Chiến thắng Chương Thiện năm 1973

Chiến thắng 75 lượt tiểu đoàn địch bình định lấn chiếm Chương Thiện sau hiệp định Paris năm 1973, không những đánh bại về chiến thuật mà còn làm sụp đổ cả ý đồ chiến lược của Mỹ - quân đội Sài Gòn muốn giành thế mạnh trong giải pháp chính trị góp phần tích cực tạo ra bước ngoặt, làm thất bại chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh, tạo thế mới lực mới rút ngắn cuộc hành trình để ta tiến hành Tổng tiến công và nổi dậy toàn thắng vào mùa Xuân năm 1975.

Ngày 24/12/1961, chính quyền Sài Gòn thành lập tỉnh Chương Thiện[1], tỉnh lỵ đặt tại Vị Thanh với 5 quận: Đức Long, Long Mỹ, Kiên Hưng, Kiên Long và Phước Long (quận lỵ đặt tại xã Phước Long[2]. Địch coi Chương Thiện là tuyến phòng thủ từ xa để bảo vệ cơ quan đầu não Vùng 4 Chiến thuật (đóng tại thành phố Cần Thơ), là lá chắn ngăn chặn quân chủ lực của ta tiến công, làm bàn đạp để đánh Căn cứ địa U Minh. Đối với ta, Chương Thiện là vùng đông dân, nhiều lúa, địa bàn cơ động trọng yếu là bàn đạp để tiến công vào các tỉnh: Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Rạch Giá; khống chế các trục đường giao thông quan trọng, như: Đường 4, Đường 40, kênh xáng Phụng Hiệp, kênh xáng Xà No. Đây còn là hậu phương lớn phục vụ cho kháng chiến. Ta đứng chân được ở Chương Thiện có nghĩa là làm chủ được địa bàn cơ động của cả miền Tây Nam Bộ. Với vị trí chiến lược quan trọng của Chương Thiện nên trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, ta và địch tranh chấp quyết liệt địa bàn này. Ngay từ giữa năm 1957, chính quyền Ngô Đình Diệm đã tổ chức ra khu tập trung ấp chiến lược điển hình nhất ở Nam Bộ mà chúng gọi là “Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu”, đồng thời tổ chức “Biệt khu U Minh” đóng tại Vị Thanh. Diệm - Nhu cho rằng địa bàn này “tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ”. Còn Nguyễn Văn Thiệu cho rằng “Sống là đây mà chết cũng là đây!”[3]. Do đó, thị xã Vị Thanh luôn là căn cứ của một trung đoàn chủ lực quân đội Sài Gòn (QĐSG).

Sau khi Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký (27/1/1973), đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn vẫn cố tình vi phạm hiệp định và thực hiện ý đồ tiêu diệt cách mạng miền Nam. Chúng tiếp tục thực hiện chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, tiến hành lấn chiếm và bình định, sẵn sàng gây lại chiến tranh lớn, phục hồi vùng kiểm soát trên toàn miền Nam. Trong năm 1973, Mỹ đưa vào miền Nam Việt Nam một khối lượng lớn vũ khí trang bị và dự trữ vật tư chiến tranh. Nhờ đó, chính quyền Thiệu ra sức phát triển quân đội. Đồng thời lợi dụng điều khoản ngừng bắn để ồ ạt mở các cuộc hành quân “tràn ngập lãnh thổ”, chiếm lại các căn cứ lõm, nống ra vùng giáp ranh, uy hiếp các hành lang vận chuyển, đẩy chủ lực Quân Giải phóng ra xa vùng chúng kiểm soát, ráo riết thực hiện chương trình “bình định đặc biệt”, củng cố bộ máy kìm kẹp ở cơ sở. Hành động của địch gây cho lực lượng kháng chiến nhiều khó khăn. Chấp hành chỉ thị của Bộ Tư lệnh Miền, Quân khu 9 tiến hành điều chỉnh, bố trí lại lực lượng của quân khu và bộ đội địa phương các tỉnh. Sau 40 ngày kể từ khi có hiệp định Paris, do sự chuẩn bị đối phó từ đầu nên ta đã ngăn chặn được âm mưu lấn chiếm của địch, ta giữ được đất, giành được dân. 

Ngày 20/3/1973, Bộ Tư lệnh Vùng 4 Chiến thuật họp bí mật tại Cần Thơ phổ biến kế hoạch bình định năm 1973, trong đó xác định kế hoạch bình định ở trọng điểm Tây Nam Bộ năm gồm 3 đợt: Từ tháng 3 - 5/1973, bình định lấn chiếm Chương Thiện; Từ tháng 6 - 9/1973, bình định lấn chiếm U Minh; Từ tháng 10 - 12/1973, bình định lấn chiếm Cà Mau. Riêng kế hoạch bình định lấn chiếm Chương Thiện, chúng chia làm hai bước: Bước 1, từ tháng 2 - 5/1973, lấy lại các vùng đã mất trước khi có Hiệp định và lấn chiếm các vùng quan trọng nhất; Bước 2, từ tháng 6 - 10/1973, tiếp tục thực hiện kế hoạch bình định năm 1973 ở những nơi chưa làm được.

Ngày 19/3/1973, địch đánh vào Chương Thiện và dự kiến trong vòng 7 đến 10 ngày sẽ chiếm xong các mục tiêu. Nhưng các cánh quân của địch lần lượt bị ta bẻ gãy. Cuối tháng 4/1973, địch điều thêm lực lượng bảo an vào Chương Thiện, tiếp tục thực hiện kế hoạch bình định, lấn chiếm[4].

Qua 2 tháng chặn đánh địch quyết liệt ở Chương Thiện, Bộ Tư lệnh Quân khu và Khu ủy khu 9 đã rút ra được một số kết luận: “Ở Đồng bằng muốn giữ được vùng giải phóng phải tiến công bằng cả quân sự, chính trị, binh vận, tiến công bằng ba thứ quân. Nếu chỉ phòng ngự đơn thuần là thất bại”.

Sau những cuộc hành quân mở đầu không mang lại kết quả, địch quyết tâm sử dụng lực lượng lớn hành quân lấn chiếm, điểm đột phá là Tây Nam Long Mỹ. Ngày 2/5 địch đưa Sở Chỉ huy Trung đoàn 31 vào căn cứ kinh 13 chuẩn bị cho bước phát triển lấn chiếm toàn bộ khu vực, đồng thời tập trung lực lượng bảo an của các tỉnh dồn về tăng cường cho Chương Thiện. Tuy nhiên, trong tháng 5 ta gỡ được 75 đồn, địch tái chiếm 16 đồn, nhưng thắng lợi cơ bản của ta là giữ vững được vùng giải phóng, đánh bại bước đầu kế hoạch bình định của địch[5].

Tháng 6/1973, địch tăng thêm tiểu đoàn bảo an của các tỉnh Bến Tre, Mỹ Tho, Kiến Tường, Kiến Phong, nâng tổng số đơn vị cấp tiểu đoàn lên đến 68 tiểu đoàn vào khu vực Chương Thiện[6]. Lực lượng ta trong Quân khu 9 liên tục chiến đấu, diệt nhiều tiểu đội, trung đội địch. Tuy nhiên, đến ngày 30/8/1973, địch lấn chiếm được vùng Ba Hồ và tuyến sông Cái Bé, đồng thời đóng đồn ở vùng tuyến sông Cái Lớn, ngăn chặn đường hành lang vận chuyển thủy của ta từ U Minh lên phía trước. Tình hình đó gây cho ta nhiều khó khăn, các đơn vị phải hành quân mang vác bộ, đi vòng qua nhiều đồn bốt.

Tháng 7/1973, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ 21[7] nhấn mạnh: “Cách mạng miền Nam có thể phải trải qua nhiều bước quá độ và chỉ có thể giành được thắng lợi bằng con đường bạo lực cách mạng: Tiến hành khởi nghĩa dựa trên lực lượng chính trị và lực lượng quân sự, hoặc là trong trường hợp chiến tranh lớn trở lại thì tiến hành chiến tranh cách mạng để giành thắng lợi hoàn toàn”[8]. Kiên cường bám trụ và từng bước tiêu hao sinh lực địch, trong suốt thời gian từ cuối tháng 6 đến hết tháng 8/1973, trên địa bàn Chương Thiện ta đã đánh hơn 200 trận lớn nhỏ, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 5.000 tên. Mặc dù địch chiếm được tuyến sông Bà Lớn, đóng được 35 đồn bốt nhưng mục tiêu bình định Chương Thiện vẫn chưa thực hiện được. Vùng căn cứ U Minh vẫn được bảo vệ an toàn[9].

Tháng 9/1973, địch tiếp tục thực hiện kế hoạch bình định lấn chiếm nhưng hạ thấp yêu cầu lấn chiếm Chương Thiện và phong tỏa U Minh. Trước hết là hòa hoãn với khu vực mới lấn chiếm ở vùng Ba Hồ, đồng thời mở lấn chiếm xuống Tây Nam Long Mỹ. Cùng lúc, địch đề ra kế hoạch cướp lúa. Hai kế hoạch này chồng lên nhau, chúng gọi là “Kế hoạch Trần Khánh Dư”. Về bố trí sử dụng lực lượng, địch vẫn duy trì Sư đoàn 7 Bộ binh ở khu vực Tiền Giang, chủ yếu yểm trợ lấn chiếm Vùng 4 Kiến Tường, Sư đoàn 9 yểm trợ cướp lúa ở Bạc Liêu và Sóc Trăng, Sư đoàn 21 chịu trách nhiệm các tỉnh Chương Thiện, Rạch Giá và Cà Mau[10]. Ở các vùng kìm và đô thị, chúng phát động chiến dịch gọi là “quét lá rừng” nhằm đánh phá cơ sở cách mạng và bắt lính.

Đến tháng 10/1973, địch vẫn không thực hiện được kế hoạch đánh chiếm Chương Thiện. Đầu tháng 11/1973, địch điều thêm lực lượng hải quân từ Căn cứ Cát Lái (Sài Gòn); rút lực lượng bảo an ở các tỉnh Bến Tre, Gò Công, An Giang, Châu Đốc tăng cường cho Chương Thiện, nâng tổng số quân ở đây lên 75 tiểu đoàn và tương đương, tăng thêm lực lượng dự trữ vũ khí trang bị để đánh vào U Minh, Sóc Trăng và Bạc Liêu. Phương pháp lần này chúng sử dụng bom, pháo đánh ác liệt để dọn bãi cho trực thăng đổ quân xuống càn quét, cày ủi địa hình kìm giữ dân, tiến hành đóng đồn bốt, kết hợp với các điểm dã ngoại, lấy đó làm bàn đạp để lấn chiếm.

Trước tình hình đó, ngày 6/11/1973, Thường vụ Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 9 họp, chủ trương: Phát huy thế chủ động và tư tưởng tiến công, kiên quyết bẻ gãy cuộc hành quân tháng 11 của địch, bảo vệ căn cứ, đồng thời tích cực chuẩn bị kế hoạch để chuyển sang tiến công trong mùa khô tới[11]...

Bộ đội Khu 9 chuẩn bị tập kích đoàn xe M113 địch đang hành quân lấn chiếm trên cánh đồng Xà Phiên, huyện Long My, năm 1973.

Để ngăn chặn địch, đêm 10 rạng sáng ngày 11/11, ta pháo kích dữ dội vào Vị Thanh, Giồng Riềng, Ngã Năm, Ngang Dừa. Lực lượng vũ trang Cần Thơ hoạt động mạnh ở Vĩnh Tường, Vịnh Chèo, kênh xáng Xà No, Hòa Hưng và Thác Lác. Riêng Trung đoàn 10 đánh địch tái chiếm ở Vĩnh Thuận, Trung đoàn 2 đánh mạnh vào hệ thống đồn bốt Chi khu Ngang Dừa; lập vành đai bao vây địch, buộc chúng phải tiếp tế bằng trực thăng; Trung đoàn 20 liên tục đánh địch mở rộng tuyến sông Cái Bé.

Phối hợp với chiến trường trọng điểm Chương Thiện, quân và dân các tỉnh nổi dậy đẩy mạnh hoạt động tiến công bằng 3 mũi. Cà Mau gỡ được 8 đồn ở vùng Bình Hưng Cái Bát. Nhân dân Plây Chóp (Vĩnh Châu) đấu tranh chống bắt lính, đồng bào Khmer chống lại cảnh sát, bảo vệ sư sãi khỏi bị bắt lính. Quần chúng nổi dậy đấu tranh chống thu gom lúa, tịch thu lúa trả tiền bằng phiếu,…

Những hoạt động sôi nổi, rộng khắp của lực lượng vũ trang và nhân dân ở Chương Thiện cùng các tỉnh lân cận khiến địch phải điều chỉnh lại đội hình. Thất bại ở Chương Thiện, chiến trường chung lại bị căng kéo buộc địch phải rút toàn bộ lực lượng biệt động ra khỏi Đồng bằng sông Cửu Long, trả bớt lực lượng bảo an về tỉnh, trả lực lượng hải quân về Cát Lái Sài Gòn. Tuy lực lượng ở Chương Thiện có giảm đi 26 tiểu đoàn nhưng Quân đoàn 4 địch vẫn tiếp tục thực hiện kế hoạch bình định. Đến ngày 17/12/1973, khi ta mở đợt tiến công tổng hợp giải phóng Long Phú (Long Mỹ), Vĩnh Quới (Ngã Năm), Vĩnh Thạnh (Giồng Riềng) đến ngày 25/12/1973, ta giải phóng khu vực Lái Hiếu và giải phóng xã Vĩnh Thuận Đông, cùng nhiều mục tiêu quan trọng khác thì kế hoạch bình định Chương Thiện năm 1973 mới hoàn toàn bị phá sản.

Kết quả, đến cuối năm 1973, bộ đội chủ lực Quân khu 9 và quân dân Cần Thơ cùng các tỉnh Sóc Trăng, Rạch Giá đánh bại 75 lượt tiểu đoàn địch bình định lấn chiếm Chương Thiện - Long Mỹ, Vị Thanh giải phóng tuyến kênh nước Đục, Nam Chương Thiện, tuyến kênh xáng Lái Hiếu, xáng Xà No, giúp dân nổi dậy phá kềm, khai hoang phục hóa hơn 5.000ha, tăng vụ hơn 10.000ha và đóng góp 268.000 giạ lúa[12].

Chiến thắng 75 lượt tiểu đoàn địch bình định lấn chiếm Chương Thiện không những đánh bại về chiến thuật, mà còn làm sụp đổ ý đồ chiến lược của Mỹ - QĐSG muốn giành thế mạnh trong giải pháp chính trị, góp phần tích cực tạo ra bước ngoặt, làm thất bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”. Chiến thắng giúp ta giữ vững địa bàn trọng điểm, tạo cơ sở khoa học và thực tiễn góp phần dẫn đến sự ra đời của Nghị quyết 21, tạo thế và lực mới cho sự chuyển hướng cách mạng miền Nam tiến tới cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước./.