Bài viết

Chiến thắng Ấp Bắc – “bước ngoặt” đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ

Gia Lai17/05/2026Ban Biên tập tổng hợp1 lượt xem0 lượt chia sẻ

Chiến thắng Ấp Bắc – “bước ngoặt” đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc MỹChiến thắng Ấp Bắc – “bước ngoặt” đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ

Thắng lợi của phong trào Đồng khởi những năm 1959 - 1960 đã đánh sập bộ máy cai trị của Mỹ - Diệm tại nhiều vùng nông thôn, làm thất bại một hình thức thống trị điển hình của chủ nghĩa thực dân kiểu mới, đưa cách mạng miền Nam từ đấu tranh chính trị là chủ yếu, chuyển sang kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang; kết hợp khởi nghĩa của quần chúng với chiến tranh cách mạng. Trước nguy cơ chính quyền Ngô Đình Diệm bị sụp đổ, giới lãnh đạo cao cấp Mỹ quyết định triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, tăng cường lực lượng cố vấn quân sự và phương tiện chiến tranh hiện đại, hòng nhanh chóng đè bẹp cách mạng miền Nam.Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” là một trong ba loại hình chiến tranh của chiến lược quân sự toàn cầu “Phản ứng linh hoạt” của đế quốc Mỹ, với đặc điểm chủ yếu là sử dụng chính quyền và quân đội tay sai làm công cụ tiến hành chiến tranh với vũ khí, phương tiện chiến tranh, tài chính của Mỹ, do cố vấn Mỹ chỉ huy. Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” là loại hình chiến tranh phối hợp toàn diện các biện pháp quân sự, chính trị, kinh tế, tâm lý. Kiểm nghiệm trên thực tế, đế quốc Mỹ lựa chọn Việt Nam là nơi thí điểm chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”: “Nếu chương trình của Mỹ thành công ở Nam Việt Nam thì sẽ dẫn đến ổn định được toàn bộ tình hình ở Đông Nam Á, nếu thất bại sẽ có ảnh hưởng lớn đến những thành quả của Mỹ ở châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh”[1].Triển khai chiến lược mới, đế quốc Mỹ huy động hàng chục nghìn cố vấn cùng số lượng lớn phương tiện chiến tranh vào miền Nam Việt Nam. Lực lượng cố vấn Mỹ được đưa xuống tận cấp đại đội, tiểu đoàn quân đội tay sai Sài Gòn, trực tiếp chỉ huy, huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật, tổ chức hành quân chiến đấu. Bên cạnh đó, chính quyền Mỹ đẩy mạnh viện trợ cho chính quyền tay sai một khối lượng lớn vũ khí, trang bị, phương tiện chiến tranh hiện đại, như các loại máy bay: C-47, UH-1A, UH-1B, CH-21, L-19 và xe thiết giáp M-113. Số lượng máy bay, xe thiết giáp các loại không ngừng tăng lên: Năm 1961 có 210 máy bay (61 trực thăng), đến năm 1963 tăng lên 627 máy bay (359 trực thăng). Về xe cơ giới, từ 268 chiếc (tương đương 4 tiểu đoàn, năm 1961) tăng lên 732 chiếc (tương đương 6 tiểu đoàn, năm 1963)[2].Khẩu đội súng máy 12,7mm đã bắn rơi 7 máy bay lên thẳng của Mỹ trong trận Ấp Bắc, 01/1963. Ảnh: Tư liệu TTXVN.Được sự chi viện và yểm trợ tích cực của Mỹ, chính quyền tay sai Sài Gòn liên tiếp mở các cuộc hành quân càn quét với quy mô khác nhau, vừa đẩy mạnh chương trình bình định, dồn dân lập ấp chiến lược, vừa tập trung đánh phá vùng căn cứ cách mạng, quyết tâm tiêu diệt LLVT giải phóng. Trong các cuộc hành quân đó, địch áp dụng các biện pháp chiến thuật hiện đại, như “trực thăng vận” - Vận chuyển, bắn phá yểm trợ, hành quân đổ bộ bằng máy bay trực thăng lên thẳng; “thiết xa vận” - Vận chuyển, yểm trợ hành quân càn quét bằng xe bọc thép M-113; đồng thời, thực hiện các thủ đoạn “bủa lưới phóng lao”, “phượng hoàng vồ mồi”, “trên đe dưới búa”… Với những biện pháp chiến thuật đó, địch đã gây ra những khó khăn và tổn thất cho quân và dân miền Nam. Trong nhiều trường hợp, LLVT miền Nam buộc phải phân tán, rút lui trước sự truy kích của địch.Tình hình cách mạng miền Nam những năm 1961 - 1962 đặt ra nhiệm vụ cấp bách là phải đánh bại các biện pháp tác chiến của địch. Nhiệm vụ của quân và dân miền Nam là phải tìm cách đánh bại lực lượng cơ động quân đội tay sai Sài Gòn cũng như các hình thức chiến thuật của chúng. Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, LLVT và nhân dân các địa phương trên toàn miền Nam khẩn trương chuẩn bị về tinh thần, vật chất và phương pháp chống địch càn quét, quyết tâm đánh bại các biện pháp chiến thuật dùng máy bay trực thăng và xe bọc thép của địch. Tại chiến trường Quân khu 8, nơi địa hình bằng phẳng, gần Sài Gòn - Trung tâm đầu não của địch, là nơi chúng phát huy hiệu quả chiến thuật “trực thăng vận” và “thiết xa vận”, Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 8 đã triệu tập hội nghị cán bộ lãnh đạo, chỉ huy các tỉnh, các đơn vị, quán triệt chỉ thị của Trung ương Cục, tìm biện pháp “tiêu diệt địch”, phá “ấp chiến lược”. Hội nghị xác định: “Địch đã chuyển sang chiến tranh đặc biệt, ta phải tiến hành chiến tranh cách mạng chống chiến tranh đặc biệt của địch”[3], phải tập trung lãnh đạo, chỉ huy các LLVT kiên quyết chiến đấu, đánh bại các cuộc hành quân càn quét của địch; đồng thời phát huy sức mạnh tổng hợp, phát động nhân dân đứng lên phá ấp chiến lược.Tại Quân khu 8, thực hiện chỉ đạo của Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu, các cơ quan đã tổ chức phổ biến, huấn luyện chiến thuật chống địch càn quét, cách bố trí trận địa phòng ngự và kỹ thuật bắn máy bay, cách bắn xe bọc thép. Đêm 31/12/1962, Đại đội 1 Tiểu đoàn 261 chủ lực Quân khu và Đại đội 1 Tiểu đoàn 514 bộ đội địa phương tỉnh Mỹ Tho về đóng tại Ấp Bắc và ấp Tân Thới để huấn luyện cách đánh máy bay trực thăng, xe bọc thép, cách tổ chức, bố trí lực lượng, xây dựng hệ thống công sự trận địa trong làng, xã chiến đấu; phối kết hợp với 1 trung đội công binh tỉnh Mỹ Tho, 1 trung đội địa phương huyện Châu Thành và du kích các xã Tân Phú, Tân Hội, Điềm Hy chuẩn bị tiến công ấp chiến lược Giồng Dứa, Long Định.Tiểu đoàn 261 chiến đấu trong trận Ấp Bắc nhận cờ Gi Rông do Quân đội Cu Ba trao tặng, 1963. Ảnh tư liệu BTLSQSVN.Đối phó với hoạt động của quân và dân Mỹ Tho, địch huy động 2.000 quân, gồm 3 tiểu đoàn bộ binh (thuộc Sư đoàn 7), 2 đại đội biệt động quân (thuộc Khu chiến thuật Tiền Giang), tiểu đoàn dù (thuộc lực lượng Tổng dự bị) và 2 tiểu đoàn bảo an (thuộc Tiểu khu Định Tường) cùng số lượng lớn phương tiện hiện đại, gồm 13 xe thiết giáp M-113, 13 tàu chiến, 15 trực thăng chở quân, 5 trực thăng vũ trang UH-1A, 8 máy bay khu trục và ném bom B-26, T-28, AD-6, 7 máy bay vận tải C-123, C-47 và 4 máy bay trinh sát L-19, cùng hàng chục khẩu pháo 105mm và cối 106,7mm. Lực lượng này đặt dưới sự chỉ huy của Đại tá Bùi Đình Đạm (Tư lệnh Sư đoàn 7) và Thiếu tá Lâm Quang Thơ (Tiểu Khu trưởng Định Tường) cùng lực lượng cố vấn Mỹ[4]. Với lực lượng và phương tiện nêu trên, địch tin tưởng hoàn toàn có khả năng giành chiến thắng.Đầu năm 1963, khi phát hiện lực lượng chủ lực của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam trú quân tại Ấp Bắc (xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho[5]), Mỹ và quân đội tay sai cấp tốc điều động lực lượng, phương tiện chiến tranh, tổ chức cuộc hành quân càn quét mang mật danh “Đức Thắng 01-63” nhằm tiêu diệt lực lượng của ta.Ngày 2/1/1963, từ nhiều mũi, bằng đường bộ, đường thủy, đường không, quân địch tổ chức càn quét Ấp Bắc. Với tinh thần chiến đấu dũng cảm, gan dạ, mưu trí, không hề nao núng trước sức mạnh uy hiếp của quân địch, lực lượng vũ trang và nhân dân Ấp Bắc đã kiên quyết bám trụ đánh địch, chống càn. Dựa vào hệ thống công sự trận địa, hầm hào chuẩn bị sẵn, với mọi thứ vũ khí trong biên chế, quân và dân Ấp Bắc lần lượt đánh bại tất cả các đợt tiến công của địch, loại khỏi vòng chiến đấu 450 tên (trong đó có 11 cố vấn và nhân viên kỹ thuật Mỹ), bắn rơi 5 máy bay trực thăng, bắn hỏng nhiều chiếc khác; phá hủy 3 xe bọc thép M-113, đánh chìm 1 tàu chiến[6], làm thất bại hoàn toàn cuộc hành quân càn quét đầy tham vọng của địch.Thắng lợi của trận Ấp Bắc thổi bùng ngọn lửa chống Mỹ và chính quyền tay sai trên chiến trường miền Nam. Nếu như trong những năm 1954 - 1959, nhân dân miền Nam chủ yếu đấu tranh chính trị, đòi đối phương thi hành Hiệp định Giơnevơ, thì sau trận Ấp Bắc, quân và dân miền Nam đẩy mạnh đánh địch bằng ba mũi giáp công (quân sự, chính trị, binh vận), đánh địch ở ba địa bàn chiến lược (rừng núi, nông thôn - đồng bằng và đô thị) với mọi hình thức và vũ khí trong tay. Từ thắng lợi của trận Ấp Bắc, đồng chí Lê Duẩn - Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng đánh giá: “Kể từ trận Ấp Bắc, Mỹ thấy không thể thắng ta được”[7]. Sau thắng lợi của trận Ấp Bắc, phong trào “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” phát triển mạnh mẽ, làm rung chuyển hệ thống “bình định” của địch ở miền Nam. Kế hoạch “bình định” miền Nam trong 18 tháng của địch bị thất bại, đánh dấu sự sụp đổ của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”.Chiến thắng Ấp Bắc “chứng tỏ một cách hùng hồn rằng, Quân đội ta hoàn toàn có khả năng đánh bại được quân đội Mỹ trong điều kiện chúng có mọi ưu thế tuyệt đối về binh khí, hoả lực so với Quân đội ta... Vì vậy, ta có thể kết luận rằng sắp tới, chúng ta có khả năng đánh thắng quân Mỹ, và có thể tiêu diệt được một bộ phận quan trọng sinh lực của quân đội Mỹ”[8]. Trên cơ sở đó, tháng 12/1965, Hội nghị lần thứ XII của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tiếp tục khẳng định: “Kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ trong bất cứ tình huống nào, để bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước, tiến tới thực hiện hòa bình, thống nhất nước nhà”[9]. Với niềm tin vào khả năng giành thắng lợi của quân và dân miền Nam, Đảng ta hạ quyết tâm đánh Mỹ, kịp thời huy động sức mạnh toàn dân tộc, kết hợp với sức mạnh thời đại đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược. Giành thắng lợi trong trận Ấp Bắc, quân và dân ta không chỉ thành công trong một trận chống càn mà còn thành công trong việc bước đầu đánh bại các biện pháp chiến thuật “trực thăng vận”, “thiết xa vận” của địch, mở ra khả năng mới cho cách mạng miền Nam tiến lên đánh bại hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ. Đánh giá về thắng lợi ở Ấp Bắc, đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III, khẳng định: “Kể từ trận Ấp Bắc, Mỹ thấy không thể thắng ta được”[10].[1] Nguyễn Anh Dũng, Về chiến lược quân sự toàn cầu của đế quốc Mỹ (1946 - 1990), Nxb Sự thật, H, 1990, tr.29.[2]Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Cuộc chiến tranh xâm lược thực dân mới của đế quốc Mỹ ở Việt Nam, Nhà máy In Quân đội, H, 1991, tr.65.[3] Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Tiền giang, Chiến thắng Ấp Bắc, Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Xí nghiệp In Tiền Giang, 1993, tr.119 - 120.[4] Hội đồng Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Nam Bộ kháng chiến, Lịch sử Nam Bộ kháng chiến, tập 2, Nxb CTQG - ST, H, 2011, tr.255.[5] Nay là xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.[6] Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954 - 1975, tập 3, Nxb CTQG, H, 1997, tr.203.[7] Lê Duẩn, Thư vào Nam, Nxb QĐND, H, 2005, tr.50.[8] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 26, Nxb CTQG, H, 2003, tr.557.[9] Văn kiện Đảng toàn tập, tập 26, Sđd, tr.609.[10] Lê Duẩn, Thư vào Nam, Nxb QĐND, H, 2005, tr.50.Thanh Huyền - Viện LSQS; Trung tá Trần Thị Hồng Phượng, Trường Sĩ quan Đặc Công

Bạn cũng đang lưu giữ
một câu chuyện lịch sử?

Hãy chia sẻ để ký ức không bao giờ bị lãng quên

Gửi câu chuyện của bạn