Chiến sĩ du kích từ Thủy Triều
Liệt sĩ Trần Tẩu sinh năm 1925, tại thôn Thủy Triều, xã Cam Hải, huyện Cam Ranh, tỉnh Phú Khánh. Thủy Triều — cái tên nghe như gợi lên hình ảnh của biển, của con nước lên xuống theo từng con sóng. Đây là vùng đất ven vịnh Cam Ranh, nơi người dân sống gần biển, quen với cái nắng gió miền Trung và cái gian khổ của cuộc sống làng chài. Liệt sĩ lớn lên ở đó, giữa tiếng sóng và mùi muối mặn, giữa những ngày tháng đất nước còn đang rên xiết dưới ách thực dân. Cam Ranh hồi đó là vùng chiến lược quan trọng — Pháp kiểm soát gắt gao, người dân sống trong cảnh bị kìm kẹp, theo dõi từng ngày. Ngày 1 tháng 1 năm 1946, liệt sĩ Trần Tẩu gia nhập lực lượng du kích. Năm đó liệt sĩ hai mươi mốt tuổi — vừa qua cái mốc trưởng thành, vừa đủ chín chắn để hiểu mình đang chọn con đường nào và con đường đó có thể dẫn đến đâu. Liệt sĩ là du kích — người lính của làng, của xã, chiến đấu bằng chính sự am hiểu địa bàn quê hương mình. Liệt sĩ hoạt động trong lực lượng thuộc xã Cao Thành, vùng Cam Ranh — nơi địch kiểm soát dày đặc, nơi mỗi bước chân ra khỏi nhà đều có thể là bước chân cuối cùng nếu bị lộ. Người du kích trong thời kháng chiến chống Pháp không có cuộc sống dễ dàng. Không có doanh trại, không có hậu cần đầy đủ — ban ngày có khi vẫn phải làm người dân thường, ban đêm mới dám liên lạc, hoạt động. Mỗi lần đi làm nhiệm vụ là mỗi lần đánh cược tính mạng, vì địch cài tay sai khắp nơi, chỉ cần một người hở miệng là cả tổ bị lộ. Liệt sĩ Trần Tẩu bám trụ như vậy suốt hơn hai năm — từ đầu năm 1946 đến giữa năm 1948, giữa vùng đất Cam Ranh mà địch kiểm soát chặt chẽ, vẫn không rời bỏ nhiệm vụ, không rời bỏ đồng đội. Ngày 1 tháng 7 năm 1948, trong khi đang thực hiện nhiệm vụ tại xã Cam Hải, liệt sĩ Trần Tẩu bị địch phục kích bắn hi sinh. Không phải ngã xuống giữa hai bên đang đối mặt nhau — mà là bị phục kích, bị bắn từ chỗ khuất, cái cách mà kẻ thù hay dùng để hạ những người mà chúng biết rõ nhưng không dám đối mặt thẳng. Năm đó liệt sĩ hai mươi ba tuổi. Điều khiến lòng người thêm nặng là đến nay vẫn chưa có thông tin về nơi an táng của liệt sĩ. Liệt sĩ ngã xuống ở xã Cam Hải — ngay trên quê hương mình — nhưng nơi liệt sĩ nằm lại thì chưa ai tìm được. Thôn Thủy Triều vẫn còn đó, vịnh Cam Ranh vẫn còn đó, nhưng người con của làng chài năm xưa vẫn chưa có một nấm mộ để người thân thắp nén hương. Có những nỗi đau trong chiến tranh không phải là cái chết — mà là sự mất tích. Người đi rồi không để lại dấu vết, gia đình không biết người thân đang nằm ở đâu, không có chỗ để đến mà khóc, mà nhớ, mà thắp một nén nhang cho trọn nghĩa. Liệt sĩ Trần Tẩu — người du kích trẻ tuổi của thôn Thủy Triều, Cam Hải — đã sống và chiến đấu vì mảnh đất quê hương. Dù chưa tìm được nơi liệt sĩ yên nghỉ, nhưng những gì liệt sĩ đã làm thì không bao giờ bị lãng quên.
