Chiến dịch giải phóng Trị Thiên – Huế (05 – 26/3/1975)
Chiến dịch giải phóng Trị Thiên – Huế (05 – 26/3/1975)
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, thực hiện sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, từ ngày 05 đến 26/3/1975, Quân khu Trị - Thiên và Quân đoàn 2 mở Chiến dịch Trị Thiên – Huế nhằm bao vây, tiêu diệt tập đoàn phòng ngự thuộc Quân đoàn 1, Quân khu 1 ngụy chiếm đóng ở Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế, tạo điều kiện cho các lực lượng của ta nhanh chóng tiến công giải phóng các vùng phía Nam Việt Nam.Theo kế hoạch, trong lúc Chiến dịch Tây Nguyên tập trung tiêu diệt địch ở thị xã Buôn Ma Thuột, mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, Đảng ủy Mặt trận Trị - Thiên tổ chức chỉ huy, Bộ Tổng Tư lệnh và Bộ Tổng Tham mưu trực tiếp chỉ đạo Quân đoàn 2 và Quân khu Trị - Thiên thực hiện Chiến dịch Trị Thiên - Huế. 
Sơ đồ diễn biến Chiến dịch Trị Thiên – Huế (từ ngày 05 đến 26/3/1975). Ảnh Từ điển BKQS năm 2009. Vào thời điểm ta tiến hành Chiến dịch, lực lượng địch ở chiến trường Trị Thiên – Huế có Sư đoàn Bộ binh 1, Lữ Đoàn dù 2, Liên đoàn Biệt động quân 15, 3 lữ đoàn thủy quân lục chiến (147, 258 và 369), 2 liên đoàn và 21 đại đội bảo an, 3 thiết đoàn (17, 7, 20), 8 tiểu đoàn pháo binh, 319 trung đội dân vệ, với tổng số 46.500 tên, trong đó 27.500 chủ lực, 19.000 địa phương quân, ngoài ra còn 36.000 phòng vệ dân sự, trong đó 23.000 được vũ trang. Dựa vào hệ thống các thị trấn, quận lỵ, thị xã và các điểm cao khống chế, địch tổ chức thành các cụm cứ điểm nằm trong tầm hỏa lực chi viện của pháo binh, tạo thành một hệ thống phòng ngự liên hoàn khá chặt chẽ. Trung bình khoảng 15 đến 25km, địch tổ chức và xây dựng một căn cứ cấp trung đoàn hoặc sư đoàn, các căn cứ này vừa là điểm then chốt của hệ thống phòng ngự, vừa là bàn đạp để triển khai lực lượng phản kích. Về ta, để chuẩn bị cho đợt hoạt động chiến lược trong năm 1975, đã đảm bảo được 14 tháng lương thực cho bộ đội, xăng dầu đủ hoạt động cho cả năm 1975, đạn đủ cho chiến đấu và có dự trữ cho phát triển. Lực lượng tham gia chiến dịch có Quân đoàn 2 (thiếu Sư đoàn 304) phối hợp với Quân khu Trị - Thiên gồm 3 trung đoàn, 9 tiểu đoàn và 12 đại đội bộ binh, 2 tiểu đoàn đặc công, 1 tiểu đoàn pháo binh, 1 đại đội xe tăng, 150 đội vũ trang công tác và du kích địa phương.
Giải phóng hoàn toàn căn cứ Thuận An, Huế, ngày 25/3/1975. Ảnh TL. Chiến dịch diễn ra 2 đợt. Đợt 1, từ ngày 05 đến 20/3/1975, ta tiến hành nghi binh ở phía Bắc Quảng Trị, đồng thời sử dụng lực lượng địa phương đánh nhỏ trên các trục giao thông, bao vây uy hiếp địch ở tuyến giáp ranh, kết hợp hoạt động vũ trang tuyên truyền. Từ ngày 08/3, các đơn vị chủ lực đồng loạt tiến công, đánh chiếm các căn cứ, vị trí phòng ngự của địch ở vùng giáp ranh và đồng bằng, tạo điều kiện cho lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân nổi dậy giải phóng toàn bộ tỉnh Quảng Trị và một phần phía Bắc Thừa Thiên. Phối hợp với hoạt động ở Trị Thiên, từ ngày 10 đến 17/3, lực lượng vũ trang và nhân dân Quảng Nam, Quảng Ngãi kết hợp tiến công và nổi dậy, giải phóng các huyện Tiên Phước, Phước Lâm, Sơn Hà, Trà Bồng... Các lực lượng vũ trang Quân khu Trị Thiên và một số bộ phận của Quân đoàn 2 hoạt động mạnh ở vùng Phú Lộc, Phú Thứ làm chủ 13 xã, giải phóng trên 30.000 dân thuộc các vùng Phong Điền, Quảng Điền, Hương Trà; vây địch ở cao điểm 367, đánh địch ở động Ông Do, An Lỗ, Lăng Cô; chiếm cứ điểm Chúc Mao, La Sơn. Ngày 19/3, bộ binh và xe tăng ta vượt sông Thạch Hãn, giải phóng thị xã và phần còn lại của tỉnh Quảng Trị, uy hiếp trực tiếp thành phố Huế. Đợt 2 diễn ra từ ngày 21 đến 26/3/1975. Quân đoàn 2 nhanh chóng làm chủ các điểm cao 294, 520, 560, 592, 75, 76, 224, 273; chiếm núi Kim Sắc, núi Bông, núi Nghệ; cắt đứt đoạn đường 1 Huế - Đà Nẵng. Ngay tối 22/3, Bộ Tư lệnh tiền phương Quân đoàn 1 ngụy vội vã rút về Đà Nẵng bằng máy bay trực thăng và lệnh cho các lực lượng còn lại tổ chức rút khỏi Huế ra cửa Thuận An, Tư Hiền theo đường biển về Đà Nẵng. Từ ngày 23 đến 26/3/1975, ta kịp thời triển khai lực lượng chặn đánh địch rút chạy ở khu vực Đông Nam Huế, đồng thời đẩy mạnh tiến công trên các hướng Bắc, Nam và Tây Nam. Đến ngày 26/3, thành phố Huế và toàn tỉnh Thừa Thiên được giải phóng hoàn toàn.
Sơ đồ diễn biến Chiến dịch Trị Thiên – Huế (từ ngày 05 đến 26/3/1975). Ảnh Từ điển BKQS năm 2009. Vào thời điểm ta tiến hành Chiến dịch, lực lượng địch ở chiến trường Trị Thiên – Huế có Sư đoàn Bộ binh 1, Lữ Đoàn dù 2, Liên đoàn Biệt động quân 15, 3 lữ đoàn thủy quân lục chiến (147, 258 và 369), 2 liên đoàn và 21 đại đội bảo an, 3 thiết đoàn (17, 7, 20), 8 tiểu đoàn pháo binh, 319 trung đội dân vệ, với tổng số 46.500 tên, trong đó 27.500 chủ lực, 19.000 địa phương quân, ngoài ra còn 36.000 phòng vệ dân sự, trong đó 23.000 được vũ trang. Dựa vào hệ thống các thị trấn, quận lỵ, thị xã và các điểm cao khống chế, địch tổ chức thành các cụm cứ điểm nằm trong tầm hỏa lực chi viện của pháo binh, tạo thành một hệ thống phòng ngự liên hoàn khá chặt chẽ. Trung bình khoảng 15 đến 25km, địch tổ chức và xây dựng một căn cứ cấp trung đoàn hoặc sư đoàn, các căn cứ này vừa là điểm then chốt của hệ thống phòng ngự, vừa là bàn đạp để triển khai lực lượng phản kích. Về ta, để chuẩn bị cho đợt hoạt động chiến lược trong năm 1975, đã đảm bảo được 14 tháng lương thực cho bộ đội, xăng dầu đủ hoạt động cho cả năm 1975, đạn đủ cho chiến đấu và có dự trữ cho phát triển. Lực lượng tham gia chiến dịch có Quân đoàn 2 (thiếu Sư đoàn 304) phối hợp với Quân khu Trị - Thiên gồm 3 trung đoàn, 9 tiểu đoàn và 12 đại đội bộ binh, 2 tiểu đoàn đặc công, 1 tiểu đoàn pháo binh, 1 đại đội xe tăng, 150 đội vũ trang công tác và du kích địa phương.
Giải phóng hoàn toàn căn cứ Thuận An, Huế, ngày 25/3/1975. Ảnh TL. Chiến dịch diễn ra 2 đợt. Đợt 1, từ ngày 05 đến 20/3/1975, ta tiến hành nghi binh ở phía Bắc Quảng Trị, đồng thời sử dụng lực lượng địa phương đánh nhỏ trên các trục giao thông, bao vây uy hiếp địch ở tuyến giáp ranh, kết hợp hoạt động vũ trang tuyên truyền. Từ ngày 08/3, các đơn vị chủ lực đồng loạt tiến công, đánh chiếm các căn cứ, vị trí phòng ngự của địch ở vùng giáp ranh và đồng bằng, tạo điều kiện cho lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân nổi dậy giải phóng toàn bộ tỉnh Quảng Trị và một phần phía Bắc Thừa Thiên. Phối hợp với hoạt động ở Trị Thiên, từ ngày 10 đến 17/3, lực lượng vũ trang và nhân dân Quảng Nam, Quảng Ngãi kết hợp tiến công và nổi dậy, giải phóng các huyện Tiên Phước, Phước Lâm, Sơn Hà, Trà Bồng... Các lực lượng vũ trang Quân khu Trị Thiên và một số bộ phận của Quân đoàn 2 hoạt động mạnh ở vùng Phú Lộc, Phú Thứ làm chủ 13 xã, giải phóng trên 30.000 dân thuộc các vùng Phong Điền, Quảng Điền, Hương Trà; vây địch ở cao điểm 367, đánh địch ở động Ông Do, An Lỗ, Lăng Cô; chiếm cứ điểm Chúc Mao, La Sơn. Ngày 19/3, bộ binh và xe tăng ta vượt sông Thạch Hãn, giải phóng thị xã và phần còn lại của tỉnh Quảng Trị, uy hiếp trực tiếp thành phố Huế. Đợt 2 diễn ra từ ngày 21 đến 26/3/1975. Quân đoàn 2 nhanh chóng làm chủ các điểm cao 294, 520, 560, 592, 75, 76, 224, 273; chiếm núi Kim Sắc, núi Bông, núi Nghệ; cắt đứt đoạn đường 1 Huế - Đà Nẵng. Ngay tối 22/3, Bộ Tư lệnh tiền phương Quân đoàn 1 ngụy vội vã rút về Đà Nẵng bằng máy bay trực thăng và lệnh cho các lực lượng còn lại tổ chức rút khỏi Huế ra cửa Thuận An, Tư Hiền theo đường biển về Đà Nẵng. Từ ngày 23 đến 26/3/1975, ta kịp thời triển khai lực lượng chặn đánh địch rút chạy ở khu vực Đông Nam Huế, đồng thời đẩy mạnh tiến công trên các hướng Bắc, Nam và Tây Nam. Đến ngày 26/3, thành phố Huế và toàn tỉnh Thừa Thiên được giải phóng hoàn toàn.
