CHIẾN DỊCH TÂY NGUYÊN: ĐỘT PHÁ KHẨU CHIẾN LƯỢC VÀ BƯỚC NGOẶT ĐỊNH HÌNH ĐẠI THẮNG 1975

Chiến dịch Tây Nguyên diễn ra từ ngày 4 tháng 3 đến ngày 24 tháng 3 năm 1975 là chiến dịch mở màn then chốt cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975. Sau những thắng lợi quan trọng trong năm 1974, Bộ Chính trị và Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam nhận định thời cơ chiến lược giải phóng miền Nam đang đến gần. Bộ thống soái tối cao đã quyết định chọn Tây Nguyên làm địa bàn hướng tiến công chiến lược chủ yếu cho mùa xuân năm 1975. Đây là vùng cao nguyên chiến lược có vị trí "chia cắt" miền Nam; nếu Quân Giải phóng chiếm được Tây Nguyên sẽ tạo ra thế chẻ tre, dễ dàng cắt đôi chiến tuyến của đối phương và làm rung chuyển toàn bộ hệ thống phòng ngự của quân đội Sài Gòn.

Điểm mấu chốt tạo nên thắng lợi vang dội của chiến dịch là nghệ thuật nghi binh và lừa địch đỉnh cao dưới sự chỉ huy của Thượng tướng Hoàng Minh Thảo. Bộ chỉ huy Sài Gòn lúc bấy giờ phán đoán Quân Giải phóng sẽ đánh vào Pleiku hoặc Kon Tum ở phía Bắc Tây Nguyên nên đã tập trung phần lớn lực lượng phòng ngự tại đây. Nắm được điểm yếu này, quân ta đã thực hiện một kế hoạch nghi binh quy mô lớn: liên tục phát sóng vô tuyến giả, điều động một số đơn vị nhỏ di chuyển quấy rối quanh Pleiku để giữ chân địch, trong khi âm thầm chuyển đại quân và vũ khí hạng nặng xuống phía Nam, bao vây chặt thị xã Buôn Ma Thuột – nơi có lực lượng phòng thủ tương đối mỏng nhưng lại là trung tâm kinh tế, chính trị cốt tử của toàn vùng.

Chiến dịch chính thức mở màn vào ngày 4 tháng 3 năm 1975 bằng các trận đánh cắt đứt các tuyến đường huyết mạch nối Tây Nguyên với đồng bằng là Đường số 19 và Đường số 21, cô lập hoàn toàn quân địch trên cao nguyên. Đêm ngày 9, rạng sáng ngày 10 tháng 3, trận đánh then chốt quyết định vào Buôn Ma Thuột nổ ra. Bằng sự kết hợp giữa pháo binh bắn phá dữ dội và các mũi xe tăng, thiết giáp thọc sâu táo bạo, Quân Giải phóng nhanh chóng thấu suốt vào các cơ quan đầu não của địch. Chỉ sau chưa đầy hai ngày chiến đấu oanh liệt, thị xã Buôn Ma Thuột hoàn toàn giải phóng. Mọi nỗ lực điều động liên đoàn biệt động quân và sư đoàn bộ binh tái chiếm Buôn Ma Thuột bằng trực thăng vận của đối phương sau đó đều bị bẻ gãy thảm hại.

Sự thất thủ đột ngột và chóng vánh của Buôn Ma Thuột đã làm rúng động và gây hoảng loạn tột độ cho bộ thống mưu quân đội Sài Gòn. Ngày 14 tháng 3, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đưa ra một quyết định sai lầm mang tính định mệnh: ra lệnh rút toàn bộ Quân đoàn 2 khỏi Kon Tum và Pleiku để về cố thủ vùng đồng bằng duyên hải miền Trung, nhằm bảo toàn lực lượng. Cuộc rút lui chiến lược này nhanh chóng biến thành một thảm họa tháo chạy hỗn loạn trên Đường số 7 (con đường liên tỉnh cũ vốn đã bị bỏ hoang và hư hại nặng). Quân Giải phóng lập tức tổ chức truy kích thần tốc, chặn đánh và bด vây tiêu diệt gần như toàn bộ sinh lực, phương tiện chiến tranh của Quân đoàn 2 địch khi chúng chưa kịp chạm tay vào vùng đồng bằng. Đến ngày 24 tháng 3 năm 1975, Chiến dịch Tây Nguyên kết thúc thắng lợi hoàn toàn.

Ý nghĩa lịch sử của Chiến dịch Tây Nguyên vô cùng to lớn và mang tính bước ngoặt quyết định. Thắng lợi này đã giải phóng một vùng địa bàn chiến lược rộng lớn, tiêu diệt một quân đoàn chủ lực tinh nhuệ cùng khối lượng phương tiện chiến tranh khổng lồ của chính quyền Sài Gòn. Sự sụp đổ của mặt trận Tây Nguyên đã làm thay đổi căn bản cục diện quân sự và chính trị trên toàn chiến trường miền Nam, đẩy quân đội Sài Gòn vào thế suy sụp hoàn toàn về cả lực lượng lẫn tinh thần, không còn khả năng phục hồi. Chiến thắng vĩ đại này đã chuyển cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước từ bước "tiến công chiến lược" phát triển nhảy vọt thành "tổng tiến công chiến lược" trên toàn bộ chiến trường miền Nam, tạo đà tâm lý và vật chất mạnh mẽ để quân ta tiến thẳng vào các chiến dịch tiếp theo, hướng tới đích cuối cùng là giải phóng hoàn toàn miền Nam.