Chiến khu Dương Minh Châu: Pháo đài kiên cường của tình quân dân

Chiến khu Dương Minh Châu được xem là "nơi đầu sóng ngọn gió", đóng vai trò trung tâm trong việc chỉ huy, hậu cần và huấn luyện quân sự trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Từ nơi đây, đã khởi đầu bao trận đánh vang dội của quân và dân ta, chiến khu đã khẳng định vị trí quan trọng như một trong những “pháo đài” kiên cường, nơi hội tụ tinh thần yêu nước, khát vọng tự do và sự đoàn kết gắn bó máu thịt của dân tộc.

Sự ra đời “pháo đài” án ngữ vị trí chiến lược

Căn cứ Dương Minh Châu có vị trí địa thế chiến lược quan trọng, có thế liên hoàn ở phía sau, là một vùng rừng già rộng lớn giáp biên giới Campuchia, liên quan mật thiết với chiến khu Đ. Vùng rừng núi này đủ điều kiện “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa” thuận lợi xây dựng căn cứ kháng chiến và cả hệ thống căn cứ vệ tinh, xa, gần, tạo thế trận hậu phương chiến lược, vừa thuận lợi với việc chỉ huy, chỉ đạo cuộc kháng chiến toàn miền Nam.

Chiến khu Dương Minh Châu được thành lập trong bối cảnh kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra ác liệt. Tháng 5.1951, Tỉnh ủy Gia Định Ninh lấy vùng Đông Bắc tỉnh Tây Ninh thành lập căn cứ mới mang tên đồng chí Dương Minh Châu.

Một xưởng sản xuất vũ khí ở rừng miền Đông Nam Bộ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Ảnh: Tư liệu.

Ông Dương Minh Châu sinh năm 1912 tại Tây Ninh và là một trong những lãnh đạo tiêu biểu của phong trào cách mạng miền Nam, giữ chức Chủ tịch Uỷ ban Kháng chiến hành chính Tây Ninh. Ông đã hy sinh trong trận càn của Pháp vào căn cứ bến Cây Chò (nay thuộc xóm Mía, xã Ninh Điền, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh) ngày 7 tháng 2 năm 1947., Để khắc ghi công ơn và tưởng nhớ đồng chí, tỉnh ủy đã lấy tên Dương Minh Châu đặt tên cho căn cứ.

Cuộc sống ở chiến khu thiếu thốn về mọi mặt. Năm 1952, thời tiết khắc nghiệt mùa mưa đến sớm và lượng mưa kỷ lục dẫn đến lũ trên diện rộng, Tây Ninh là địa phương chịu thiệt hại nặng nề. Lợi dụng lúc quân dân căn cứ Dương Minh Châu đang gồng mình chống đỡ và khắc phục hậu quả thiên tai, thực dân Pháp huy động 20 tiểu đoàn bộ binh thực hiện nhiều đợt tấn công vào căn cứ hòng tiêu diệt đầu não chỉ huy cách mạng miền Nam. Bằng ý chí, sự đồng lòng của quân và dân, lối đánh du kích và tận dụng rừng núi đã làm cho hàng loạt trận càn của địch bị thất bại.

Khu rừng rậm rạp tại huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh.

Sức mạnh của tình quân dân

Chiến khu Dương Minh Châu là minh chứng sống động cho sự đoàn kết toàn dân. Trong những năm chiến tranh ác liệt, Nhân dân trong khu vực đã không quản nguy hiểm, cung cấp hậu cần và chiến đấu bảo vệ chiến khu. Nơi đây không chỉ ghi dấu những trang sử hào hùng, mà còn là minh chứng sống động cho sức mạnh to lớn của tình quân dân là một yếu tố quyết định trong mọi thắng lợi của cách mạng. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bộ đội và nhân dân đã làm nên một sức mạnh vững chắc đánh thắng thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.

Tại đây, tình quân dân không chỉ đơn thuần là sự gắn bó giữa những người lính và Nhân dân địa phương, mà còn là một mối quan hệ máu thịt, đồng cam cộng khổ, cùng hướng tới lý tưởng giải phóng dân tộc. Vùng đất này, Xứ ủy Nam bộ (sau đó là Trung ương Cục miền Nam), Bộ tư lệnh Nam bộ, Bộ chỉ huy Phân liên khu miền Đông, Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam đứng chân để lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Chiến khu Dương Minh Châu còn là nơi thành lập hoặc dừng chân của nhiều đơn vị bộ đội chủ lực Miền như Sư đoàn 7, Sư đoàn 9, Trung đoàn 311, Trung đoàn 16, Trung đoàn 304…

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, trước tình hình nhiệm vụ mới của cách mạng, địa bàn căn cứ Dương Minh Châu tiếp tục được mở rộng, vượt qua khỏi phạm vi cũ trong kháng chiến chống Pháp. Phát triển rộng về phía Tây Bắc và phía Bắc biên giới Campuchia. Sau chiến thắng Tua Hai (năm 1960) và nhiều nơi ở Tây Ninh, căn cứ Dương Minh Châu trở thành một hậu cứ liên hoàn với các căn cứ Bắc Tây Ninh, căn cứ Bời Lời, Bến Đình, căn cứ Rừng Nhum, căn cứ Hòa Hội, Bến Dược (Củ Chi), tạo thế vững chắc làm bàn đạp đánh địch có ý nghĩa với nhiều vùng chiến lược.