Chiến thắng Điền Xá: Bản hùng ca trên đường số 4 (phần 3)
Phần này tập trung tái hiện diễn biến, kết quả và ý nghĩa lịch sử của trận phục kích Điền Xá ngày 4/3/1949. Qua đó khẳng định nghệ thuật tác chiến sáng tạo của quân ta, tinh thần đoàn kết quân – dân và giá trị to lớn của chiến thắng trong việc làm tê liệt tuyến giao thông chiến lược, cổ vũ phong trào kháng chiến ở vùng Đông Bắc.
Tháng 3/1949, Trung ương Đảng chính thức quyết định mở Chiến dịch Đông Bắc lần thứ hai, nhằm phân tán lực lượng của thực dân Pháp, tạo điều kiện giành thắng lợi chiến lược trên chiến trường Cao – Bắc – Lạng. Để đánh lạc hướng phán đoán của địch, giành thế chủ động cho hướng tiến công chính, các đơn vị tham gia chiến dịch được lệnh tiến công trước trên đường số 4, đồng thời tổ chức các hoạt động nghi binh ở Đông Triều, Phả Lại.
Trận mở màn của chiến dịch là trận phục kích đoàn xe quân sự Pháp tại bản Tát, xã Điền Xá, diễn ra vào ngày 4/3/1949, cách thị trấn Tiên Yên khoảng 15km về phía Tây Bắc. Tham gia trận đánh có Tiểu đoàn 215 thuộc Trung đoàn 98 và Tiểu đoàn 426 thuộc Trung đoàn 59. Lực lượng ta được bố trí dọc hai bên đường số 4, từ Khe Cầu đến Nà Trù (nay là thôn Chiến Thắng), nơi địa hình đèo dốc hiểm trở, rừng cây rậm rạp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc bí mật mai phục và chia cắt đội hình địch.
Khoảng 9 giờ sáng, khi đoàn xe quân sự của địch gồm 30 chiếc chở một tiểu đoàn lính lê dương từ Tiên Yên đi Đình Lập lọt sâu vào trận địa, quân ta lập tức nổ súng, chặn đầu, khóa đuôi, đồng loạt xung phong tiến công trong thế chủ động hoàn toàn. Trận đánh diễn ra quyết liệt, ác liệt nhưng ngắn gọn. Chỉ sau khoảng 30 phút chiến đấu dũng cảm, mưu trí, quân ta đã hoàn toàn làm chủ trận địa.
Kết quả, ta tiêu diệt tại chỗ 125 tên địch, bắt sống 25 tên, phá hủy 16 xe quân sự, thu 68 khẩu súng, 2 máy vô tuyến điện cùng nhiều tài liệu, bản đồ tác chiến quan trọng. Chiến thắng Điền Xá đã phá vỡ thế phòng thủ “an toàn” của địch trên tuyến đường số 4, gây tiếng vang lớn, làm rung chuyển hệ thống giao thông chiến lược vùng Đông Bắc.
Nhận được tin chiến thắng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gửi điện khen ngợi, biểu dương tinh thần chiến đấu anh dũng và sự trưởng thành vượt bậc về nghệ thuật tác chiến của bộ đội ta. Đặc biệt, chiến công này còn ghi dấu sự đóng góp to lớn của nhân dân các xã Điền Xá, Châu Sơn, Bắc Lãng – những người đã âm thầm che chở, tiếp tế, dẫn đường và cung cấp thông tin, góp phần làm nên thắng lợi trọn vẹn của trận đánh.
Trận phục kích Điền Xá không chỉ là niềm tự hào của quân và dân Tiên Yên mà còn là một chiến công tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, góp phần cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu của quân và dân toàn vùng Đông Bắc, khẳng định tính đúng đắn và sáng suốt của chủ trương mở Chiến dịch Đông Bắc lần thứ hai của Trung ương Đảng.
