CHIẾN DỊCH QUANG TRUNG 1951: TRẬN QUYẾT CHIẾN ĐỒNG BẰNG VÀ BẢN LĨNH BẺ GÃY PHÒNG TUYẾN DE LATRE

Chiến dịch Quang Trung (hay còn gọi là Chiến dịch Hà - Nam - Ninh) diễn ra từ ngày 28 tháng 5 đến ngày 20 tháng 6 năm 1951 là một trong ba chiến dịch tiến công lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam vào vùng trung du và đồng bằng Bắc Bộ trong giai đoạn 1950 - 1951. Sau chiến thắng Biên giới năm 1950, Bộ Chính trị và Bộ Tổng tư lệnh tối cao nhận định thời cơ đẩy mạnh kháng chiến đã đến. Ta chủ trương đưa bộ đội chủ lực đánh sâu vào vùng đồng bằng thuộc ba tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình. Mục tiêu chiến lược của chiến dịch là tiêu diệt sinh lực địch, phá tan hệ thống hành lang giao thông cốt tử, đồng thời gây dựng phong trào du kích chiến tranh nhân dân, tranh thủ nguồn nhân lực và vật lực dồi dào tại vùng đồng bằng trù phú để phục vụ kháng chiến lâu dài.

Đối đầu với quân ta lúc bấy giờ là Đại tướng Jean de Lattre de Tassigny – một viễn chinh tướng lĩnh sừng sỏ vừa được chính phủ Pháp cử sang Đông Dương. De Lattre đã ráo riết thiết lập một hệ thống công sự kiên cố bằng bê tông cốt thép bao quanh trung du và đồng bằng Bắc Bộ (thường gọi là Phong tuyến De Lattre) kết hợp với các binh đoàn cơ động mạnh, có sự yểm trợ tối đa của pháo binh và máy bay nhằm ngăn chặn bộ đội ta. Thử thách lớn nhất của quân ta trong chiến dịch này là phải chuyển từ tác chiến ở vùng rừng núi hiểm trở sang vùng đồng bằng trống trải, sông ngòi chằng chịt, nơi quân Pháp dễ dàng phát huy tối ưu ưu thế về hỏa lực tầm xa và xe cơ giới.

Chiến dịch chính thức mở màn vào đêm ngày 28 tháng 5 năm 1951. Ba đại đoàn chủ lực tinh nhuệ của ta là 304, 308 và 320 phối hợp cùng lực lượng vũ trang địa phương đồng loạt nổ súng tiến công dồn dập vào các vị trí phòng ngự ngoài cùng của Pháp dọc theo tuyến sông Đáy. Tại mặt trận Ninh Bình, các chiến sĩ Đại đoàn 308 đã anh dũng đánh chiếm thị xã Ninh Bình, đập tan hệ thống đồn bốt trên núi Non Nước và tiêu diệt gọn một đại đội lính thủy đánh bộ Pháp, trong đó có cả con trai độc nhất của Tướng De Lattre. Sự táo bạo của quân ta đã làm rung chuyển toàn bộ tuyến phòng thủ hướng Nam của địch, buộc bộ chỉ huy Pháp phải vội vã điều động các binh đoàn cơ động từ Hà Nội xuống để ứng cứu.

Trong đợt hai và đợt ba của chiến dịch, cuộc chiến diễn ra vô cùng gay gắt và giằng co tại các vùng lõi thuộc Phủ Lý (Hà Nam) và Ý Yên, Giao Thủy (Nam Định). Quân ta khôn khéo vận dụng lối đánh bám thắt lưng địch, tổ chức nhiều trận phục kích hiểm hóc trên các trục đường giao thông để bẻ gãy các mũi viện binh của Pháp. Tuy nhiên, tận dụng ưu thế hỏa lực tuyệt đối từ các tàu chiến trên sông và máy bay rải thảm bom, quân Pháp đã tổ chức phản công dữ dội. Nhận thấy điều kiện địa hình đồng bằng không còn giữ được yếu tố bất ngờ, để bảo toàn lực lượng chủ lực cho cuộc kháng chiến trường kỳ, ngày 20 tháng 6 năm 1951, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chủ động ra lệnh kết thúc chiến dịch và rút quân về căn cứ an toàn.

Ý nghĩa lịch sử của Chiến dịch Quang Trung 1951 vô cùng sâu sắc. Dù quân ta chưa đạt được toàn bộ các mục tiêu quân sự đề ra do vấp phải phong tuyến kiên cố của De Lattre, chiến dịch đã tiêu diệt và làm tiêu hao hơn 4.000 tên địch, giải phóng nhiều vùng nông thôn rộng lớn tại Hà - Nam - Ninh. Thắng lợi quan trọng nhất là ta đã đưa được các đại đội, tiểu đoàn bộ đội địa phương luồn sâu vào lòng địch, xây dựng và củng cố vững chắc các căn cứ du kích ngay trong vùng bị chiếm đóng. Chiến dịch này đã để lại những bài học kinh nghiệm xương máu vô giá cho Quân đội nhân dân Việt Nam về nghệ thuật tác chiến hiệp đồng binh chủng ở địa hình đồng bằng, cách đối phó với hỏa lực tầm cao của địch – những kiến thức thực tiễn cốt lõi giúp quân ta xoay chuyển thế trận, tiến tới giành quyền chủ động hoàn toàn trong các giai đoạn sau của cuộc kháng chiến.