Chiến sĩ cảm tử Dương Văn Bé – người lao bom diệt bốt Vĩnh Tuy
Sinh năm 1927 tại thôn Vĩnh Tuy Đoài, xã Vĩnh Tuy (nay là phường Vĩnh Tuy, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội), Dương Văn Bé là người con thứ hai trong gia đình nghèo, sinh sống bằng nghề trồng rau tươi cung cấp cho nội thành Hà Nội. Khi còn nhỏ, cha mẹ anh đã qua đời sớm, anh ở với anh cả Dương Văn Bát và chị dâu Dương Thị Lộc, dần lớn lên với niềm yêu quê, yêu nước nồng nàn.
Tháng 8 năm 1945, khi cuộc khởi nghĩa Tháng Tám giành chính quyền thành công, 18 tuổi Dương Văn Bé cùng lực lượng thanh niên vũ trang do đồng chí Dương Ngà chỉ đạo, tham gia cuộc chiếm trại Bảo an binh tại 40 Hàng Bài, giúp dân làng giành quyền lực từ tay chính quyền tay sai. Sau đó, anh gia nhập Thanh niên Cứu quốc, tham gia các hoạt động tuyên truyền nhân dân chống giặc đói, giặc dốt, loại bỏ hủ tục cũ như cờ bạc, thuốc phiện, xây dựng đời sống mới cho quê hương.
Tháng 3 năm 1946, anh tham gia trung đội tự vệ thôn, tích cực luyện tập quân sự, phòng trừ việt gian. Khi quân đội Pháp vi phạm Hiệp định Sơ bộ, tấn công Hà Nội vào đêm 19 tháng 12 năm 1946, Dương Văn Bé cùng anh em tự vệ ngày đêm đào hào, làm công sự, đắp ụ chiến đấu ở dốc Vĩnh Tuy, Lương Yên - Lò Lợn. Từ đêm 19-12 đến cuối tháng 12, anh luôn xung phong đi chiến đấu, phục vụ cho các chiến sĩ tiểu đoàn 212 và pháo thủ Thanh Trì đánh vị trí Đồn Thủy, Stai Quai, giữ vững trận địa Lương Yên - Lò Lợn - Vĩnh Tuy trước những đợt tấn công mạnh của địch.
Vào mờ sáng 15 tháng 1 năm 1947 (24 tháng Chạp năm Bính Tuất), quân đội Pháp huy động toàn bộ lực lượng thủy-lục-không quân tấn công mặt trận Vĩnh Tuy. Chúng đốt sạch, phá sạch làng xóm, giết hại gần 100 người dân, nhiều chiến sĩ vệ quốc đoàn và tự vệ đã hy sinh ngay trên trận địa. Sau khi chiếm được Vĩnh Tuy Đoài, địch cho một trung đội lính da đen trên 30 tên do quan Hai chỉ huy đóng tại ngôi nhà hai tầng của cụ Cửu Đối, biến nhà thành bốt gác khá kiên cố: bốn phía đặt 4 ụ súng máy, trọng liên 12,7 ly, tầng 2 có 4 khẩu trung liên, xung quanh là rào tre và ụ bao cát phòng vệ. Bốt này kiểm soát hoàn toàn vùng rộng ven sông Hồng, án ngữ cả đường bộ và đường thủy vào Lò Lợn, Ô Đông Mác, Phà Đen, Đồn Thủy.
Lực lượng tự vệ của khu Mê Linh và Đề Thám rút ra ngoài xã Vĩnh Quỳnh, được phiên chế thành 3 đại đội quận 6, với Đại đội 3 do đồng chí Nguyễn Quốc Hùng làm trưởng, đồng chí Dương Văn Thắng làm chính trị viên. Sau khi xem xét tình hình, Quận đội phó Lâm Văn Son quyết định giao Đại đội 3 nhiệm vụ đánh bốt Vĩnh Tuy Đoài.
Ban chỉ huy Đại đội đã bàn bạc kỹ và chọn phương án dùng bom công phá: một chiến sĩ sẽ vượt qua hàng phòng thủ địch, lao bom vào bốt, sau đó hai trung đội phục sẵn sẽ xung phong đánh giáp lá cà, tiêu diệt địch và chiếm bốt. Vấn đề khó nhất là chọn ai làm nhiệm vụ này, vì nó đồng nghĩa với việc hi sinh hoàn toàn.
Tại cuộc thi đua “Luyện quân lập công” của quận, Dương Văn Bé và đồng chí Nguyễn Văn Năm cùng xung phong nhận nhiệm vụ. Anh Bé thuộc tổ quân báo, rất thuộc đường vào bốt Vĩnh Tuy, nên Ban chỉ huy đã chọn anh làm chiến sĩ cảm tử chính.
Vào lúc 9 giờ tối ngày 9 tháng 4 năm 1947, lực lượng đánh bốt xuất quân từ làng Lạc Thị, đi qua Văn Điển, Sở Thượng, Khuyến Lương, Nam Dư hạ, Đông Thiên đến quán bánh ở đầu làng Vĩnh Tuy Đoài, cách bốt khoảng 400m. Để vác quả bom nặng 10 kg (một đầu có kíp nổ, đầu kia có ba cánh), các chiến sĩ đã sáng kiến làm rọ tre dài 1m, nhốt bom vào rọ để dễ mang theo.
Tại vị trí tập kết, Đại đội trưởng Quốc Hùng ra lệnh bố trí quân: trung đội 637 ở phía đông nam bốt, cách 70-80m để hỗ trợ tổ xung kích; trung đội 639 án ngữ các mũi tiến quân của địch ở Stai Quai, Đồn Thủy, Chợ Mơ; đại đội 635 là lực lượng dự bị. Tổ quân báo do Dương Văn Sung dẫn đường, đưa Dương Văn Bé vượt qua rào tre, vượt ụ súng, lên cầu thang và lao bom vào cửa sổ tầng 1 của bốt.
Vài phút sau, mọi người nghe tiếng nổ đinh tai, quầng lửa lớn trùm lên bốt, khói cuộn lên mù mịt. Địch hoảng hốt bắn đạn như mưa ra bốn phía, kế hoạch xung phong không thể thực hiện được, lực lượng phải lui quân về làng Lạc Thị sau hơn hai giờ đêm.
Hôm sau, dân làng nghe nói rằng bốt Vĩnh Tuy đã bị sập mảng tường và mái, địch huy động xe chở khoảng 20 tên lính chết và bị thương. Sáng ngày 10 tháng 4, địch tập trung dân ra đình tra khảo để thu dọn bốt. Chúng tìm thấy xác Dương Văn Bé nằm cách bốt không xa, toàn thân đen sạm, rồi bắt dân làng vứt xác xuống sông Hồng. Sau khi dân đấu tranh, địch chỉ cho mai táng anh ở ngoài đê, không được vào nghĩa trang làng.
Ngày 15 tháng 4 năm 1947, Đại đội tổ chức lễ truy điệu Dương Văn Bé tại Lạc Thị, phát động toàn thể chiến sĩ học tập gương anh hùng hi sinh dũng cảm. Trận đánh có tiếng vang lớn đối với quân dân Thủ đô, khiến địch phải xây bốt mới trên đê Vĩnh Tuy, không dám để trong làng nữa.
Sau nhiều năm, khi làm thủy lợi, gia đình liệt sĩ mới tìm thấy hài cốt của Dương Văn Bé, đưa vào Nghĩa trang Mai Dịch. Năm 1957, Bộ Quốc phòng và Thành đội Hà Nội tổ chức lễ trang trọng chuyển hài cốt anh vào nghĩa trang. Ngày 3 tháng 3 năm 1958, Nhà nước truy tặng anh Huy chương Chiến thắng hạng nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Hôm nay, tên Dương Văn Bé được ghi trong trang sử vàng của quân và dân Thủ đô, được dân làng tôn vinh như một người anh hùng yêu nước. Bên cạnh phố Vĩnh Tuy có tên đường Dương Văn Bé, để nhớ về thanh niên 20 tuổi đã hy sinh cho quê hương, cho độc lập dân tộc.
