Chiến dịch Tây Nguyên (Phần 4: Tạo thời cơ giải phóng hoàn toàn miền Nam)
Chiến dịch Tây Nguyên (Phần 4: Tạo thời cơ giải phóng hoàn toàn miền Nam)
Thắng lợi của ta ở Tây Nguyên tác động rất mạnh đến sự bố trí chiến lược và tinh thần của địch. Ta tiến công mạnh mẽ, phát triển nhanh làm cho địch tan rã. Thừa thắng xông lên với khí thế ngút trời, sau khi truy kích địch trên đường số 7, quân ta nhanh chóng phát triển xuống ven biển cùng với lực lượng chủ lực của Quân khu 5 giải phóng các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà, Cam Ranh.5 giờ sáng ngày 01 tháng 4, trận tiến công giải phóng thị xã Tuy Hòa bắt đầu. Pháo 105 ly, súng cối 120 ly của ta đặt ở Hòa Thắng bắn mạnh làm tê liệt các trận địa pháo của địch. Cùng lúc xe tăng ta theo đường số 7 chi viện cho Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 2 đánh chiếm các mục tiêu cầu Ông Chừ, cầu Ðà Rằng và Nhạn Tháp. Tới 5 giờ 45 phút, đơn vị đánh chiếm xóm Ðạo, sân bay Phú Yên, phát triển theo đường 6, đường Lê Lợi chiếm Ty Ngân khố, khu công chức. Trong lúc đó, ở hướng Bắc thị xã, Trung đoàn 64, Sư đoàn 320 đánh chiếm tỉnh đường, Ty Cảnh sát, Trung đoàn bộ 47, Gò Ðá, núi Chóp, núi Chài. Tiểu đoàn 96, Ðại đội 25 và một bộ phận của tiểu đoàn pháo hỗn hợp 189 tiến công địch ở Núi Sầm, Long Tường, xóm Lẫm, Quy Hậu, Phước Khánh, Phước Hậu. Ðến 8 giờ sáng ngày01 tháng 4, bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương ta đã hoàn toàn làm chủ thị xã Tuy Hòa. Phát huy khí thế tiến công thần tốc, quân ta lần lượt giải phóng hầu hết các huyện trong tỉnh như: Tuy An, Sông Cầu, Ðồng Xuân. 11 giờ ngày 01 tháng 4, thị xã Tuy Hòa và toàn tỉnh Phú Yên đã được hoàn toàn giải phóng. Tại khu vực Nha Trang, Bộ chỉ huy biệt động quân nguỵ Quân khu 2 và trung tâm huấn luyện biệt động quân Dục Mỹ được chỉ thị gấp rút tổ chức lại 2 liên đoàn trong đó Tiểu đoàn 72 mới tổ chức xong đã được lệnh tăng cường cho Lữ đoàn 3 dù ở Khánh Dương. Một bộ phận tàn quân từ các nơi di chuyển về Cam Ranh buổi sáng lập tức được lệnh của Trung tướng nguỵ Lê Nguyên Khang, Tổng Tham mưu phó, sắp xếp đưa lên tăng cường cho Khánh Dương đang bị tấn công mạnh. Tướng Phạm Văn Phú chỉ huy Quân khu II kêu gọi "tử thủ Nha Trang", trong khi lãnh sự quán Mỹ ở đây lo di tản. Sĩ quan, binh lính nguỵ lo thu xếp cho gia đình tháo chạy, 3.000 lính nguỵ ở trung tâm huấn luyện Lam Sơn, trường hạ sĩ quan bỏ chạy về thị xã, cảnh sát gác trại giam cũng bỏ chạy. Những tên lính nguỵ bị tù thoát ra, cướp súng bắn phá, cướp bóc bừa bãi, làm cho thị xã thêm hỗn loạn. 
Xe tăng, xe bọc thép và các phương tiện chiến tranh của địch ở Quy Nhơn tháo chạy ra biển
bị quân ta đánh chặn, phá huỷ. Ảnh: TTXVN Giữa lúc đó, trên đường số 21, đồng chí Vũ Lăng và đồng chí Đặng Vũ Hiệp cùng Ban chỉ huy Sư đoàn 10 triển khai đơn vị đánh địch chạy về phía ven biển, đồng thời giải phóng Khánh Dương, Ninh Hoà, tiến vào thị xã Nha Trang. Nhân dân thị xã đi xe máy ra đón bộ đội ta, dẫn đường vào chiếm các vị trí quân sự và các trụ sở chính quyền địch. Bộ đội ta xông vào nơi ở của tướng Phạm Văn Phúnhưng hắn đã bỏ chạy. Một số địch ở Nha Trang chạy thoát về Cam Ranh, một mạch chạy tiếp về Phan Rang. Trong lúc đó, 15 giờ 20 phút ngày 02 tháng 4, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu gửi cho Tư lệnh Quân khu II: "Giao việc phòng giữ Cam Ranh cho Tư lệnh duyên hải đảm trách". Ngày 03 tháng 4,thừa thắng, Sư đoàn 10 đánh tiếp và tiến vào giải phóng Khu quân sự liên hiệp Cam Ranh, một trong những quân cảng lớn và quan trọng của địch. Cùng ngày, bộ đội chủ lực và dân địa phương giải phóng toàn bộ tỉnh Khánh Hoà. Tại Ðà Lạt, 8 giờ 30 phút ngày 03 tháng 4, Trung đoàn 812 tiến vào phối hợp nhân dân làm chủ hoàn toàn thành phố Ðà Lạt. Trong khi đó, lực lượng địa phương và nhân dân các huyện Ðức Trọng, Lạc Dương, Ðơn Dương tiến hành truy quét tàn quân địch. Cuối ngày 03 tháng 4, thành phố Ðà Lạt và toàn tỉnh Tuyên Ðức (nay là tỉnh Lâm Đồng) được hoàn toàn giải phóng. Ngày 03 tháng 4, Chiến dịch Tây Nguyên kết thúc toàn thắng, vượt xa dự kiến ban đầu. Trong 30 ngày liên tục tiến công, ta diệt và làm tan rã Quân đoàn 2 ngụy, một bộ phận dự bị chiến lược của địch, cùng toàn bộ lực lượng địch ở Tây Nguyên và hai tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa. Thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên là kết quả của sự vận dụng sáng tạo đường lối quân sự của Đảng, tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nghệ thuật quân sự Việt Nam. Thắng lợi to lớn của chiến dịch đã tạo ra sự thay đổi căn bản về so sánh lực lượng và thế chiến lược có lợi cho ta, còn địch bị suy sụp và tan rã về chiến lược, dẫn đến co cụm và bị động đối phó trên các chiến trường. Chiến thắng mở ra thời cơ của cuộc tổng tiến công chiến lược, tạo điều kiện cho chiến dịch Trị Thiên - Đà Nẵng, mở ra bước ngoặt quyết định cho thời kỳ toàn thắng của cuộc chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, nguyên Chính uỷ Chiến dịch Tây Nguyên nhận xét: “Chiến thắng Buôn Ma Thuột mãi mãi là dấu son trên trang sử vẻ vang của quân đội ta. Nó là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị lâu dài của quân và dân Tây Nguyên. Nếu chúng ta đều biết tới hình ảnh từng đoàn dân công gồm cả người già, trẻ em của các buôn làng đã đi gùi đạn, gùi gạo, mở đường cho chiến dịch; nếu chúng ta biết tới những đồng chí cán bộ của Đảng đã từng cà răng căng tai, sống hàng vài chục năm với đồng bào các dân tộc Tây Nguyên để bám dân, bám đất xây dựng địa bàn, xây dựng chỗ cho chúng ta đứng chân mà đánh giặc; nếu chúng ta biết rằng trước khi chúng ta có xe pháo mà mở những trận đánh lớn như vậy đã có hàng ngàn đồng chí đi trước mở đường, mở địa bàn, giành đi giật lại với địch từng tấc đất trong điều kiện đói cơm, rách áo, thiếu thuốc men, thiếu vũ khí kéo dài hàng chục năm ròng để chúng ta có những quân hùng tướng mạnh mà đánh địch với thế mạnh như chẻ tre. Nếu chúng ta biết một cách đầy đủ tất cả những gì diễn ra trước khi có trận Buôn Ma Thuột, có mùa xuân cao nguyên 1975, thì chúng ta càng thấy tự hào hơn về Đảng ta, nhân dân ta và quân đội ta"./.
Xe tăng, xe bọc thép và các phương tiện chiến tranh của địch ở Quy Nhơn tháo chạy ra biển
bị quân ta đánh chặn, phá huỷ. Ảnh: TTXVN Giữa lúc đó, trên đường số 21, đồng chí Vũ Lăng và đồng chí Đặng Vũ Hiệp cùng Ban chỉ huy Sư đoàn 10 triển khai đơn vị đánh địch chạy về phía ven biển, đồng thời giải phóng Khánh Dương, Ninh Hoà, tiến vào thị xã Nha Trang. Nhân dân thị xã đi xe máy ra đón bộ đội ta, dẫn đường vào chiếm các vị trí quân sự và các trụ sở chính quyền địch. Bộ đội ta xông vào nơi ở của tướng Phạm Văn Phúnhưng hắn đã bỏ chạy. Một số địch ở Nha Trang chạy thoát về Cam Ranh, một mạch chạy tiếp về Phan Rang. Trong lúc đó, 15 giờ 20 phút ngày 02 tháng 4, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu gửi cho Tư lệnh Quân khu II: "Giao việc phòng giữ Cam Ranh cho Tư lệnh duyên hải đảm trách". Ngày 03 tháng 4,thừa thắng, Sư đoàn 10 đánh tiếp và tiến vào giải phóng Khu quân sự liên hiệp Cam Ranh, một trong những quân cảng lớn và quan trọng của địch. Cùng ngày, bộ đội chủ lực và dân địa phương giải phóng toàn bộ tỉnh Khánh Hoà. Tại Ðà Lạt, 8 giờ 30 phút ngày 03 tháng 4, Trung đoàn 812 tiến vào phối hợp nhân dân làm chủ hoàn toàn thành phố Ðà Lạt. Trong khi đó, lực lượng địa phương và nhân dân các huyện Ðức Trọng, Lạc Dương, Ðơn Dương tiến hành truy quét tàn quân địch. Cuối ngày 03 tháng 4, thành phố Ðà Lạt và toàn tỉnh Tuyên Ðức (nay là tỉnh Lâm Đồng) được hoàn toàn giải phóng. Ngày 03 tháng 4, Chiến dịch Tây Nguyên kết thúc toàn thắng, vượt xa dự kiến ban đầu. Trong 30 ngày liên tục tiến công, ta diệt và làm tan rã Quân đoàn 2 ngụy, một bộ phận dự bị chiến lược của địch, cùng toàn bộ lực lượng địch ở Tây Nguyên và hai tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa. Thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên là kết quả của sự vận dụng sáng tạo đường lối quân sự của Đảng, tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nghệ thuật quân sự Việt Nam. Thắng lợi to lớn của chiến dịch đã tạo ra sự thay đổi căn bản về so sánh lực lượng và thế chiến lược có lợi cho ta, còn địch bị suy sụp và tan rã về chiến lược, dẫn đến co cụm và bị động đối phó trên các chiến trường. Chiến thắng mở ra thời cơ của cuộc tổng tiến công chiến lược, tạo điều kiện cho chiến dịch Trị Thiên - Đà Nẵng, mở ra bước ngoặt quyết định cho thời kỳ toàn thắng của cuộc chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, nguyên Chính uỷ Chiến dịch Tây Nguyên nhận xét: “Chiến thắng Buôn Ma Thuột mãi mãi là dấu son trên trang sử vẻ vang của quân đội ta. Nó là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị lâu dài của quân và dân Tây Nguyên. Nếu chúng ta đều biết tới hình ảnh từng đoàn dân công gồm cả người già, trẻ em của các buôn làng đã đi gùi đạn, gùi gạo, mở đường cho chiến dịch; nếu chúng ta biết tới những đồng chí cán bộ của Đảng đã từng cà răng căng tai, sống hàng vài chục năm với đồng bào các dân tộc Tây Nguyên để bám dân, bám đất xây dựng địa bàn, xây dựng chỗ cho chúng ta đứng chân mà đánh giặc; nếu chúng ta biết rằng trước khi chúng ta có xe pháo mà mở những trận đánh lớn như vậy đã có hàng ngàn đồng chí đi trước mở đường, mở địa bàn, giành đi giật lại với địch từng tấc đất trong điều kiện đói cơm, rách áo, thiếu thuốc men, thiếu vũ khí kéo dài hàng chục năm ròng để chúng ta có những quân hùng tướng mạnh mà đánh địch với thế mạnh như chẻ tre. Nếu chúng ta biết một cách đầy đủ tất cả những gì diễn ra trước khi có trận Buôn Ma Thuột, có mùa xuân cao nguyên 1975, thì chúng ta càng thấy tự hào hơn về Đảng ta, nhân dân ta và quân đội ta"./.
