉ huy trẻ tuổi luôn xung phong đi đầu, lấy hành động để truyền lửa cho anh em. Trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, khi làm nhiệm vụ xung kích ở Bản Hoa, anh dũng cảm dùng thủ pháo tiêu diệt ụ súng địch, mở đường cho đơn vị tiến công. Khi tiểu đội thương vong nhiều, anh nhanh chóng hiệp đồng lực lượng, dẫn đầu tổ chiến đấu đánh thẳng vào sở chỉ huy địch, bắt sống 22 tên, thu nhiều vũ khí. Những chiến công ấy đã hun đúc nên một cán bộ chỉ huy bản lĩnh và giàu kinh nghiệm trận mạc. Lá cờ đầu tiên trên Him Lam Tháng 3/1954, trận đánh mở màn vào cứ điểm Him Lam – “cánh cửa thép” phía bắc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ – chính thức nổ ra. Him Lam là trung tâm đề kháng kiên cố, bảo vệ phân khu Mường Thanh. Địch bố trí hỏa lực dày đặc, lô cốt bê tông, hầm ngầm liên hoàn, quyết giữ bằng mọi giá. Trong giờ phút quyết liệt ấy, Tiểu đội trưởng Trần Can đã dẫn đầu đơn vị vượt qua làn đạn dày đặc, đánh chiếm lô cốt đầu cầu, rồi thọc sâu vào sở chỉ huy. Giữa khói lửa mù trời, anh cùng đồng đội tiêu diệt và bắt sống hàng chục tên địch. Và rồi, giữa đỉnh đồi đầy khói súng, Trần Can đã cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên trung tâm cứ điểm Him Lam – lá cờ đầu tiên của quân ta tung bay trên chiến trường Điện Biên Phủ. Hình ảnh ấy trở thành biểu tượng của niềm tin tất thắng, cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu của toàn mặt trận. “Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh” Sau Him Lam, Trần Can tiếp tục cùng đơn vị chiến đấu ở nhiều vị trí ác liệt khác. Trận cuối cùng của anh là tại điểm cao 507 – cửa ngõ tiến vào trung tâm Mường Thanh. Đêm 6 rạng sáng 7/5/1954, chiến sự diễn ra vô cùng dữ dội. Địch liên tiếp phản kích bằng pháo và bộ binh hòng chiếm lại trận địa. Trần Can, khi ấy là Đại đội phó, đã chỉ huy đơn vị đánh bật bốn đợt phản công. Bị thương nặng nhưng anh vẫn không rời vị trí, tiếp tục động viên đồng đội, củng cố đội hình và trực tiếp chiến đấu giáp lá cà. Rạng sáng 7/5, khi ta siết chặt vòng vây tiến vào Mường Thanh, một loạt hỏa lực dữ dội của địch bất ngờ trút xuống. Trần Can trúng đạn và anh dũng hy sinh. Đó cũng là buổi sáng lịch sử khi lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm tướng De Castries, khép lại 56 ngày đêm “khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt”. Anh ngã xuống đúng ngày chiến thắng – như một nốt nhạc bi tráng khép lại bản hùng ca Điện Biên. Chiếc mũ nan – kỷ vật của một thời Sau chiến thắng, đồng đội đã lưu giữ chiếc mũ nan mà Trần Can thường đội trong những ngày hành quân, kéo pháo và chiến đấu. Chiếc mũ mộc mạc, phủ lớp vải xô trắng, giản dị như chính cuộc đời anh. Trong trận đánh cuối cùng ở điểm cao 507, anh vẫn đội chiếc mũ ấy, vượt qua lô cốt, hàng rào dây thép gai, tiến sâu vào trung tâm tập đoàn cứ điểm. Hôm nay, chiếc mũ được lưu giữ tại nhà truyền thống Sư đoàn 312 như một chứng tích sống động về tinh thần “vì nước quên thân”. Tổ quốc ghi công Ngày 7/5/1956, liệt sĩ Trần Can được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng trên hết, phần thưởng lớn lao nhất chính là sự ghi nhớ của nhân dân và lịch sử. Cuộc đời 23 năm ngắn ngủi của Trần Can là biểu tượng của thế hệ thanh niên thời kháng chiến:
Dù bom đạn xương tan, thịt nát
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh… Tên anh mãi mãi gắn liền với Him Lam, với điểm cao 507 và với ngày 7/5 lịch sử – ngày đất nước bước sang một trang mới.