Chiến thắng Bình Định – 50 năm bản hùng ca lịch sử

Lần tìm mãi chúng tôi mới bắt liên lạc với CCB Lê Văn Hương (hiện ở số 81, Trần Anh Tông, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định). Khi tham gia trận đánh giải phóng thị xã Quy Nhơn, ông là Trung úy, Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 50 Anh hùng. Nhắc nhớ về trận đánh năm xưa, người CCB ở tuổi 75 như bừng lên ký ức tuổi trẻ. Ông say xưa kể: Cuối năm 1974, đầu năm 1975, Bình Định vẫn là vùng trọng điểm bám giữ của và đánh phá ác liệt của ngụy. Đầu tháng 3/1975, để phối hợp với Mặt trận Tây Nguyên, ngăn chặn địch cơ động, ứng cứu, Tỉnh ủy Bình Định chỉ đạo Tỉnh đội phối hợp với Sư đoàn 3 (Sao Vàng) mở nhiều đợt tiến công tổng hợp trên hai hướng trọng điểm: Phía Nam huyện Phù Cát đến huyện Bình Khê (Tây Sơn ngày nay), An Nhơn và hướng phối hợp Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Vân Canh. Đồng thời, khống chế Đường 19 và sân bay Phù Cát. 5 giờ 30 phút ngày 4/3/1975, Tiểu đoàn 19 Công binh tỉnh đánh sập cầu Dài nhằm chia cắt, tạo thế cho Sư đoàn 3 đánh chiếm các chốt điểm, chặt đứt Đường 19 (đoạn từ lăng Mai Xuân Thưởng lên đèo Thượng Giang). Ở hướng huyện Phù Cát và phía Đông huyện An Nhơn, ta giải phóng 5 xã, cắt đứt Quốc lộ 1, bẻ gãy các đợt phản kích của địch.

Đặc biệt, sau khi Buôn Ma Thuột thất thủ (ngày 10/3/1975), Sư đoàn 23 ngụy bị tiêu diệt, đường 21 từ Tây Nguyên xuống Cam Ranh (Khánh Hòa) bị ta cắt đứt; hòng cứu vãn tình thế bế tắc trong tuyệt vọng địch phải điều Trung đoàn 40 (Sư đoàn 22) từ Bình Định lên phòng ngự tại Khánh Dương. Chốt giữ phần đất còn lại tại Bình Định, lực lượng còn lại của Sư đoàn 22 ngụy co lại, thành lập các cụm cứ điểm mới. Chúng điều Trung đoàn 47 lập truyến phòng thủ các vùng ven thị xã Quy Nhơn, Trung đoàn 41 phòng thủ từ Diêu Trì đến Quy Nhơn, Trung đoàn 42 phòng thủ khu vực Diêu Trì – Cù Mông hình thành thế liên hoàn, dải phòng ngự có chiều sâu, đặt trung tâm tại Lai Nghi; buộc ta phải đột phá từ xa, vượt qua nhiều tuyến kháng cự để chúng có thời gian củng cố lực lượng, tiếp tục chống đỡ. Chiến trường Quy Nhơn do Hoàng Cơ Minh – Phó Đô đốc Hải quân, Tư lệnh Vùng 2 duyên hải làm Tư lệnh.

Thực hiện Chỉ thị “Nhanh chóng, táo bạo đẩy mạnh tiến công, đánh bại kế hoạch co cụm chiến lược của địch” của Bộ Chính trị, Đảng bộ, quân và dân Bình Định sát cánh cùng các đơn vị chủ lực của Quân khu 5 bước vào cuộc kháng chiến với khí thế cách mạng tiến công mạnh mẽ, sôi nổi. Cục diện chiến trường lúc bấy giờ có sự thay đổi thuận lợi cho ta. Để tiêu diệt Sư đoàn 22, đập tan ý đồ co cụm lực lượng của địch, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 đã thành lập Sở Chỉ huy tiền phương Quân khu do đồng chí Nguyễn Nam Khánh – Phó Chính ủy Quân khu phụ trách. Sư đoàn 968, Trung đoàn 95A, Trung đoàn 12 (Sư đoàn 3) sau khi hoàn thành nhiệm vụ đánh địch ở Tây Nguyên được Bộ Tư lệnh Tây Nguyên giao nhiệm vụ tiến xuống đồng bằng, phối hợp với các đơn vị và nhân dân địa phương giải phóng Bình Định. Ngày 21/3, các đơn vị bộ đội địa phương tỉnh Bình Định cùng lực lượng vũ trang huyện Tuy Phước tiến công địch ở Phước Hiệp và chợ Huyện. Tiểu đoàn đặc công của tỉnh Bình Định tiêu diệt cứ điểm Truông Úc.

Chậm rãi nhấn mạnh từng sự kiện, CCB Lê Văn Hương kể tiếp: “Lúc này để đáp ứng nhiệm vụ tác chiến mới trên chiến trường tỉnh Bình Định, ngày 25/3/1975, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 quyết định sáp nhập các đơn vị Tiểu đoàn bộ binh 50, Tiểu đoàn bộ binh 52, Tiểu đoàn bộ binh 8 và được tăng cường thêm Tiểu đoàn pháo binh 73 cùng một đại đội bộ binh của huyện Phù Cát thành lập Trung đoàn 93 (nay thuộc Sư đoàn 307, Quân khu 5) trực thuộc Tỉnh đội Bình Định. Lúc đó tôi được biên chế về Trung đoàn 93, vẫn là Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 50. Chỉ sau 6 ngày thành lập, đơn vị chúng tôi cùng các đơn vị bạn đã làm nên chiến thắng”.

Theo lời ông kể, sau khi Tam Quan (huyện Hoài Nhơn, Bình Định), huyện Mộ Đức (Quảng Ngãi), huyện Bồng Sơn (Bình Định) được giải phóng, đến ngày 29/3, nhân dân các xã phía Đông huyện Tuy Phước nổi dậy giải phóng quê hương. Trên tuyến đường 19, Trung đoàn 2 và Trung đoàn 141 (Sư đoàn 3) tiến công cụm trung tâm địch ở Lai Nghi, đánh chiếm, chốt giữ cầu Thủ Thiện Hạ (xã Bình Nghi, huyện Bình Khê), cắt đứt đường rút chạy của Sư đoàn 22 ngụy.

Không cho địch kịp xoay trở, Thường vụ Tỉnh ủy và Ban Chỉ huy Tỉnh đội Bình Định quyết định: “Đẩy mạnh 3 quả đấm, phát động cao trào tiến công, nổi dậy đồng loạt giải phóng nông thôn, đẩy mạnh công kích và khởi nghĩa thị xã, đánh đổ toàn bộ quân địch, giành toàn bộ chính quyền về tay nhân dân, giải phóng toàn tỉnh” với khẩu hiệu “Tất cả cho đánh đổ chính quyền địch”. Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị địa phương phối hợp với các đơn vị Quân khu 5 liên tục đánh địch trên nhiều hướng và hỗ trợ quần chúng nhân dân nổi dậy. Đến 10 giờ, ngày 28/3/1975, huyện Hoài Nhơn được giải phóng.

Đến sáng ngày 30/3/1975, Sư đoàn 3 tiếp tục tiến công các cụm quân địch còn lại ở Lai Nghi, Phú Xuân, Phú Hòa 2 và chốt chặn, không cho địch tháo chạy về Quy Nhơn. Trung đoàn 2 (Sư đoàn 3) đánh chiếm ga Diêu Trì và Sở chỉ huy Sư đoàn 22 ngụy ở An Nhơn. Trung đoàn 19 (Sư đoàn 968) phối hợp với Sư đoàn 3 đánh chiếm núi Trà Lam Sơn, phía Tây Gò Quánh, diệt Tiểu đoàn 3 (Trung đoàn 40 ngụy). Trung đoàn 95A đánh chiếm Phú Phong, làng Mai Xuân Thưởng (Bình Khê). Ngày 31/3, ta giải phóng các quận lỵ An Túc, Bình Khê, Tam Quan, Hoài Nhơn, Hoài Ân, Phù Mỹ, An Nhơn, Tuy Phước, Vân Canh, phá vỡ tuyến phòng thủ phía Bắc thị xã Quy Nhơn của địch. Quân địch ở trung tâm huấn luyện Phù Cát tháo chạy về Quy Nhơn bị ta chặn đánh ở thị trấn Đập Đá.

Tại thị xã Quy Nhơn, rạng sáng ngày 31/3/1975, đồng chí Vũ Tấn Hạt – Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Bình Định lệnh cho Trung đoàn 93, hai tiểu đoàn Đặc công 220, 405; Tiểu đoàn 51 và lực lượng thị đội bất ngờ từ 4 hướng đánh vào thị xã. Trung đoàn 93 phối hợp cùng các đơn vị đánh chiếm khu Năm, núi Một, cầu Đôi, cầu Sông Ngang… khống chế hậu cứ Sư đoàn 22, sân bay, quân cảng của địch. Đội biệt động đánh chiếm Ty Cảnh sát, phá nhà lao trung tâm, giải thoát hơn 1.000 cán bộ cách mạng. Pháo binh ta chi viện cho đơn vị Đặc công chiếm Mũi Tấn, Quân cảng Quy Nhơn. Du kích, tự vệ mật, an ninh vũ trang truy quét tàn quân, bảo vệ các kho tàng. Tiểu đoàn 2 thuộc Trung đoàn 95A vượt biển giải phóng các đảo Hòn Tre, Cù lao Thu. Đại đội 2 (Tiểu đoàn 50) được tăng cường, bắt liên lạc với đội biệt động thành đánh chiếm Dinh Tỉnh trưởng. Đến 20 giờ, đồng chí Võ Lụa, Đại đội trưởng Đại đội 2 được Tiểu đoàn giao nhiệm vụ cắm cờ trên Tòa hành chính ngụy, đánh dấu thời khắc trọng đại trong lịch sử – tỉnh Bình Định được giải phóng.

“Đến ngày 1/4/1975, Trung đoàn 93 thông báo Sư đoàn 22 ngụy từ Tháp Bánh ít (xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước) mở đường tháo chạy ra biển. Tiểu đoàn 50 được lệnh phục kích từ đường Võ Tánh (nay là đường Lê Hồng Phong, Quy Nhơn) lên khu nghĩa trang. Đại đội 2 chặn đầu, Đại đội 1 và Đại đội 3 đánh chính diện, Đại đội 4 được tăng cường “khóa đuôi”. Đến 12 giờ 30 toàn bộ quân địch lọt vào trận phục kích của ta. Đến 16 giờ, ta tiêu diệt và bắt sống, thu toàn bộ vũ khí, trang bị của tàn quân Sư đoàn 22 ngụy” – CCB Lê Văn Hương thông tin thêm.

Chiến thắng ngày 31/3 là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tinh thần yêu nước, bất khuất, là bản anh hùng ca bất diệt về ý chí kiên cường, quật khởi của quân và dân Bình Định. 50 năm từ ngày Giải phóng, Đảng bộ, quân và dân Bình Định luôn đoàn kết, nỗ lực, quyết tâm, nắm bắt thời cơ, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng tỉnh Bình Định ngày càng giàu đẹp, cùng cả nước đẩy mạnh công cuộc đổi mới, phát triển nhanh, bền vững, tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.