CHIẾN DỊCH GIẢI PHÓNG HOÀI ĐỨC - TÁNH LINH
Tánh Linh là một trong hai huyện đầu tiên được giải phóng ở miền Nam. Đây là kết quả đợt 1 của Chiến dịch Hoài Đức – Tánh Linh do Trung ương cục và Bộ chỉ huy Miền giao nhiệm vụ cho Khu ủy Khu 6 và Tỉnh ủy Bình Tuy khi ấy.
Với địa hình đồi núi đa dạng và vùng rừng nguyên sinh bao phủ, Tánh Linh đã hình thành thế trận “rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”, một vùng căn cứ cách mạng quan trọng ở cực Nam Trung bộ, vừa là tiền tuyến, vừa là hậu cứ vững chắc, với câu ca nổi tiếng lan truyền từ trong kháng chiến đến ngày nay:
“Cá Biển Lạc, gạo Đồng Kho
Quân dân Bình Thuận ăn no diệt thù”.
Để chuẩn bị giải phóng Hoài Đức – Tánh Linh, tháng 8/1974, Trung ương cục và Bộ chỉ huy Miền đã giao nhiệm vụ cho Khu VI mở Chiến dịch Hoài Đức - Tánh Linh, phối hợp với chiến dịch Phước Long của bộ đội chủ lực miền Nam để giải phóng hoàn toàn hai huyện Hoài Đức - Tánh Linh, mở ra vùng giải phóng nối liền từ Bình Tuy lên Phước Long, tạo điều kiện cho chủ lực triển khai lực lượng tiến công giải phóng đại bộ phận nông thôn các tỉnh miền Đông Nam bộ, áp sát Sài Gòn từ hướng Đông, cắt đứt các đường giao thông chiến lược 14, 20 và Quốc lộ 1.
Chiến dịch do đồng chí Đặng Ngọc Sĩ - Tư lệnh Sư đoàn 6 làm Chỉ huy trưởng; đồng chí Lê Văn Hiền - quyền Bí thư Khu ủy, quyền Chính ủy Quân khu 6 làm Bí thư Đảng ủy, Chính ủy chiến dịch. Lực lượng sử dụng vào Chiến dịch Hoài Đức - Tánh Linh gồm Sư đoàn 6 (thiếu) của Quân khu 7, có 2 Trung đoàn bộ binh 4 và 33, cùng 3 Tiểu đoàn đặc công 18, 19 và 20, một Tiểu đoàn 22 pháo mặt đất, 1 Tiểu đoàn súng máy cao xạ 24, 1 đại đội pháo 85 nòng dài, 1 đại đội trinh sát. Lực lượng Quân khu 6 có Trung đoàn bộ binh 812, Tiểu đoàn đặc công 200c, đại đội 88 bộ đội địa phương Bình Tuy và các đại đội địa phương của huyện.
Về phía địch, Chi khu Tánh Linh được xây dựng hầm, hào kiên cố và trang bị hỏa lực mạnh, như trọng liên, cối 60, 81, M72, M79, ngoài ra còn có một chi đội xe bọc thép. Trong chi khu có 1 đại đội 700 bảo an, dân vệ, cảnh sát, công an chiến đấu v.v… Ở Đồi Giang, cách chi khu 1,5 km là đài tiếp vận, 1 cứ điểm mạnh có 1 đại đội bảo an 37 đóng giữ, ngoài ra còn có 1 tiểu đoàn bảo an 335 đóng dã chiến ngoài chi khu làm lực lượng ứng chiến trực tiếp vòng ngoài. Với lực lượng khá đông trên 1000 tên, địch cho là ta khó có thể tấn công được chi khu này.
Tuy Tánh Linh là hướng thứ yếu của chiến dịch Hoài Đức - Tánh Linh nhưng lại là địa bàn rất quan trọng. Lực lượng đánh địch để giải phóng Tánh Linh gồm Trung đoàn 812, đại đội đặc công 200c, đại đội 88 bộ đội tỉnh, đại đội 432 bộ đội địa phương huyện và các đội công tác đều là nồng cốt, bám trụ địa phương từ ngày thành lập, được nhân dân yêu mến và ủng hộ. Ngoài ra còn có một bộ phận quan trọng cán bộ chính trị của Khu ủy khu 6. Tỉnh ủy Bình Tuy và Huyện ủy được huy động tăng cường cho chiến dịch để làm công tác dân vận.
Dù quân địch ở trên địa bàn Tánh Linh vẫn còn mạnh, lực lượng còn đông, lại được tăng cường phòng thủ và chi viện, đề phòng ta tấn công, nhưng quân ta đã chuẩn bị chu đáo mọi mặt, lực lượng ta cũng ngày càng đông đảo và lớn mạnh hơn bao giờ hết, nên có đầy đủ khả năng hoàn thành nhiệm vụ lịch sử này.
Chiến dịch Giải phóng Tánh Linh mở màn vào ngày 10/12/1974. Sau 15 ngày đêm chiến đấu ác liệt, dũng cảm, kiên cường, quân và dân ta đã tiêu diệt và quét sạch toàn bộ quân địch, tiếp quản địa phương trong niềm vui mừng khôn xiết của nhân dân địa phương. Ngày 25/12/1974, huyện Tánh Linh được hoàn toàn giải phóng, với hơn 3 vạn dân. Tánh Linh tự hào là huyện đầu tiên được giải phóng sau Hiệp định Pari, có ý nghĩa to lớn đối với Khu 6 và tỉnh Bình Tuy, góp phần tạo cục diện mới.
Sau khi giải phóng Tánh Linh, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định tập trung mọi sức lực để giải phóng huyện Hoài Đức và kết thúc chiến dịch. Tuy nhiên, địch đã điều động lực lượng mạnh đến tăng cường chi viện cho Hoài Đức và chuẩn bị tái chiếm Tánh Linh. Vì vậy, Bộ chỉ huy Miền cho kết thúc đợt 1 chiến dịch Hoài Đức – Tánh Linh, tập trung giữ vùng giải phóng Tánh Linh để chuẩn bị về sau.
Tết Ất Mão năm 1975, địch ở Núi Chứa Chan (Đồng Nai) nã pháo về phía chi khu Tánh Linh, mở màn chiến dịch tái chiếm Tánh Linh. Vừa dứt loạt đạn pháo, địch cho 02 trực thăng phóng hỏa tiễn và đại liên dữ dội xuống trận địa để dọn đường đổ quân. Tiếp đến, địch cho 04 trực thăng đổ một trung đội xuống đồng ruộng cạnh suối Cát. Súng các loại của ta nổ dồn dập vào đội hình địch. Sau 3 phút, trực thăng địch đổ tiếp hai trung đội xuống phía Đông sân bay 200 mét, tiếp tục tấn công vào khu trung tâm. Ngay những loạt đạn đầu, ta bắn cháy 2 trực thăng rơi tại chỗ, bắn bị thương 1 chiếc. Quân địch dồn đến trước trận địa d15 và bị đánh phủ đầu từ nhiều hướng. Ta nhanh chóng xuất kích bao vây tiêu diệt địch. Kết quả, chỉ sau hơn 1 giờ chiến đấu, ta đã tiêu diệt và bắn bị thương gần hết đại đội biệt kích địch, bắn rơi 4 trực thăng và bắn bị thương một số chiếc khác, thu nhiều vũ khí. Cuộc đổ bộ bằng trực thăng tái chiếm Tánh Linh của địch đã bị ta bẻ gãy nhanh chóng.
Sau khi đánh bại quân địch tái chiếm Tánh Linh, cùng với diễn biến có lợi cho ta trên cục diện chiến trường toàn miền Nam, phía ta nhận thấy thời cơ chín muồi để mở đợt 2 chiến dịch Hoài Đức – Tánh Linh, tiến tới giải phóng Hoài Đức. Quá trình chuyển biến đúng kế hoạch, đến ngày 23/3/1975, ta giải phóng hoàn toàn huyện Hoài Đức, góp phần quan trọng tiến tới giải phóng Bình Thuận ngày 19/4/1975, giải phóng tỉnh Bình Tuy ngày 23/4/1975 và giải phóng hoàn toàn miền Nam, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược, thống nhất đất nước vào ngày 30/4/1975.
