Chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968 – Bước ngoặt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
Trong lịch sử hiện đại Việt Nam, Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là một trong những chiến dịch có ảnh hưởng sâu rộng nhất cả về quân sự, chính trị lẫn ngoại giao. Diễn ra vào dịp Tết Nguyên đán năm 1968, chiến dịch đã tạo nên một bất ngờ lớn trên chiến trường miền Nam, tác động mạnh đến cục diện cuộc chiến và làm thay đổi cách nhìn của dư luận quốc tế về chiến tranh Việt Nam. Mặc dù chịu nhiều tổn thất về lực lượng, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân vẫn được xem là một bước ngoặt quan trọng, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ bước sang giai đoạn mới.
Bối cảnh lịch sử
Đến cuối năm 1967, chiến tranh Việt Nam đã bước vào giai đoạn ác liệt. Mỹ triển khai chiến lược "Chiến tranh cục bộ", đưa hơn nửa triệu quân cùng nhiều phương tiện hiện đại tham chiến tại miền Nam Việt Nam.
Dù sở hữu ưu thế vượt trội về hỏa lực và công nghệ, Mỹ vẫn chưa đạt được mục tiêu làm suy yếu lực lượng cách mạng. Trong bối cảnh đó, Trung ương Đảng Lao động Việt Nam quyết định mở một cuộc tổng tiến công quy mô lớn nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trên chiến trường, đồng thời tác động đến ý chí của đối phương và dư luận quốc tế.
Thời điểm được lựa chọn là dịp Tết Nguyên đán Mậu Thân 1968, khi nhiều người tin rằng chiến sự sẽ tạm lắng theo thông lệ ngừng bắn trong những ngày đầu năm mới.
Cuộc tổng tiến công trên khắp miền Nam
Rạng sáng ngày 31/1/1968 (mùng Một Tết ở nhiều địa phương), lực lượng Quân Giải phóng đồng loạt tiến công vào nhiều mục tiêu trên khắp miền Nam.
Theo nhiều tài liệu lịch sử, các cuộc tiến công diễn ra tại hàng chục thành phố, thị xã, căn cứ quân sự và cơ quan đầu não của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Những địa điểm quan trọng như Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ, Nha Trang và nhiều đô thị khác đều trở thành chiến trường. Tại Sài Gòn, các mục tiêu như Dinh Độc Lập, Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Đài Phát thanh, sân bay Tân Sơn Nhất và khu vực Đại sứ quán Mỹ đều bị tiến công.
Đặc biệt, cuộc tập kích vào khuôn viên Đại sứ quán Mỹ tuy diễn ra trong thời gian ngắn nhưng đã gây tiếng vang lớn trên truyền thông quốc tế, bởi nó cho thấy ngay cả những địa điểm được bảo vệ nghiêm ngặt nhất cũng không hoàn toàn an toàn.
Trận chiến khốc liệt tại Huế
Một trong những mặt trận ác liệt và kéo dài nhất của Xuân Mậu Thân là thành phố Huế. Lực lượng Quân Giải phóng kiểm soát phần lớn thành phố trong nhiều tuần trước khi quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa tổ chức phản công. Các trận đánh diễn ra quyết liệt ngay trong khu dân cư và khu vực Kinh thành Huế, khiến nhiều công trình lịch sử bị hư hại và đời sống người dân chịu ảnh hưởng nặng nề.
Sau nhiều tuần giao tranh, lực lượng Quân Giải phóng rút khỏi thành phố. Đây cũng là nơi ghi nhận những thiệt hại lớn của cả hai phía cũng như những mất mát to lớn đối với dân thường.
Tác động đối với cục diện chiến tranh
Về phương diện quân sự, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân không đạt được toàn bộ các mục tiêu đề ra. Phần lớn các đô thị và mục tiêu chiến lược sau đó đều được phía Mỹ và Việt Nam Cộng hòa tái kiểm soát, trong khi lực lượng Quân Giải phóng chịu tổn thất đáng kể về quân số. Tuy nhiên, xét trên bình diện chiến lược, chiến dịch đã tạo ra những tác động sâu sắc.
Cuộc tiến công diễn ra trên phạm vi rộng khiến dư luận Mỹ và thế giới bất ngờ. Trước đó, nhiều tuyên bố từ phía Mỹ cho rằng tình hình chiến trường đang được kiểm soát và chiến thắng đã ở trong tầm tay. Diễn biến của Mậu Thân 1968 khiến nhận định này bị đặt dấu hỏi, làm gia tăng tranh luận trong xã hội Mỹ về khả năng và cái giá của cuộc chiến.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Sau chiến dịch, chính quyền Tổng thống Lyndon B. Johnson tuyên bố hạn chế ném bom miền Bắc, đồng thời chấp nhận tiến hành đàm phán với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Paris. Cùng năm, ông Johnson cũng thông báo không tái tranh cử tổng thống.
Những góc nhìn khác nhau của lịch sử
Xuân Mậu Thân 1968 là một trong những sự kiện lịch sử được nghiên cứu và đánh giá từ nhiều góc độ.
Trong lịch sử Việt Nam, đây được xem là một thắng lợi có ý nghĩa chiến lược vì đã tạo bước ngoặt quan trọng, làm thay đổi cục diện chiến tranh và mở đường cho các diễn biến tiếp theo dẫn đến Hiệp định Paris năm 1973 và Đại thắng mùa Xuân năm 1975.
Trong khi đó, nhiều nhà nghiên cứu quốc tế cho rằng về mặt quân sự, chiến dịch khiến lực lượng Quân Giải phóng chịu tổn thất lớn và không giữ được các mục tiêu đã chiếm. Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận chiến dịch đã tạo ra tác động mạnh mẽ về chính trị và tâm lý, làm thay đổi nhận thức của dư luận Mỹ về cuộc chiến.
Chính vì vậy, nhiều công trình nghiên cứu hiện nay đánh giá Xuân Mậu Thân là một thắng lợi chiến lược nhưng đi kèm với tổn thất quân sự rất lớn, phản ánh tính chất phức tạp của chiến tranh.
Ý nghĩa lịch sử
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Xuân Mậu Thân 1968 vẫn được nhắc đến như một dấu mốc quan trọng trong lịch sử Việt Nam.
Chiến dịch cho thấy khả năng tổ chức và hiệp đồng tác chiến trên quy mô lớn của lực lượng cách mạng, đồng thời thể hiện ý chí quyết tâm giành độc lập, thống nhất đất nước. Đây cũng là bài học về vai trò của yếu tố bất ngờ, sự phối hợp giữa quân sự, chính trị và ngoại giao trong một cuộc chiến tranh hiện đại.
Ngày nay, việc nghiên cứu Xuân Mậu Thân không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử mà còn góp phần nhìn nhận cuộc chiến một cách toàn diện, khách quan, từ nhiều góc độ khác nhau.
