Chiến khu Vạn Thắng - Hiền Lương

Chiến khu Vạn Thắng - Hiền Lương
Cùng với chiến khu Vần - Hiền Lương (huyện Hạ Hòa), chiến khu Phục Cổ xã Minh Hòa (huyện Yên Lập), chiến khu Vạn Thắng xã Đồng Lương (huyện Cẩm Khê) là một trong những chiến khu kháng Nhật, chống Pháp đầu tiên trên quê hương Đất Tổ.
Thực hiện Nghị quyết Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ, “Trong những vùng đủ điều kiện về địa hình, cơ sở quần chúng, lương thực, về lực lượng so sánh giữa ta và địch, chúng ta phải gây dựng những căn cứ địa kháng Nhật” “để chuẩn bị cuộc tổng khởi nghĩa cho kịp thời cơ”, vì thế ngoài chiến khu Vần - Hiền Lương do Xứ ủy xây dựng, Ban cán sự liên tỉnh Phú - Yên đã cử cán bộ đến lãnh đạo và gây dựng hai căn cứ du kích kháng Nhật trong tỉnh là Vạn Thắng và Phục Cổ.
Tại căn cứ du kích Vạn Thắng, lúc đầu chỉ trong phạm vi đồn điền Đồng Lương do ông Nguyễn Phiên - một người yêu nước đứng lên tập hợp những người yêu nước khác xây dựng. Địa thế thuận lợi lại được nhân dân đồng lòng giúp đỡ. Đêm ngày 23/6/1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đội tự vệ trên 80 người, chủ yếu là người dân yêu nước ở làng Vạn Thắng đã làm lễ tế cờ và tuyên bố thành lập chiến khu cách mạng Vạn Thắng, với tôn chỉ: Quyết chiến đấu giành độc lập tự do cho dân tộc.
Được người dân địa phương bao bọc, tiếp tế lương thực, bảo vệ an toàn, để trang bị vũ khí cho đội du kích chiến khu Vạn Thắng, ông Phiên đã cử người đi mua súng, đi quyên góp ở nhiều nơi trong và ngoài tỉnh đồng thời thu thập vũ khí lính Pháp bỏ lại trong ngày đảo chính Nhật - Pháp. Nhờ đó, đội du kích Vạn Thắng đã phát triển thành lực lượng vũ trang đông đảo, được trang bị vũ khí, do một người dân có tinh thần yêu nước chỉ huy. Điều này rất cần thiết cho cuộc khởi nghĩa nên Ban cán sự Đảng Phú - Yên đã cử đồng chí Lê Quang Ấn và đồng chí Bùi Thị Phận đến nắm lực lượng này. Được tiếp xúc với cán bộ Đảng, ông Phiên như được tiếp thêm sức mạnh, đã vui vẻ tán thành đưa lực lượng vũ trang của mình đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhanh chóng tiếp nhận cán bộ Đảng đến căn cứ huấn luyện du kích về chính trị và quân sự. Đây cũng là điểm khác biệt về sự ra đời của Chiến khu Vạn Thắng so với 2 Chiến khu thành lập trước đó là Vần - Hiền Lương và Phục Cổ - Minh Hòa.
Từ khi căn cứ du kích Vạn Thắng có cán bộ của Đảng trực tiếp lãnh đạo và huấn luyện, rất đông thanh niên trai tráng trong và ngoài vùng Đồng Lương tham gia tụ nghĩa khiến lực lượng du kích ngày càng phát triển, phạm vi căn cứ vượt ra khỏi đồn điền Đồng Lương, mở rộng khắp vùng Cẩm Khê và Tam Nông. Tháng 8/1945, đây chính là lực lượng vũ trang nòng cốt thực hiện khởi nghĩa giành chính quyền tại Cẩm Khê, Tam Nông, Thanh Sơn và tỉnh lỵ Phú Thọ (thị xã Phú Thọ ngày nay).
Hiện nay, tại xã Đồng Lương, những địa danh lịch sử trọng yếu của Chiến khu vẫn còn ghi dấu: Gò Nhà Dầm là đại bản doanh của Chiến khu; Gò Tròn nơi chế tạo vũ khí, rèn giáo mác, chế tạo đạn dược trang bị cho lực lượng vũ trang, hiện còn tảng bê tông cốt sắt; gò Đá Giải nơi luyện quân và là địa điểm để kho thóc; khu vực gốc Đa xóm Đồi là nơi lực lượng vũ trang tập kết, làm lễ tuyên thệ rồi chia làm 2 ngả tiến quân giành chính quyền trong khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám, tại đây đã dựng bia ghi dấu sự kiện lịch sử; bến Cánh Tráng là địa điểm đoàn quân lên thuyền xuôi sông Hồng tiến sang thị xã Phú Thọ để khởi nghĩa giành chính quyền.
Gần 80 năm đã qua, nhân dân vùng chiến khu nói riêng và nhân dân các dân tộc Việt Nam vô cùng tự hào trước những chiến công oanh liệt mà quân và dân các chiến khu trên phạm vi cả nước đã lập nên trong cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945. Từ những chiến khu này, sức lan tỏa của tinh thần yêu nước và ý chí cách mạng đã được thể hiện sinh động trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1946 đến năm 1954 và trong suốt chặng đường chống Mỹ cứu nước cho tới ngày toàn thắng năm 1975, thống nhất đất nước, hòa bình trên toàn cõi Việt Nam./.