CHIẾN THẮNG ĐÈO GIÀNG - VẺ ĐẸP HÙNG VỸ QUA THƠ VĂN

Nhà thơ Tố Hữu đã có những vần thơ thật đẹp viết về Đèo Giàng:

“Ai về ai có nhớ không?

Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng

Nhớ sông Lô, nhớ phố Ràng

Nhớ từ Cao - Lạng, nhớ sang Nhị Hà...”.

Những vần thơ da diết của Nhà thơ Tố Hữu không chỉ đơn giản là một bản tổng phổ của ký ức, nó còn là một sự khắc tạc lại một thời khắc lịch sử hào hùng của dân tộc, của lòng yêu nước và khát vọng tự do cho dân tộc, cho đất nước.

Sự vĩ đại của Đèo Giàng không chỉ dừng lại ở một chiến công quân sự. Rất nhiều trận đánh trong cuộc kháng chiến chống Pháp đã diễn ra nhưng không phải địa danh nào cũng bước vào thi ca và sống một đời sống khác.

Năm 1954, nhà thơ Tố Hữu đã chắt lọc những gì tinh túy nhất, đau thương mà hào hùng nhất của cuộc chiến để tạc vào văn học. Khi ông viết “Ta về ta nhớ Phủ Thông, Đèo Giàng”, cái tên ấy đã hoàn tất hành trình của con đường. Như vậy, từ một mục tiêu hành chính (năm 1920), đến một tọa độ quân sự (năm 1947), đèo Giàng đã trở thành một biểu tượng văn hóa (năm 1954). Đèo Giàng đứng bên cạnh Sông Lô, phố Ràng không phải với tư cách một con đèo nữa mà với tư cách một phần máu thịt của quê hương cách mạng. Câu thơ ấy đã mang lại cho địa danh Đèo Giàng một sự ghi nhớ trong lịch sử dân tộc.

Trở lại Đèo Giàng hôm nay, con đường đã được nắn lại đôi chút, mở rộng hơn. Những chiếc xe container nặng nề ì ạch bò qua, những chiếc xe du lịch lướt nhẹ. Mới đầu đông, sương đã giăng mờ như một dải lụa mỏng nơi đỉnh đèo. Để ghi dấu lịch sử, năm 2001, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng Di tích lịch sử đèo Giàng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Di tích được xây dựng trang trọng với bên trái là bức phù điêu lớn tái hiện trận đánh Đèo Giàng năm xưa; bên phải là tấm bia lưu niệm ghi lại lịch sử trận đánh.

Nơi đây đã trở thành một “trường học ngoài trời”, một điểm dừng chân để thế hệ hôm nay hiểu hơn về sự hy sinh của cha anh. Nhưng trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, có bao nhiêu người vội vã lướt qua mà kịp dừng lại? Cái tên “Đèo Giàng” vẫn còn đó, nhưng ý nghĩa của nó đang bị thử thách bởi tốc độ. Con đường “gian khổ” năm xưa giờ đây được chinh phục quá dễ dàng. Tuy nhiên, lịch sử không mất đi. Nó chỉ ẩn mình. Nó ẩn trong bức phù điêu, trong tấm bia đá lặng lẽ. “Col de Deo-Giang” là một cái tên của sự chinh phục. “Đèo Giàng” chính là cái tên của sự giành lại.

Đèo Giàng nay là một di sản, một lời nhắc nhở rằng con đường chúng ta đang đi được xây nên từ nhiều tầng lớp. Dưới lớp nhựa đường hiện đại là lớp đá dăm của năm 1947 và sâu hơn nữa là lớp đá tảng của năm 1920. Nếu một lần đi qua đèo Giàng với nửa kia thuộc xã Nà Phặc nửa này thuộc xã Phủ Thông thì bạn hãy dừng lại vài phút. Để thử lặng nghe gió rừng đại ngàn thổi qua bia đá, để thấy lịch sử vẫn vô cùng sống động, từ con đường ngay dưới chân ta...

(Nguồn: Sưu tầm)