CHIẾN DỊCH THƯỢNG LÀO 1953: LIÊN MINH CHIẾN ĐẤU VIỆT - LÀO ĐẬP TAN PHÒNG TUYẾN MÊ CÔNG

Chiến dịch Thượng Lào diễn ra từ ngày 13 tháng 4 đến ngày 3 tháng 5 năm 1953 (Xuân - Hè 1953) là một chiến dịch tiến công chiến lược quy mô lớn, đánh dấu mốc son chói lọi trong lịch sử liên minh chiến đấu giữa Quân đội nhân dân Việt Nam và lực lượng vũ trang Pathet Lào. Sau những thất bại liên tiếp trên chiến trường Bắc Bộ Việt Nam, bộ chỉ huy thực dân Pháp đã quyết định chuyển hướng, tập trung xây dựng Thượng Lào thành một bàn đạp quân sự chiến lược vững chắc. Pháp tăng cường lực lượng cố thủ tại sầm uất Sầm Nưa, thiết lập các căn cứ hỏa lực mạnh dọc lưu vực sông Mê Công nhằm biến nơi đây thành lá chắn bảo vệ an toàn cho vùng Thượng Lào và cắt đứt con đường liên lạc cách mạng giữa hai nước. Trước âm mưu đó, Chính phủ kháng chiến hai nước Việt Nam - Lào đã thống nhất quyết định mở chiến dịch tiến công nhằm tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng đất đai và mở rộng vùng căn cứ kháng chiến của Lào.

Để thực hiện chiến dịch, Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam đã huy động một lực lượng chủ lực mạnh gồm ba đại đoàn bộ binh (308, 312, 316) và Đại đoàn sơn pháo 304, đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, phối hợp chặt chẽ cùng các đơn vị bộ đội chủ lực và du kích địa phương Pathet Lào do Hoàng thân Souphanouvong lãnh đạo. Khó khăn lớn nhất của chiến dịch không nằm ở vũ khí địch mà là bài toán hậu cần. Quãng đường vận chuyển lương thực, đạn dược từ hậu phương Việt Nam sang đất bạn Lào dài hàng trăm cây số, phải băng qua nhiều núi cao, vực sâu, sông dữ trong điều kiện máy bay Pháp điên cuồng oanh tạc. Thế nhưng, bằng tinh thần quốc tế vô sản cao cả, hàng vạn dân công hỏa tuyến của cả hai nước đã đồng lòng xẻ núi lăn bom, gùi thồ hàng ngàn tấn nhu yếu phẩm bám sát sườn các mũi tiến quân.

Chiến dịch chính thức mở màn vào đêm ngày 12 tháng 4 năm 1953. Nhận thấy sức mạnh áp đảo của liên quân Việt - Lào đang siết chặt vòng vây quanh thị xã Sầm Nưa, bộ chỉ huy quân Pháp hoảng sợ ra lệnh cho toàn bộ lực lượng tại đây tháo chạy thảm hại theo hướng Xiêng Khoảng nhằm bảo toàn lực lượng. Nắm bắt thời cơ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp lập tức phát lệnh truy kích thần tốc. Các chiến sĩ chủ lực của ta phối hợp cùng bộ đội bạn đã không quản ngại mệt mỏi, thực hiện cuộc hành quân đi bộ vượt rừng băng sông dài hơn 150 cây số suốt nhiều ngày đêm liên tục để đuổi kịp và chặn đánh các cánh quân Pháp đang rút lui. Nhiều trận chiến ác liệt đã nổ ra dọc tuyến đường tháo chạy của địch, bẻ gãy hoàn toàn các đơn vị đoạn hậu và xóa sổ các binh đoàn tinh nhuệ của Pháp khi chúng chưa kịp chạm tay vào căn cứ phòng ngự mới.

Đồng thời với mũi truy kích chính, các cánh quân phối hợp của liên quân Việt - Lào dồn dập tiến công sang vùng lưu vực sông Nậm Hu, giải phóng hoàn toàn tỉnh Phong Sa Lỳ và uy hiếp trực tiếp kinh đô Luông Pha Băng. Trước sức tiến công vũ bão của cách mạng, hệ thống đồn bốt phòng ngự của thực dân Pháp tại Thượng Lào tan rã từng mảng lớn, buộc chính phủ Pháp phải vội vã dùng máy bay không vận để lập cầu hàng không khẩn cấp di tản quân đội về cố thủ vùng hạ du. Đến ngày 3 tháng 5 năm 1953, Chiến dịch Thượng Lào chính thức kết thúc thắng lợi hoàn toàn khi các mục tiêu chiến lược đề ra đều đạt được vượt mức mong đợi.

Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Chiến dịch Thượng Lào 1953 vô cùng to lớn và mang tính bước ngoặt sâu sắc. Thắng lợi oanh liệt này đã giải phóng một vùng đất đai rộng lớn hơn 40.000 cây số vuông với hàng vạn người dân, kết nối thông suốt căn cứ địa Thượng Lào với vùng tự do Tây Bắc Việt Nam, tạo nên một hậu phương chiến lược rộng lớn liên hoàn cho cách mạng Đông Dương. Thất bại thảm hại này đã giáng một đòn nặng nề vào kế hoạch phòng thủ xứ Lào của thực dân Pháp, đẩy quân đội viễn chinh Pháp vào thế bị động chiến lược ngày càng sâu sắc, lực lượng bị phân tán xé nhỏ ra nhiều mặt trận cô lập. Kết quả vĩ đại của chiến dịch chính là bệ đỡ vững chắc về cả thế trận quân sự lẫn tinh thần, tạo tiền đề thực tiễn vô giá để liên quân hai nước tiếp tục phối hợp, tiến tới trận quyết chiến chiến lược cuối cùng tại đỉnh cao Điện Biên Phủ vào mùa xuân năm 1954.