CHIẾN DỊCH GIẢI PHÓNG SÀI GÒN – GIA ĐỊNH – TRẬN QUYẾT CHIẾN LỊCH SỬ MÙA XUÂN NĂM 1975

Sau những thắng lợi lớn của quân và dân ta trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, cục diện chiến trường miền Nam thay đổi nhanh chóng. Chiến thắng ở Tây Nguyên, tiếp đó là việc giải phóng Huế và Đà Nẵng, làm cho hệ thống phòng thủ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa bị thu hẹp nghiêm trọng. Nhiều tỉnh, thành phố ở miền Trung và Nam Trung Bộ lần lượt được giải phóng. Trước tình hình đó, Bộ Chính trị xác định cần nhanh chóng tập trung lực lượng để giải phóng Sài Gòn – Gia Định, trung tâm chính trị, quân sự và hành chính của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Sài Gòn khi ấy được bảo vệ bởi một hệ thống phòng thủ lớn với nhiều căn cứ quân sự, sân bay, kho tàng và các tuyến phòng thủ vòng ngoài. Để chuẩn bị cho trận quyết chiến cuối cùng, lực lượng cách mạng huy động một lực lượng rất lớn gồm các quân đoàn chủ lực, lực lượng địa phương và lực lượng biệt động, đặc công cùng quần chúng tại chỗ. Các đơn vị từ nhiều hướng khẩn trương tiến về khu vực Sài Gòn – Gia Định. Hệ thống đường Trường Sơn được sử dụng với cường độ cao để vận chuyển bộ đội, vũ khí, đạn dược, nhiên liệu và lương thực vào chiến trường. Ngày 14 tháng 4 năm 1975, Bộ Chính trị quyết định đổi tên Chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định thành Chiến dịch Hồ Chí Minh. Tên gọi mới thể hiện quyết tâm tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam trong thời gian ngắn nhất. Bộ chỉ huy chiến dịch được thành lập, các cánh quân được phân công tiến công từ nhiều hướng nhằm bao vây và đánh chiếm các mục tiêu quan trọng trong thành phố. Trước giờ chiến dịch mở màn, lực lượng cách mạng đã kiểm soát nhiều khu vực ở vùng ven Sài Gòn. Các tuyến đường tiến vào thành phố được mở rộng và củng cố. Những lực lượng hoạt động tại chỗ cũng chuẩn bị cho thời điểm nổi dậy và phối hợp với các đơn vị chủ lực. Ngày 26 tháng 4 năm 1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh chính thức bắt đầu. Các quân đoàn chủ lực đồng loạt tiến công trên năm hướng chủ yếu. Quân đoàn 2 tiến từ hướng Đông, Quân đoàn 4 tiến từ hướng Đông Nam, Quân đoàn 3 tiến từ hướng Tây Bắc, Quân đoàn 1 tiến từ hướng Bắc và Đoàn 232 tiến từ hướng Tây Nam. Mục tiêu là phá vỡ hệ thống phòng thủ vòng ngoài, chia cắt các lực lượng đối phương và nhanh chóng tiến vào trung tâm Sài Gòn. Trong những ngày 26 và 27 tháng 4, nhiều trận chiến diễn ra ác liệt tại các tuyến phòng thủ bên ngoài thành phố. Các lực lượng cách mạng lần lượt chiếm những vị trí quan trọng, mở rộng các hành lang tiến quân. Những địa bàn như Long Thành, Biên Hòa, Hóc Môn, Củ Chi, Tây Ninh và nhiều khu vực khác trở thành những hướng chiến đấu quan trọng. Ngày 28 tháng 4, các lực lượng cách mạng tiếp tục áp sát Sài Gòn. Cùng ngày, phi công Nguyễn Thành Trung cùng một số máy bay A-37 tiến hành cuộc tập kích sân bay Tân Sơn Nhất, gây thiệt hại cho căn cứ không quân và góp phần làm rối loạn hoạt động của đối phương. Sang ngày 29 tháng 4, các cánh quân tiếp tục tiến công mạnh vào tuyến phòng thủ cuối cùng. Pháo binh và xe tăng được triển khai, các đơn vị bộ binh tiến sâu vào các khu vực ngoại vi. Trong thành phố, lực lượng biệt động, đặc công và cơ sở cách mạng chuẩn bị chiếm giữ các mục tiêu quan trọng. Tình hình chính trị của chính quyền Việt Nam Cộng hòa ngày càng rối loạn. Ngày 30 tháng 4 năm 1975, các cánh quân đồng loạt tiến vào trung tâm Sài Gòn. Từ hướng Đông, Quân đoàn 2 tiến qua cầu Sài Gòn, đánh chiếm các mục tiêu trên đường tiến vào trung tâm. Từ hướng Bắc, Quân đoàn 1 tiến về phía Bộ Tổng tham mưu. Từ hướng Tây Bắc, Quân đoàn 3 tiến về sân bay Tân Sơn Nhất. Từ hướng Tây và Tây Nam, các lực lượng thuộc Đoàn 232 tiến vào thành phố. Các đơn vị lần lượt đánh chiếm những cơ quan và căn cứ quan trọng. Khoảng cuối buổi sáng ngày 30 tháng 4, xe tăng và bộ binh tiến vào Dinh Độc Lập. Lá cờ của lực lượng cách mạng được kéo lên trên nóc dinh. Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng và kêu gọi quân đội Việt Nam Cộng hòa ngừng chiến đấu. Đến trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, chiến dịch kết thúc thắng lợi. Sài Gòn được giải phóng, chính quyền Việt Nam Cộng hòa chấm dứt hoạt động. Thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh đánh dấu sự kết thúc của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử Việt Nam – giai đoạn đất nước thống nhất và đi vào công cuộc xây dựng, khôi phục sau chiến tranh. Đối với những người trực tiếp tham gia chiến dịch, ngày 30 tháng 4 là thời khắc đặc biệt sau nhiều năm chiến đấu. Nhiều người lính đã đi qua những chiến trường ác liệt ở Tây Nguyên, Trị – Thiên, Khu 5, Nam Bộ và miền Đông Nam Bộ trước khi tiến vào Sài Gòn. Có những người đã chiến đấu suốt nhiều năm nhưng không có cơ hội chứng kiến ngày chiến thắng. Vì vậy, ký ức về ngày 30 tháng 4 luôn gắn với cả niềm vui và những mất mát lớn của chiến tranh. Đối với người dân Sài Gòn – Gia Định, những ngày cuối tháng 4 năm 1975 cũng là thời điểm cuộc sống thay đổi rất nhanh. Hệ thống chính quyền cũ tan rã, các đơn vị quân sự rút lui hoặc đầu hàng, trong khi lực lượng cách mạng tiếp quản các cơ quan, kho tàng và cơ sở quan trọng. Thành phố bước vào một giai đoạn mới với những nhiệm vụ cấp bách như bảo đảm an ninh, ổn định đời sống, tiếp quản cơ sở vật chất và khôi phục các hoạt động kinh tế – xã hội. Chiến dịch Hồ Chí Minh là một chiến dịch có quy mô rất lớn, được tổ chức trong thời gian ngắn và có sự phối hợp của nhiều lực lượng. Từ những vùng căn cứ và chiến trường xa, các đơn vị chủ lực đã hành quân hàng trăm kilômét để tập trung về Sài Gòn. Hậu cần chiến dịch phải bảo đảm một khối lượng lớn phương tiện, vũ khí, nhiên liệu và lương thực. Lực lượng tại chỗ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn đường, bảo vệ cơ sở và hỗ trợ các đơn vị tiến công. Nhìn lại chiến dịch, có thể thấy thắng lợi ngày 30 tháng 4 là kết quả của một quá trình chiến đấu lâu dài và những thay đổi lớn về thế trận trong năm 1975. Chiến dịch Tây Nguyên tạo ra bước đột phá, chiến thắng Huế – Đà Nẵng làm tan rã hệ thống phòng thủ ở miền Trung, tiếp đó các tỉnh Nam Trung Bộ và Nam Bộ lần lượt được giải phóng. Những diễn biến liên tiếp đó tạo điều kiện để lực lượng cách mạng tập trung vào trận quyết chiến cuối cùng tại Sài Gòn. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ mùa Xuân năm 1975. Sài Gòn – Gia Định ngày ấy nay là Thành phố Hồ Chí Minh, một đô thị lớn với diện mạo hoàn toàn khác. Những con đường từng là tuyến tiến quân, những cây cầu và địa điểm từng gắn với các trận đánh nay trở thành không gian của cuộc sống hòa bình. Các di tích như Dinh Độc Lập, Bến Nhà Rồng và nhiều địa điểm lịch sử khác vẫn lưu giữ những dấu ấn của một thời kỳ đặc biệt. Câu chuyện về Chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định vì thế không chỉ là câu chuyện về những trận đánh trong tháng 4 năm 1975. Đó còn là câu chuyện về hàng triệu con người đã trải qua chiến tranh, về những người lính hành quân thần tốc, những lực lượng hậu cần âm thầm bảo đảm chiến dịch và những người dân đã chứng kiến thời khắc lịch sử. Ngày 30 tháng 4 năm 1975 trở thành một dấu mốc quan trọng của lịch sử Việt Nam hiện đại, khép lại một cuộc chiến tranh kéo dài nhiều năm và mở ra thời kỳ đất nước thống nhất.