Chiến dịch Plei Me – trận đầu đánh Mỹ trên chiến trường Tây Nguyên
Giữa núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ, năm 1965 đã diễn ra một chiến dịch có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đó là Chiến dịch Plei Me, một trận đánh lớn ở Gia Lai, nơi quân và dân ta lần đầu tiên trực tiếp đương đầu với lực lượng quân Mỹ hiện đại trên chiến trường Tây Nguyên.
Năm 1965 là thời điểm cuộc chiến tranh ở Việt Nam bước vào giai đoạn rất ác liệt. Sau khi chiến lược “chiến tranh đặc biệt” bị thất bại, Mỹ quyết định đưa quân viễn chinh vào miền Nam, trực tiếp tham chiến. Chúng tin rằng với tiềm lực quân sự mạnh, vũ khí hiện đại, máy bay, pháo binh và lực lượng cơ động lớn, quân Mỹ có thể nhanh chóng giành thắng lợi.
Tại Tây Nguyên, Mỹ đưa Sư đoàn Kỵ binh không vận số 1 đến đóng căn cứ ở An Khê. Đây là đơn vị rất hiện đại, được trang bị hàng trăm máy bay lên thẳng, xe cơ giới, pháo hạng nặng và nhiều phương tiện chiến tranh tối tân. Chúng rất tự tin với chiến thuật “tìm diệt”, mong muốn dùng sức mạnh hỏa lực và khả năng cơ động bằng trực thăng để tiêu diệt chủ lực của ta.
Trước tình hình đó, Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên đã quyết định mở Chiến dịch Plei Me. Không gian chiến dịch nằm trong khu vực Plei Me – Bầu Cạn – Đức Cơ – Plây Thê. Đồn Plei Me được chọn làm điểm “khơi ngòi” để nhử quân địch ra khỏi căn cứ, tạo điều kiện cho ta tiêu diệt lực lượng cứu viện. Đây là cách đánh quen thuộc, mưu trí của quân ta: vây điểm, diệt viện.
Đêm 19/10/1965, quân ta nổ súng tiến công đồn Plei Me. Bị uy hiếp mạnh, quân ngụy Sài Gòn buộc phải đưa lực lượng lớn đến ứng cứu. Nhưng khi chúng vừa kéo quân tới, lực lượng cứu viện đã rơi vào trận địa phục kích của ta và bị đánh thiệt hại nặng. Nhiều xe quân sự bị phá hủy, đội hình địch bị rối loạn.
Thất bại ấy khiến quân Mỹ càng nóng vội. Sư đoàn Kỵ binh không vận số 1 Mỹ mở cuộc hành quân mang tên “Lưỡi lê bạc”, nhằm giải vây cho Plei Me và tìm diệt chủ lực của ta. Nhưng mọi tính toán của địch đều nằm trong dự đoán của Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên.
Từ cuối tháng 10 đến đầu tháng 11/1965, quân Mỹ dùng máy bay lên thẳng đổ quân xuống nhiều vị trí, tìm cách đánh sâu vào phía sau đội hình của ta. Nhận rõ ý đồ ấy, ta chọn thung lũng Ia Đrăng, cách Plei Me khoảng 25 km về phía Tây, làm nơi quyết chiến.
Tại thung lũng Ia Đrăng, những trận đánh ác liệt đã diễn ra giữa rừng núi Tây Nguyên. Quân Mỹ có trực thăng, pháo binh, máy bay ném bom và hỏa lực rất mạnh. Nhưng bộ đội ta đã chiến đấu vô cùng dũng cảm, mưu trí, bám sát đội hình địch, đánh gần, đánh giáp lá cà, khiến ưu thế hỏa lực của Mỹ bị hạn chế.
Trong những ngày chiến đấu quyết liệt, địch đã dùng cả máy bay B52 ném bom rải thảm, dùng pháo hạng nặng bắn hàng nghìn quả đạn, dùng xăng đặc đốt rừng để yểm trợ cho quân Mỹ. Nhưng trước tinh thần chiến đấu kiên cường của bộ đội ta, lực lượng Mỹ vẫn bị thiệt hại nặng nề.
Đến ngày 26/11/1965, số lính Mỹ còn sống sót phải dùng máy bay lên thẳng rút về căn cứ An Khê. Sau lưng chúng là những cánh rừng bị bom đạn cày xới, xác máy bay, xe quân sự và dấu vết thất bại của một đội quân từng tự cho mình là bất khả chiến bại.
Chiến dịch Plei Me kết thúc thắng lợi. Quân ta đã tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng nhiều đơn vị quân Mỹ, tiêu diệt một chiến đoàn bộ binh cơ giới hỗn hợp của quân ngụy Sài Gòn, bắn rơi và phá hỏng nhiều máy bay lên thẳng, phá hủy nhiều xe quân sự. Phía Mỹ cũng phải thừa nhận thiệt hại nặng tại thung lũng Ia Đrăng.
Chiến thắng Plei Me có ý nghĩa rất lớn. Đây là một trong những trận đánh đầu tiên chứng minh rằng quân Mỹ dù hiện đại, hỏa lực mạnh, cơ động nhanh nhưng không phải là không thể đánh bại. Từ thực tiễn chiến trường Tây Nguyên, quân và dân ta đã rút ra nhiều kinh nghiệm quý báu về cách đánh Mỹ, củng cố niềm tin vào thắng lợi cuối cùng.
Ngày nay, nhắc đến Plei Me, Ia Đrăng, Đức Cơ, An Khê, người dân Gia Lai và cả nước lại nhớ về một thời kỳ lịch sử hào hùng. Đó là nơi ý chí Việt Nam đã đối đầu với sức mạnh quân sự hiện đại của Mỹ; là nơi núi rừng Tây Nguyên chứng kiến lòng quả cảm, trí thông minh và tinh thần chiến đấu bất khuất của bộ đội ta.
Chiến dịch Plei Me không chỉ là một chiến thắng quân sự, mà còn là lời khẳng định đanh thép: dân tộc Việt Nam dù nhỏ bé nhưng có ý chí, có chính nghĩa, có lòng yêu nước thì nhất định có thể đánh bại mọi kẻ thù xâm lược.
