Chiến thắng Điện Biên Phủ - Giá trị lịch sử và tầm vóc thời đại
Trải qua 56 ngày đêm chiến đấu vô cùng anh dũng, với ý chí quyết chiến, quyết thắng, quân và dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giành thắng lợi trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, góp phần quyết định kết thúc cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ chống thực dân Pháp của dân tộc.
Chiến thắng Điện Biên Phủ là một bản hùng ca bất hủ, “một cái mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử”(1) trong thế kỷ 20. Đó là thắng lợi rực rỡ của dân tộc Việt Nam anh hùng và cũng là thắng lợi chung của các dân tộc bị áp bức trên thế giới, mở đầu sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn cầu, cổ vũ và góp phần quan trọng vào phong trào đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, tiến bộ xã hội của nhân loại.
Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá: “Lần đầu tiên trong lịch sử, một dân tộc bị áp bức đã đánh bại cuộc xâm lược của một đế quốc hùng mạnh, đã giành lại độc lập cho dân tộc, đem lại ruộng đất cho dân cày, đưa lại quyền dân chủ thực sự cho nhân dân”(2).
Người còn chỉ rõ: “Đó là thắng lợi vĩ đại của nhân dân ta, mà cũng là thắng lợi chung của tất cả các dân tộc bị áp bức trên thế giới”(3). Chính những điều đó đã khẳng định Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 có giá trị lịch sử sâu sắc và mang tầm vóc thời đại to lớn.
Một góc thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên. Ảnh: VŨ LỢI
Thứ nhất, Chiến thắng Điện Biên Phủ đã tạo cơ sở căn bản cho việc ký kết Hiệp định Geneva về “Chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương”
Trong cuộc chiến tranh ở Triều Tiên và ở Đông Dương, đế quốc Mỹ và thực dân Pháp ngày càng thất bại nặng nề trên chiến trường, ngày 25-1-1954, Hội nghị tứ cường gồm Anh, Pháp, Mỹ và Liên Xô khai mạc tại Berlin (Đức) đã đi đến nhất trí triệu tập Hội nghị Geneva (Thụy Sĩ) để bàn giải pháp hòa bình cho Triều Tiên và đình chiến ở Đông Dương. Tuy nhiên, sau hơn hai tháng hội nghị vẫn không triệu tập được.
Ở Đông Dương, được sự giúp sức của Mỹ, thực dân Pháp đề ra và thực hiện Kế hoạch Navarre nhằm xoay chuyển tình thế, giành thắng lợi quyết định về quân sự trong vòng 18 tháng, làm cơ sở thực hiện “một giải pháp chính trị thích hợp để giải quyết chiến tranh”(4) và hy vọng tìm “lối thoát danh dự” cho nước Pháp. Tuy nhiên, Kế hoạch Navarre đã sớm bị đảo lộn, bước đầu phá sản bởi những hoạt động quân sự của quân và dân Việt Nam.
Đặc biệt, ngày 13-3-1954, ta mở Chiến dịch Điện Biên Phủ, làm cho tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của Pháp có nguy cơ bị tiêu diệt, cùng với đó là sức ép từ nhân dân tiến bộ thế giới lên án cuộc chiến tranh của thực dân Pháp và can thiệp Mỹ ở Đông Dương, ngày 26-4-1954, Hội nghị Geneva đã được triệu tập, ban đầu bàn về vấn đề hòa bình ở Triều Tiên, thì chiều 7-5-1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng. Ngay ngày hôm sau (8-5-1954), trước tác động to lớn của Chiến thắng Điện Biên Phủ, chương trình nghị sự về giải quyết chiến tranh Đông Dương đã được đặt trên bàn hội nghị và hội nghị bàn về đình chiến ở Đông Dương bắt đầu.
Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn có ý nghĩa chính trị vô cùng to lớn, tạo ra thế mạnh của ta trên bàn đàm phán, đẩy Pháp vào thế bất lợi. Với chiến thắng này đã tạo cơ sở căn bản đưa đến thành công của Hội nghị Geneva.
Ngày 21-7-1954, Pháp và các nước tham gia Hội nghị đã ký Hiệp định Geneva đình chiến, lập lại hòa bình cho 3 nước Đông Dương: Việt Nam, Lào và Campuchia. Lần đầu tiên, Chính phủ Pháp và mỗi nước tham gia Hội nghị Geneva cam kết tôn trọng chủ quyền, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, tuyệt đối không can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam. Các bên tham chiến ngừng bắn, lập lại hòa bình trên toàn Đông Dương, thực hiện tập kết, chuyển quân theo khu vực và thời gian quy định. Việt Nam sẽ thống nhất đất nước bằng một cuộc tổng tuyển cử tự do vào tháng 7-1956 dưới sự kiểm soát của một Ủy ban quốc tế.
Đánh giá về tác động to lớn của Chiến thắng Điện Biên Phủ đối với việc đàm phán và ký Hiệp định Geneva, Phó giáo sư, tiến sĩ người Mỹ C.Lentz đã nhấn mạnh: “Trận Điện Biên Phủ đã làm thay đổi thế giới. Quân đội nhân dân Việt Nam đã đánh bại thực dân Pháp. Chiến thắng góp phần khích lệ và củng cố vị thế Việt Nam trong các cuộc đàm phán ngoại giao, ký kết Hiệp định Geneva chấm dứt 8 năm chiến tranh, giải tán Liên bang Đông Dương và thừa nhận chế độ Cộng hòa dân chủ ở miền Bắc Việt Nam từ vĩ tuyến 17”(5).
