Chiến dịch ĐƯờng 9 - Nam Lào

Chiến dịch phản công Ðường 9 - Nam Lào diễn ra trên một địa bàn rộng, với chiều dài 140 km theo hướng đông - tây, từ Cửa Việt, Ðông Hà (Việt Nam) tới Mường Phìn, Pha Lan (Lào); chiều rộng (theo hướng bắc - nam) từ Mường Trương tới Mường Noọng khoảng 60 km. Trên địa bàn gồm khu vực đồng bằng ven biển, đồi núi trung du xen kẽ làng mạc và núi cao rừng rậm từ Cửa Việt tới Lao Bảo dài 80 km có trục đường 9 phía đông chạy qua, địch đã tập kết hàng chục trung đoàn, hàng chục kho tàng, bến bãi, hàng chục trận địa pháo, sân bay dã chiến các loại ở Ðông Hà, Khe Sanh, Cam Lộ, Lao Bảo, sẵn sàng cho cuộc tiến công nhằm vào các mục tiêu chiến lược chủ yếu của ta ở Ðường 9 - Nam Lào. Ðoạn cửa khẩu từ Lao Bảo tới Mường Phìn dài 60 km thuộc địa giới tỉnh Xa Van-na-khẹt (Lào) là khu vực rừng núi. Ở hai phía bắc - nam đường 9 kéo dài từ Bản Ðông tới Sê Pôn, hầu hết là những dãy núi kế tiếp nhau cao từ 500 đến 800 m, đôi chỗ thoải dần xuống trục đường 9, tạo ra những chiều, ngả giao thông chạy song song với dòng sông Sê Pôn. Ðồng thời, các cao điểm này cũng tạo ra các bức bình phong án ngữ, bảo vệ trục đường chiến lược số 9. Nhìn chung, địa thế khu vực Bản Ðông, Sê Pôn, Mường Phìn khá thuận lợi cho việc mở đường bảo đảm triển khai binh khí kỹ thuật trong tác chiến hiệp đồng binh chủng của cả hai phía ta và địch.

Ðể chuẩn bị đối phó với âm mưu thủ đoạn và hành động ngông cuồng của địch, từ những ngày đầu tháng 2/1971, chấp hành Chỉ thị của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, quân và dân ta trên các hướng của chiến dịch đã tích cực, chủ động tiến công địch ngay từ khi chúng đặt chân ra chiến trường Ðường 9 - Quảng Trị. Trên hướng phối hợp đông đường 9 gồm các huyện Do Linh, Cam Lộ, Hướng Hóa do Mặt trận đường 9 - bắc Quảng Trị chỉ huy, từ ngày 1 đến 5/2/1971, Tiểu đoàn 2 (Trung đoàn 27), Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 84 pháo binh) tiến công chế áp địch ở khu vực Tân Lâm, Sa Mưu; Tiểu đoàn 3 độc lập tập kích địch ở tây Ðầu Mầu, Tiểu đoàn 15 đánh cắt giao thông từ Bồng Kho đi Rào Quán. Trong hai ngày 6 và 7/2/1971, Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 84 pháo binh) bắn 200 viên đạn pháo các loại vào căn cứ Ðông Hà và Sở chỉ huy tiền phương Sư đoàn 1 Sài Gòn ở điểm cao 241... Trên hướng tây đường 9 bao gồm các khu vực Ðồng Hến, Pha Lan, Mường Phìn (Lào), Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320 bộ binh) phối hợp với Quân Giải phóng nhân dân Lào, trong hai ngày (25 và 26/1/1971) đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn đặc nhiệm (thuộc Binh đoàn GM 33) ở Pha Lan. Cuối tháng 1 đầu tháng 2/1971, quân giải phóng hai nước Việt - Lào liên tục tiến công tuyến bàn đạp Sê Săng Soi, bước đầu làm thất bại ý đồ đánh chiếm Mường Phìn của quân ngụy Lào - nơi hội tụ từ hai hướng đông - tây của cuộc hành quân Lam Sơn 719 của Mỹ và quân ngụy.

Ngày 8/2/1971, khi Bộ chỉ huy quân Mỹ và quân ngụy ở vùng 1 chiến thuật do tên tướng hai sao Sơ-thơ-clen và tên tướng hai sao Hoàng Xuân Lãm chỉ huy phát lệnh tiến công khu vực Ðường 9 - Nam Lào, cho hàng chục trận địa pháo với hàng trăm khẩu từ 105 mm tới 175 mm bố trí dọc biên giới Việt - Lào trên một chính diện 30 km và hàng chục tốp máy bay phản lực các loại đánh phá dữ dội các mục tiêu dọc hai bên Ðường 9 - Nam Lào, mở màn cho cuộc hành quân Lam Sơn - 719. Các lực lượng đảm nhiệm hướng chủ yếu của chiến dịch từ Bản Ðông tới Sê Pôn của Binh đoàn 70, được sự phối hợp chặt chẽ của quân và dân hướng đông và tây Ðường 9 đã chặn đánh quyết liệt nhiều mũi tiến công của quân địch trên biên giới Việt Lào. Trong hai ngày 8 và 9/2/1971, bộ đội pháo cao xạ, bộ binh, công binh, vận tải Ðoàn 559 và các đơn vị chủ lực cơ động đã chặn đánh quyết liệt nhiều mũi tiến công của quân địch, bắn rơi 50 máy bay lên thẳng. Sáng 9/2, Trung đoàn 24 (Sư đoàn 304) tăng cường cho Sư đoàn 308 liên tiếp đánh bại 5 đợt tiến công của chiến đoàn đặc nhiệm dù tại chốt 351 cầu Cha Kỵ diệt gần hai đại đội địch. Cùng ngày, tại đường 16, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88 (Sư đoàn 308) đánh thiệt hại nặng Ðại đội 2 (Tiểu đoàn 21 biệt động quân) bảo vệ an toàn trận địa pháo Làng Sen. Chiều 10/2, khi mũi tiến công chủ yếu của địch đặt chân lên Bản Ðông, quân ta lập tức vây hãm từ nhiều phía, quyết không cho chúng theo đường 9 tiến lên Sê Pôn. Ðêm 11-2, Tiểu đoàn 4 (Trung đoàn 88) và Tiểu đoàn 7 (Trung đoàn 64) tập kích Tiểu đoàn 2 dù ở bắc Sê Num... Từ ngày 11 đến 13/2, Trung đoàn 64 (Sư đoàn 320) liên tiếp đánh thắng hai trận ở khu vực điểm cao 456 và đồi Không tên, tiêu diệt 3 đại đội của Tiểu đoàn 3 và Tiểu đoàn 6 (Lữ đoàn dù 3) chốt giữ căn cứ 31 (điểm cao 543) bắc Bản Ðông 7 km. Cùng thời gian này, trên hướng nam và tây Bản Ðông, các mũi tiến công của địch đều bị chặn đánh quyết liệt, hàng nghìn tên bị loại khỏi vòng chiến đấu, hàng chục máy bay lên thẳng bị bắn rơi.

Trung tuần tháng 2/1971, sau khi tạo lập được thế trận mới, Bộ Tư lệnh Chiến dịch Mặt trận Ðường 9 - Nam Lào chỉ thị cho các đơn vị trong Binh đoàn 70 trên hướng chủ yếu của chiến dịch chuyển sang tiến công địch. Tại hướng bắc Ðường 9 - Nam Lào, Sư đoàn 308 sử dụng Trung đoàn 102 do Trung đoàn trưởng Hoàng Ngọc Tý và Chính ủy Nguyễn Hữu Ích chỉ huy cùng các lực lượng tăng cường tiến công điểm cao 500 - một trong hai vị trí then chốt bảo vệ phía bắc cuộc hành quân Lam Sơn - 719 do Tiểu đoàn 39 (Liên đoàn 21 biệt động quân) chiếm giữ. Sau bốn ngày chiến đấu (từ 16 đến 20/2) bộ đội Trung đoàn 102 bất chấp các đợt đánh phá mang tính hủy diệt của máy bay (chủ yếu là máy bay chiến lược B52), pháo binh và các đợt phản kích của bộ binh địch, tiến công liên tục tiêu diệt gọn Tiểu đoàn 39 biệt động quân, bắn rơi 10 máy bay (có 6 máy bay lên thẳng).

Phát huy thắng lợi đã giành được, ngày 21/2, Bộ chỉ huy chiến dịch tiếp tục chỉ đạo Trung đoàn 64 (Sư đoàn 320) bao vây tiến công căn cứ 31 (điểm cao 543) - vị trí then chốt 2 ở phía bắc của địch. Bằng chiến thuật vây lấn, từ ngày 21 đến 24/2, các đơn vị của Trung đoàn 64 do Trung đoàn trưởng Khuất Duy Tiến và Chính ủy Ðặng Văn Trượng chỉ huy đã lần lượt tiêu diệt các trận địa hỏa lực và trận địa phòng ngự vòng ngoài, cắt đường bộ từ Bản Ðông lên căn cứ 31. Trưa 25/2, bằng trận tiến công hiệp đồng binh chủng, Trung đoàn 64 đã làm chủ căn cứ 31, tiêu diệt Tiểu đoàn 3 dù, bắt sống đại tá Lữ đoàn trưởng Nguyễn Văn Thọ và toàn bộ Ban tham mưu lữ đoàn địch.