Chiến dịch Thượng Lào - 1953

1. Thời gian: 13/4 - 5/3/1953

Trưa ngày 13/4, nhận được tin địch rút khỏi Sầm Nưa, Bộ chỉ huy chiến dịch hạ quyết tâm “truy kích địch đến cùng, tiêu diệt toàn bộ quân địch rút lui”; chỉ thị cho các đơn vị, các bộ phận tập trung mọi lực lượng động viên, tạo điều kiện cho bộ đội, giải quyết khó khăn nhằm tiêu diệt cho kỳ được sinh lực địch để đánh dấu cuộc tấn công đầu tiên của chủ lực Việt Nam sang Thượng Lào, không cho địch chạy thoát về Cánh Đồng Chum.

Khoảng 10 giờ ngày 13/4, khi bộ phận cuối cùng của địch rút khỏi Sầm Nưa, các đơn vị đi đầu của ta còn cách Sầm Nưa từ 5 đến 10km, nhưng với tinh thần “vượt lên thực nhanh, bám sát và chia cắt địch, chặn đường rút lui của chúng, tiêu diệt cho giòn, cho gọn”, một số đơn vị nhanh chóng tổ chức thành các bộ phận gọn nhẹ tiến hành đuổi bám, truy kích địch.

Tiểu đoàn 888 Trung đoàn 176 Đại đoàn 316; Tiểu đoàn 23 Trung đoàn 88 Đại đoàn 308; Tiểu đoàn 79 Trung đoàn 209 Đại đoàn 312 và 2 đại đội trực thuộc Trung đoàn 165 Đại đoàn 312 là những đơn vị dẫn đầu trong đội hình truy kích địch. Đêm 13/4, Tiểu đoàn 888 đuổi kịp và tổ chức trận đánh tiêu diệt bộ phận cuối của địch ở Mường Hàm, bắt toàn bộ lực lượng cầm đầu ngụy quyền tỉnh Sầm Nưa và hơn 40 lính dõng[5]. Cùng thời điểm, Trung đoàn 98 cũng vận động tới nơi, lập tức lần theo dấu vết rút chạy của địch để truy đuổi. Đến 9 giờ ngày 14/4, bộ phận đi đầu của Trung đoàn phát hiện địch đang ở chân dốc trước bản Nà Noọng. Ngay lập tức, đơn vị hình thành ba bộ phận vừa chặn đầu, vừa đánh thẳng vào đội hình địch, loại khỏi vòng chiến đấu gần 300 tên. Trên hướng Trung đoàn 102 và 209, 4 giờ sáng ngày 17/4, các đơn vị cũng đuổi kịp địch ở Hứa Mường và nhanh chóng tổ chức tiến công tiêu diệt khoảng một đại đội địch, trong đó có 40 lính Âu-Phi; số tàn binh còn lại khoảng 200 tên do Trung tá Man-pơ-lát chỉ huy chạy theo ba hướng Xốp Ó, Xốp Khoa, Bản Ban về Cánh Đồng Chum.

Trong khi đó, trên hướng thứ yếu, được tin Đại đoàn 304 tiến sát biên giới, ngày 15/4, địch tổ chức rút khỏi Noọng Hét và Bản Ban. Các Trung đoàn 66, Trung đoàn 9 Đại đoàn 304 nhanh chóng ổn định địa bàn. Sau đó, một bộ phận của Trung đoàn 9 tiến về Sầm Nưa phối hợp với hướng chủ yếu, bộ phận còn lại tiến vào Khăng Khay. Ngày 18/4, Trung đoàn 57 Đại đoàn 304 áp sát thị xã Xiêng Khoảng. Địch ở đây hoảng sợ, vội rút về Cánh Đồng Chum cố thủ.

Phối hợp với Quân đội nhân dân Việt Nam, nhân dân các bộ tộc Lào thuộc các tỉnh Sầm Nưa, Xiêng Khoảng, Luông Pha Băng… đã huy động hàng nghìn dân công, hàng trăm tấn lương thực, thực phẩm. Ngoài ra, nhân dân còn làm công tác dẫn đường, giữ bí mật, tiếp tế và cùng bộ đội lùng bắt tàn binh địch. Tại Sầm Nưa, nơi bị địch bóc lột, kìm kẹp, cuộc sống rất nghèo khổ, nhưng đồng bào đã đóng góp 220 tấn gạo và 3.000 dân công cho bộ đội Việt Nam[6]… thể hiện tinh thần đoàn kết, sẻ chia giữa hai dân tộc Việt Nam và Lào.

Tiếp tục tiến công tiêu diệt địch, mở rộng vùng giải phóng cho Bạn, Bộ Chỉ huy Chiến dịch quyết định tiến công vào khu vực sông Nậm Hu. Sau khi các vị trí Mường Ngòi (21/4), Pắc Sàng (26/4), Nậm Bạc (27/4) bị tiêu diệt, Luông Pha Băng bị uy hiếp trực tiếp, Bộ Chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương lệnh cho Bộ Chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Bắc Bộ đưa lực lượng từ Bắc Việt Nam sang Lào, gấp rút xây dựng phòng tuyển bảo vệ Luông Pha Băng và Cánh Đồng Chum. Ngày 3/5/1953, Chiến dịch kết thúc. Bộ Chỉ huy quyết định phân tán một bộ phận lực lượng, kết hợp cùng với bộ đội Lào truy quét tàn binh, xây dựng cơ sở, còn đại bộ phận rút quân về nước.

1. Kết quả

Kết quả, ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 2.800 tên, chiếm 1/5 tổng số lực lượng địch ở Lào. Trong đó, diệt 500, bắt 1.800, làm tan rã 500 tên (bao gồm hầu hết bộ máy ngụy quyền tỉnh Sầm Nưa). Đánh tan 3 tiểu đoàn và 3 đại đội ở Sầm Nưa, 8 đại đội hướng sông Nậm Hu và hàng trăm địch ở Mặt trận Đường số 7, Xiêng Khoảng. Tiêu diệt 5 vị trí: Mường Ngòi, Nậm Bạc, Mường Kho, Pắc Sàng, Noọng Hét. Bức rút 25 vị trí: Sầm Nưa, Xiêng Khoảng, Mường Sôi, Khang Khay, Mường Ngát, Mường Mô, Bản Sẻ, Mường Sung… Giải phóng trên khoảng 4.000km2, gồm toàn bộ tỉnh Sầm Nưa, một phần tỉnh xiêng Khoảng và Phông Xa Lỳ với một phần năm diện tích Bắc Lào và hàng chục vạn dân[7], giành thắng lợi vượt mức dự kiến.