Chiến thắng cảng Cửa Việt năm 1973

Trước ngày ký Hiệp định Pa-ri, Mỹ - ngụy tiếp tục chiến tranh lấn chiếm vùng giải phóng, rắp tâm phá hoại Hiệp định. Trên Chiến trường Quảng Trị, từ giữa tháng 11/1972 đến tháng 01/1973, địch liên tiếp mở 3 cuộc hành quân mang tên "Sóng thần" (36, 45 và 18) hòng chiếm lại cảng Cửa Việt nhưng đều bị thất bại. Đến cuối tháng 01/1973, khi Hiệp định Pa-ri sắp được ký, địch vẫn ngoan cố chiếm lại cảng Cửa Việt bằng một cuộc hành quân lớn mang tên Tango City (Tăng-gô Xi-ty).

Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Ủy viên Bộ chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thăm Sư đoàn 320B sau chiến thắng Cửa Việt tháng 01/1973. Ảnh tư liệu.

Cảng Cửa Việt nằm sâu trong vùng giải phóng là cảng lớn nhất của tỉnh Quảng Trị, một trong những vị trí quan trọng về kinh tế, chính trị, quân sự của miền Trung, là đầu mối giao thông đường sông và đường biển ở khu vực này. Chiếm được cảng Cửa Việt, địch sẽ cắt được sự chi viện từ hậu phương ra tiền tuyến của ta, trực tiếp là chi viện cho chiến trường Trị-Thiên, đồng thời sẽ bịt được cửa khẩu của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam giao lưu với quốc tế bằng đường biển. Với Mỹ - ngụy, nếu chiếm được cảng Cửa Việt, chúng sẽ thiết lập được một đầu cầu quan trọng để đưa lực lượng và phương tiện ra chiếm vùng giải phóng, thực hiện âm mưu phá hoại Hiệp định Pa-ri sau này.[1]

Thực hiện tham vọng đánh chiếm cảng Cửa Việt, địch sử dụng lực lượng gồm: Lữ đoàn đặc nhiệm làm nòng cốt còn có sự tham gia của các Lữ đoàn 147, 369, 258 lính thủy đánh bộ, các Thiết đoàn 17,18, 20, ba tiểu đoàn pháo binh, 4 tàu chiến và Hạm đội 7 của Mỹ.[2]

Tình hình quân ta trên mặt trận Trị - Thiên, trên hướng Đông (mặt trận cánh Đông) lực lượng nòng cố là Sư đoàn 320b (Trung đoàn 27, 48, 64), Sư đoàn được phối thuộc tác chiến của Trung đoàn 101- Sư đoàn 325, K5 Hải quân, 1 tiểu đoàn của Trung đoàn 271, xe tăng, pháo binh và lực lượng vũ trang địa phương tỉnh Quảng Trị.[3]

Bộ Tư lệnh cánh Đông (Sư đoàn 320B) họp bàn tác chiến trong chiến dịch Quảng Trị cuối năm 1972. Ảnh tư liệu.

Ngày 25/01/1973, địch bắt đầu triển khai lực lượng thực hiện cuộc hành quân "Tăng-gô Xi- ty", vào khu vực Thanh Hội, Vĩnh Hòa. Hơn 40 lượt chiếc máy bay B-52, pháo binh bắn hơn 30.000 quả đạn pháo vào khu vực Thanh Hội, Cửa Việt, Vĩnh Hòa, địch bắt đầu nổ súng dồn dập và tuyến phòng ngự của ta ở phía Đông, đặc biệt ở hướng ven biển chúng tập trung nhiều bộ binh, xe tăng tiến công vào Thanh Hội, Vĩnh Hòa. Đến 10 giờ ngày 26/01, quân ta hất được địch ra khỏi làng Thanh Hội, địch ngoan cố điều thêm xe tăng, bộ binh lên tiến công trên toàn tuyến, lúc này cuộc chiến đấu chống xe tăng và bộ binh diễn ra ác liệt. Trên hướng Chợ Sải, Trung đoàn 27 bẻ gãy 5 đợt tiến công của địch giữ vững trận địa.

Ở hướng Long Quang - Linh An, Trung đoàn 48 liên tiếp đập tan các cuộc phản kích của Tiểu đoàn 5, 8 lữ đoàn đặc nhiệm. Các chiến sĩ Trung đoàn 101 kiên cường chiến đấu bảo vệ khu vực Thanh Hội. Diệt 32 xe tăng, loại khỏi vòng chiến đấu 3 tiểu đoàn lính thủy đánh bộ. Sau trận đánh ác liệt ngày 26/01, Bộ Tư lệnh mặt trận cánh Đông đã kịp thời gửi điện động viên tới các đơn vị và kêu gọi cán bộ, chiến sĩ nhận thức rõ ý nghĩa lịch sử của cuộc chiến đấu bảo vệ vùng giải phóng trong thời điểm sắp có hiệp định ngừng bắn, quyết giành thắng lợi to lớn.[4]

Ngày 27/01, địch sử dụng Lữ đoàn đặc nhiệm và hơn 100 xe tăng được máy bay và pháo binh yểm trợ tiến công vào Vĩnh Hòa, một vị trí quan trọng trên hướng tiến công của địch lên Cửa Việt. Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 101, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 64 chiến đấu kiên cường đập tan đợt tiến công của 30 xe tăng, 2 tiểu đoàn địch vào Vĩnh Hòa. Đêm ngày 27, lợi dụng lúc gió to, sóng lớn, địch sử dụng 40 xe thiết giáp bí mật mem theo mép nước ven biển ở xa chốt của ta thọc lên Cửa Việt, tranh thủ cắm cờ trước giờ ngừng bắn. Phát hiện âm mưu của địch, để tăng cường lực lượng cho Trung đoàn 101 khôi phục trận địa, 1 giờ sáng ngày 28, Ban Chỉ huy Sư đoàn 320B điều xuống tăng cường cho khu vực Thanh Hội 1 đại đội của Tiểu đoàn 8 và 5 xe thiết giáp của Tiểu đoàn tăng 66, đồng thời tập trung hỏa lực pháo binh chi viện cho Trung đoàn 101 chiến đấu.[5]

Càng gần đến giờ ngừng bắn, địch càng tập trung hỏa lực bắn phá, dùng mọi thủ đoạn nhằm thực hiện bằng được âm mưu chiếm cảng Cửa Việt. Giữ vững cảng Cửa Việt trong thời điểm này là trách nhiệm, nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Tất cả các đơn vị trên toàn mặt trận đều quyết tâm dù phải hy sinh tới người cuối cùng cũng quyết không để địch vào được khu vực cảng.

Ngay trong đêm tối, các chiến sĩ Tiểu đoàn 2, 3 Trung đoàn 101, Tiểu đoàn 9 Trung đoàn 64 và lực lượng vừa xuống tăng cường đã tổ chức tiến công Lữ đoàn đặc nhiệm ngụy ở khu vực Thanh Hội, Vĩnh Hòa, ta quyết chặn địch bằng cách chia cắt đội hình tiến công của chúng, ở phía Điểm cao số 04, cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 2 và du kích anh dũng chiến đấu chặn đứng 27 xe tăng địch dưới chân điểm cao, Tiểu đoàn 3 chặn địch ở xóm Một diệt 7 xe tăng, Tiểu đoàn 9 Trung đoàn 64 tiến công đẩy địch ra khỏi Vĩnh Hòa. Trên hướng bắc Cửa Việt, Đại đội hỏa lực 14,15 và Tiểu đoàn 147 Vinh Linh chặn đứng mũi tiến công của địch diệt 5 xe tăng, Trên hướng Nam Cửa Việt, các chiến sĩ Đại đội 10 Tiểu đoàn 9 cùng 1 đại đội của tiểu đoàn 8 và 5 xe thiết giáp của Tiểu đoàn 66 mở đợt phản kích vào cụm quân địch ở phía Nam Cửa Việt, diệt 100 tên bắn cháy 2 xe tăng.[6]

Xe tăng Tiểu đoàn 66, Trung đoàn 202 chiến đấu giải phóng Cửa Việt. Ảnh tư liệu.

Từ 2 giờ đến 6 giờ 30 phút ngày 28/01, địch liên tiếp tiên công vào khu vực Tường Vân, Hà Tây, Cửa việt, các chiến sĩ Trung đoàn 101 và lực lượng xe tăng thiết giáp đã kiên cường chiến đấu đẩy lùi 3 đợt tiến công của chúng mãi đến đợt tiến công thứ 4 địch mới chiếm được một phần thôn Hà Tây, Phó Hội và chốt tiền tiêu của ta ở phía Nam cảng Mỹ Thủy. Chỉ còn hơn 2 giờ nữa là Hiệp đinh Pa-ri có hiệu lực, ta đã tập trung bộ binh, xe tăng, xe thết giáp phản kích khôi phục lại trận địa. 7giờ 30 phút được pháo binh chi viện, cán bộ chiến sĩ các trung đoàn 64, 48, 101 và lực lượng xe tăng thiết giáp phối hợp nhịp nhàng đồng loạt tiến công các cụm quân địch ở khu vực Hà Tây, Phó Hội, cảng Mỹ Thủy, tiêu diệt một phần lớn sinh lực địch.[7]

Đến thời điểm Hiệp định Pa-ri có hiệu lực, ở chiến trường Trị - Thiên, khu vực phía Đông ta và địch đang ở thế cài răng lược, quân ta vẫn làm chủ cảng Cửa việt, Bộ Tư lệnh mặt trận phán đoán địch chưa từ bỏ âm mưu đánh chiếm cảng Cửa Việt mặc dù đã có lệnh ngừng bắn theo Hiệp định Pa-ri, Bộ Tư lệnh mặt trận chỉ thị cho các đơn vị trên toàn tuyến sẵn sàng chiến đấu cao kịp thời trừng trị mọi hành động lấn chiếm của địch ra vùng giải phóng, kiên quyết bảo vệ vững chắc cảng Cửa Việt và các trận địa buộc địch phải thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Pa- ri. Trước tình hình đó, Bộ Tư lệnh mặt trận tăng cường lực lượng cho hướng Cửa Việt gồm Tiểu đoàn 38 Vinh Linh, Tiểu đoàn 7 Trung đoàn 271, Trung đoàn 24 Sư đoàn 304 và xe tăng, xe thiết giáp của Trung đoàn 202, 203 sẵn sàng chiến đấu.[8]

Đúng như dự đoán của ta, chỉ sau 2 giờ im tiếng súng, tình hình cảng Cửa Việt lại trở nên hết sức căng thẳng, địch tiếp tục dùng bộ binh, xe tăng đổ bộ lên cảng Mỹ Thủy, Gia Đẳng ra Cửa Việt, địch lợi dụng sự nghiêm chỉnh thi hành Hiệp định Pa-ri của bộ đội ta để lấn đất, cắm cờ và giãn đội hình chuẩn bị tiến công Cửa Việt.

Trước đó, các lực lượng chi viện của ta từ tuyến 2 trong đêm 28 và ngày 29 đã vào tăng cường cho các trận địa. Đêm 28, Tiểu đoàn 8 Trung đoàn 64 và Tiểu đoàn 38 tập kích vào cụm quân địch ở phía Nam cảng Cửa Việt. Các chiến sĩ Trung đoàn 101 đánh một số trận tạo thế ở phía Nam Cửa Việt - Vĩnh Hòa, ngày 29/01 địch dùng 20 xe tăng và 2 đại đội bộ binh lợi dụng thủy triều rút, vòng ra xa định mò lên Cửa Việt nhưng đã bị Tiểu đoàn 9 Trung đoàn 64 và Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 48 kịp thời nổ súng buộc địch phải lui về co cụm về phía Đông Vĩnh Hòa. Mặc dù bị ta vây đánh liên tục, địch vẫn không ngừng dồn ép lực lượng đưa ra Cửa Việt, đến hết ngày 30/01 địch đã tổ chức được 4 cụm quân ở ngoài bãi cát ven biển ở khu vực Đông Nam Cửa Việt đến Vĩnh Hòa, trong đó cụm lớn nhất cách cảng Cửa Việt khoảng 1.500m về phía Nam và Đông Nam.[9]

Ta sau khi hoàn thành mọi công tác chuẩn bị, ngày 31/01, Bộ Tư lệnh cánh Đông quyết định tổ chức trận phản công sử dụng sức mạnh hiệp đồng binh chủng để tiêu diệt lữ đoàn đặc nhiệm và lực lượng địch ở khu vực Nam Cửa Việt - Vĩnh Hòa. 6 giờ 30 phút ngày 31/01/1973, mệnh lệnh chiến đấu hiệp đồng binh chủng được phát đi từ Sở Chỉ huy mặt trận cánh Đông, các trận địa pháo ở bờ Bắc sông Thạch Hãn và pháo tầm xa ở Cồn Tiêu, Dốc Miếu dồn dập nã vào các cụm quân địch, sau 30 phút, pháo ta chuyển làn bắn ngăn chặn không cho quân địch từ phía sau phát triển lên, xe tăng và bộ binh ta từ các hướng xung phong mãnh liệt vào cụm lớn của địch ở gần cảng Cửa Việt bằng lối đánh chia cắt địch, bám sát diệt xe tăng, thiết giáp. Các chiến sĩ Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 48, Tiểu đoàn 8 Trung đoàn 64, Tiểu đoàn 7 Trung đoàn 271, Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 101 và các phân đội súng chống tăng nhanh chóng tiêu diệt cụm quân địch ở gần cảng Cửa Việt, dồn địch tháo chạy về phía Vĩnh Hòa.

Tại khu vực Vĩnh Hòa, Tiểu đoàn 9 Trung đoàn 64, Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 101, xe tăng của Tiểu đoàn 66 tổ chức chốt chặn tiêu diệt quân địch từ cảng Cửa Việt chạy về Vĩnh Hòa, đến 8 giờ 30 phút, 2 cụm quân địch tại phía Nam cảng Cửa Việt và phía Bắc Vĩnh Hòa bị tiêu diệt.

Trước nguy cơ lữ đoàn đặc nhiệm bị tiêu diệt hoàn toàn, địch vội vã điều thêm 2 tiểu đoàn và 30 xe tăng ra khu vực Long Quang, Thanh Hội mở đường tiếp viện cho đồng bọn ở Vĩnh Hòa nhưng chúng đã bị các chiến sĩ Tiểu đoàn 2, 3 Trung đoàn 48 chặn đánh quyết liệt ở Thanh Hội. Quân ta đẩy mạnh tốc độ tiến công 2 cụm quân địch còn lại ở phía Nam Vĩnh Hòa và phía Bắc Thanh Hội, tổ chức thành 3 mũi tiến công. Mũi thứ nhất lực lượng của Tiểu đoàn 9 Trung đoàn 64 chốt chặn tiêu diệt địch ở phía Đông Nam Vĩnh Hòa, không cho địch tháo chạy về Thanh Hội. Mũi thứ 2 do Trung đoàn 64 (thiếu Tiểu đoàn 9) tổ chức một mũi đột kích mạnh gồm toàn bộ lực lượng của trung đoàn và lực lượng chống tăng của Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 27, cùng 6 xe tăng đánh vào trung tâm cụm quân địch ở Vĩnh Hòa. Mũi tiến công thứ 3 lực lượng của Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 101, Tiểu đoàn 6 Trung đoàn 24 hình thanh mũi tiến công dọc theo biển vào Vĩnh Hòa từ phía Bắc. Trước sức tiến công ào ạt của quân ta, đến 10 giờ 30 phút, ta tiêu diệt hoàn toàn 2 cụm quân địch còn lại. Đến 12 giờ 30 phút ngày 31/01/1973, ta khôi phục hoàn toàn tuyến phòng thủ từ Thanh Hội đến Cửa Việt.[10]

Trận phản công quyết định bằng sức mạnh hiệp đồng binh chủng ở khu vực cảng Cửa Việt, quân ta đã đập tan cuộc hành quân "Tăng- gô Xi-ty" lấn chiếm cảng Cửa Việt của Mỹ- Ngụy, giành thắng lợi trọn vẹn, khôi phục toàn bộ khu vực địch lấn chiếm trái phép trên một vùng bờ biển quan trọng dài 7km từ Cửa Việt đến Thanh Hội. Quân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 2.232 tên, bắt sống 170 tù binh, phá hủy 113 xe tăng, xe bọc thép, thu 13 chiếc khác, bắn rơi 5 máy bay, bắn cháy 1 tàu chiến, phá hủy 10 khẩu pháo, thu hơn 300 súng các loại và nhiều đồ dùng quân sự.[11]

Chiến thắng Cửa Việt chứng minh khả năng và tài nghệ chiến đấu của bộ đội ta trong tác chiến hiệp đồng binh chủng, vừa đánh địch vừa cài thế, tạo thế, nắm vững thời cơ tập trung lực lượng thực hành phản công tiêu diệt quân địch trong điều kiện địch có ưu thế hơn hẳn ta về lực lượng, rút ra được nhiều kinh nghiệm, làm phong phú thêm truyền thống đánh giặc của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.

Thắng lợi của trận Cửa Việt có ý nghĩa to lớn trên các mặt chính trị, quân sự, ngoại giao đã trực tiếp góp phần quyết định đánh bại âm mưu thâm độc của Mỹ- Ngụy, buộc chúng phải ký Hiệp định Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam./.