Chiến Thắng Chương Dương – Hàm Tử (1285)
DẤU ẤN SÔNG HỒNG: CHIẾN THẮNG CHƯƠNG DƯƠNG – HÀM TỬ (1285)
Chiến thắng Chương Dương và Hàm Tử năm 1285 là hai trận đánh quyết định, nằm trong giai đoạn tổng phản công của quân dân nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai. Các trận thắng này không chỉ giải phóng hoàn toàn kinh thành Thăng Long mà còn giáng đòn chí mạng vào ý chí xâm lược của quân Nguyên, là biểu tượng cho sự trở lại đầy uy lực của quân đội Đại Việt.
1. Bối Cảnh Tổng Phản Công
Sau khi quân Nguyên Mông dưới sự chỉ huy của Thoát Hoan tràn vào, triều đình nhà Trần tiếp tục áp dụng chiến lược "vườn không nhà trống" và rút lui về Thanh Hóa. Quân Nguyên chiếm được Thăng Long nhưng lại rơi vào tình trạng thiếu lương thực trầm trọng, tinh thần suy giảm và bị quân Trần quấy rối liên tục.
Nhận thấy thời cơ chín muồi, sau khi quân Trần thắng lợi lớn tại Tây Kết (Trần Quốc Toản giết được tướng Nguyên là Toa Đô), Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn quyết định phát lệnh tổng phản công trên quy mô lớn vào mùa hè năm 1285.
2. Chiến Thắng Hàm Tử (Tháng 5/1285)
Địa điểm chiến lược: Hàm Tử là một cửa biển quan trọng, thuộc huyện Khoái Châu, Hưng Yên ngày nay, nằm ở phía Đông Nam Thăng Long, là nơi án ngữ đường rút lui và tiếp tế của quân Nguyên.
Lực lượng tấn công: Phó tướng Trần Nhật Duật (một tướng giỏi về thủy chiến) được giao chỉ huy đạo quân thủy và bộ tấn công Hàm Tử.
Diễn biến: Quân Trần tấn công bất ngờ, dũng mãnh từ nhiều phía. Quân Nguyên Mông đóng tại đây bị đánh tan tành.
Ý nghĩa: Chiến thắng Hàm Tử chặn đứng đường tiếp viện của địch, đồng thời mở đường cho quân Trần tiến về giải phóng Thăng Long.
3. Chiến Thắng Chương Dương (Tháng 6/1285)
Địa điểm chiến lược: Chương Dương (nay thuộc Thường Tín, Hà Nội) là bến sông nằm gần Thăng Long, là căn cứ quan trọng bậc nhất của thủy quân Nguyên Mông trên sông Hồng.
Lực lượng tấn công: Trần Quang Khải, vị tướng tài ba và là Thượng tướng Thái sư, được giao nhiệm vụ chỉ huy mũi nhọn quyết định này.
Diễn biến: Trần Quang Khải dẫn quân tấn công bằng thủy binh và bộ binh. Các chiến thuyền Đại Việt đã đột phá, tiêu diệt hoàn toàn thủy trại và bộ binh Nguyên. Quân ta đánh tan tác, bắt sống nhiều tướng giặc.
Kết quả: Thắng lợi Chương Dương trực tiếp làm tan rã toàn bộ hệ thống phòng thủ của quân Nguyên trên sông Hồng, mở toang cánh cửa vào kinh thành.
4. Giải Phóng Kinh Đô và Ý Nghĩa
Sau chiến thắng Chương Dương, Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải dẫn quân tiến thẳng vào kinh thành Thăng Long. Quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy ở Thăng Long hoảng loạn tột độ, không dám chống cự mà phải rút chạy theo đường sông Hồng, rồi rút về phía Bắc.
Để mừng công, Trần Quang Khải đã viết bài thơ ca ngợi chiến thắng bất hủ:
Đoạt sáo Chương Dương độ, Cầm Hồ Hàm Tử quan. Thái bình nên gắng sức, Non nước ấy ngàn vàng.
(Dịch: Chương Dương cướp giáo giặc, Hàm Tử bắt quân Hồ. Thái bình nên gắng sức, Non sông ấy ngàn vàng.)
Chiến thắng Chương Dương – Hàm Tử là một chiến tích chói lọi:
Giải phóng Thăng Long: Kết thúc giai đoạn chiếm đóng của quân Nguyên trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, khẳng định kinh đô là bất khả xâm phạm.
Ý chí quyết chiến: Thể hiện sức mạnh tổng hợp của quân đội và lòng yêu nước rực lửa của nhà Trần.
Cổ vũ toàn dân: Nâng cao tinh thần chiến đấu, chuẩn bị cho chiến thắng cuối cùng trong lần kháng chiến thứ ba.
