Chiến dịch Hoàng Hoa Thám
Giữa những cánh rừng trung du Bắc Bộ, mùa xuân năm 1951 chứng kiến một trong những chiến dịch quan trọng nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp - Chiến dịch Hoàng Hoa Thám hay còn gọi là Chiến dịch đường số 18. Trong vòng hơn một tháng, quân và dân ta đã kiên cường chiến đấu, giáng những đòn mạnh vào hệ thống phòng thủ của thực dân Pháp, tạo tiền đề cho những thắng lợi lớn sau này.
Chiến dịch Hoàng Hoa Thám được kéo dài trong hơn 1 tháng (từ tháng 3 đến tháng 4/1951) chủ yếu diễn ra ở khu vực trung du Bắc Bộ, bao gồm các tỉnh như Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Bắc Giang, Bắc Ninh. Tuy nhiên, cũng có tác động và liên quan đến khu vực Uông Bí - Mạo Khê - Tràng Bạch (nay thuộc Quảng Ninh). Khu vực này khi đó nằm trong hệ thống phòng thủ của quân Pháp tại Đông Bắc Bộ, đặc biệt là tuyến công nghiệp than quan trọng với các mỏ lớn như Mạo Khê, Uông Bí.
Trước đó, đầu năm 1951, Trung ương Đảng đồng ý phương án đánh địch tại đường 18, đoạn từ Phả Lại đến Uông Bí theo đề xuất của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thay cho việc tổ chức mặt trận ở Liên khu 3. Lúc này, quân Pháp đồn trú tại tuyến đường 18 có Binh đoàn cơ động Âu - Phi số 6 và quân đội Bảo Đại với 11 tiểu đoàn, 2 đại đội pháo 105mm cùng lực lượng cơ giới khác.
Về phía ta, lực lượng tham gia chiến dịch này có 2 đại đoàn bộ đội chủ lực cùng 2 trung đoàn bộ đội địa phương, với nòng cốt là Tiểu đoàn Bạch Đằng, Đại đội 915 huyện Yên Hưng (nay là TX Quảng Yên) và dân quân du kích các xã Vĩnh Khê, Yên Đức, Yên Thọ (nay là TP Đông Triều), Ninh Thành (nay là TX Quảng Yên). Với tinh thần “Tất cả cho chiến dịch toàn thắng”, nhân dân tỉnh Quảng Yên đã dồn sức người, sức của cho chiến dịch. Mặc dù kinh tế còn khó khăn, địch lại kiểm soát ngặt nghèo, nhưng quân dân tỉnh Quảng Yên đã huy động được trên 30.000 dân công, 220 tấn thóc, gạo, phục vụ chiến dịch. Nhiều địa phương đã hoàn thành vượt mức kế hoạch trên giao.
Đêm 23/3/1951, quân ta tổ chức tấn công và nhanh chóng tiêu diệt địch tại 3 vị trí Lọc Nước, Đập Nước, Sống Trâu. Từ thắng lợi này, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định tấn công vào thị trấn Uông Bí (nay là TP Uông Bí). Sau đó, quân ta nhanh chóng phá hủy các cầu trên đường 18, chia cắt đường xe lửa và bố trí lực lượng chốt chặn các vị trí trọng yếu để đón đánh những cánh quân tiếp viện của Pháp. Tiếp đó, ta nổ súng đánh địch tại Chấp Khê, tấn công vào Bí Chợ diệt 120 lính Âu - Phi, bắt sống 50 tên khác, thu nhiều vũ khí, khí tài chiến tranh. Các đồn địch ở Phán Huệ, Tràng Bạch cũng bị quân ta tiêu diệt gọn và bắt sống nhiều tù binh cùng vũ khí đạn dược.
