CHIẾN THẮNG DOI HÀ TIÊN – TRẬN ĐÁNH ĐẦU TIÊN CỦA LỰC LƯỢNG VŨ TRANG RẠCH GIÁ

Thời kỳ lịch sử

10-9-1945 – Những ngày đầu sau Cách mạng Tháng Tám, khi chính quyền cách mạng vừa được thành lập ở Nam Bộ.
PHẦN I – NHỮNG NGÀY ĐẦU GIỮ CHÍNH QUYỀN

Tháng Tám năm 1945.

Cách mạng đã giành chính quyền.

Ở Rạch Giá, chính quyền cách mạng vừa được thành lập nhưng tình hình vẫn vô cùng phức tạp.

Quân Nhật vẫn còn hiện diện.

Những người lính Nhật đã thất bại trong chiến tranh, nhưng vũ khí và các vị trí đóng quân của họ vẫn là một mối đe dọa đối với chính quyền cách mạng non trẻ.

Tại Doi Hà Tiên, cách trung tâm thị xã Rạch Giá khoảng một cây số về phía bắc, vẫn còn một đồn lính Nhật.

Đối với người dân Rạch Giá lúc ấy, chính quyền vừa giành được chưa có nghĩa là cuộc đấu tranh đã kết thúc.

Ngược lại.

Đó mới là lúc phải giữ lấy những gì vừa giành được.

Lực lượng vũ trang địa phương còn rất non trẻ.

Theo tư liệu của Kiên Giang, đầu tháng 9-1945, tỉnh Rạch Giá tổ chức Đại đội Cộng hòa vệ binh và Đội Quốc gia tự vệ cuộc. Vũ khí còn thiếu thốn, trang bị còn rất thô sơ.

Những người lính ấy chưa phải những chiến sĩ được trang bị đầy đủ.

Có người mặc quần đùi.

Có người đi chân đất.

Nhưng họ có một thứ mà những khẩu súng mới không thể tạo ra:

niềm tin rằng chính quyền cách mạng phải được bảo vệ.

Và rồi, một nhiệm vụ được giao:

đánh đồn Nhật tại Doi Hà Tiên.

Đó sẽ là trận đánh đầu tiên của lực lượng vũ trang tỉnh Rạch Giá.

4

Chú thích ảnh: Hình ảnh Rạch Giá xưa, giúp hình dung không gian đô thị và khu vực sông nước nơi diễn ra những hoạt động cách mạng trong những ngày đầu sau Cách mạng Tháng Tám. Ảnh không phải ảnh chụp trực tiếp trận Doi Hà Tiên ngày 10-9-1945.

Nguồn ảnh: Tư liệu ảnh Rạch Giá xưa; VOV Giao thông và các bộ sưu tập ảnh lịch sử Rạch Giá.

PHẦN II – MỘT CÁCH TIẾP CẬN RẤT MẠO HIỂM

Đồn Nhật ở Doi Hà Tiên không phải một mục tiêu dễ đánh.

Muốn tiến công, trước hết phải biết bên trong có bao nhiêu người.

Có những loại vũ khí nào.

Lực lượng Nhật bố trí ra sao.

Và quan trọng nhất:

thời điểm nào là lúc có thể đánh.

Lực lượng Rạch Giá đã chọn một cách tiếp cận rất đặc biệt.

Trong thời gian đó, trên địa bàn xuất hiện dịch tả.

Một cán bộ thuộc Đại đội Cộng hòa vệ binh cùng một nữ sinh cải trang thành bác sĩ và y tá, vào đồn với lý do khám bệnh cho lính Nhật.

Đây không chỉ là một chuyến vào đồn.

Đó là một chuyến đi trinh sát.

Trong lúc khám bệnh, họ quan sát lực lượng bên trong.

Theo tư liệu của Kiên Giang, họ xác định đồn có 27 lính Nhật, do một sĩ quan Nhật làm đồn trưởng; vũ khí gồm 1 súng FM và 23 súng trường.

Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là cách họ tạo ra một thói quen.

Họ tuyên truyền với lính Nhật rằng vì tình hình dịch bệnh và an ninh không ổn định, mỗi lần đi chợ nên đi đông người và nên thường xuyên tập thể dục sáng, chiều.

Một lời khuyên tưởng như vô hại.

Nhưng thực chất lại tạo ra một cơ hội.

Những người lính Nhật sẽ phải ra khỏi đồn theo một quy luật có thể dự đoán.

Và chiến tranh du kích đôi khi bắt đầu từ chính việc tìm ra một quy luật như thế.

Những người chuẩn bị trận đánh không cần một lực lượng quá lớn.

Họ cần một thời điểm chính xác.

Vài ngày sau, thời cơ đến.

Rạng sáng 10 tháng 9.

Các đơn vị đã vào vị trí.

Rạch Giá vẫn chưa thức giấc.

Nhưng một trận đánh đã chuẩn bị xong.

4

Chú thích ảnh: Nhà lồng chợ và cảnh Rạch Giá xưa – không gian đô thị nơi một bộ phận lính Nhật thường xuyên xuất hiện trước trận đánh. Ảnh không phải ảnh chụp đúng ngày 10-9-1945.

Nguồn ảnh: Bộ sưu tập ảnh Rạch Giá xưa.

PHẦN III – 5 GIỜ 45 PHÚT SÁNG

5 giờ 45 phút ngày 10-9-1945.

Trận đánh bắt đầu.

Một bộ phận lực lượng bố trí ở khu vực cây cầu trước nhà lồng chợ Rạch Giá.

Khi 6 lính Nhật đi chợ, lực lượng ta chặn lại và bắt sống.

Cùng lúc đó, một bộ phận khác phục kích ngay cửa đồn.

Họ chờ.

Những người lính Nhật bước ra tập thể dục.

Đúng lúc ấy, lực lượng phục kích ập vào, chặn cửa đồn và bắt sống thêm 14 người.

Kế hoạch đã diễn ra đúng như những gì lực lượng trinh sát dự kiến.

Nhưng bên trong đồn vẫn còn những người chống cự.

7 lính Nhật còn lại dựa vào công sự chống trả quyết liệt.

Từ đây, trận đánh chuyển sang giai đoạn khó khăn hơn.

Không còn là một cuộc bắt giữ bất ngờ.

Mà là một trận chiến thực sự.

Những người lính Rạch Giá, với vũ khí còn thiếu thốn, phải đối mặt với những người lính Nhật đang cố thủ trong công sự.

Tiếng súng vang lên.

Trận đánh kéo dài.

Một giờ.

Hai giờ.

Ba giờ.

Rồi hơn bốn giờ.

Đối với những người lần đầu tiên bước vào một trận đánh lớn, khoảng thời gian ấy chắc hẳn dài vô tận.

Không ai biết người bên cạnh mình có còn đứng vững hay không.

Không ai biết bên trong đồn còn bao nhiêu đạn.

Không ai biết đến lúc nào đối phương sẽ đầu hàng.

Nhưng họ vẫn bám trận địa.

Cuối cùng, sau hơn 4 giờ chiến đấu, lực lượng ta bức hàng và xóa sổ đồn lính Nhật tại Doi Hà Tiên. Theo tư liệu lịch sử của Kiên Giang, ta bắt sống 20 lính Nhật, tiêu diệt 6, riêng đồn trưởng Nhật tự sát; toàn bộ vũ khí, lương thực, thực phẩm và thuốc men trong đồn được thu giữ.

Một trận đánh kết thúc.

Nhưng đối với Rạch Giá, ý nghĩa của nó còn lớn hơn một đồn lính bị xóa sổ.

Đó là trận đánh đầu tiên của lực lượng vũ trang tỉnh.

Và những người lính còn rất trẻ ấy vừa chứng minh rằng lực lượng vũ trang cách mạng Rạch Giá có thể tổ chức một trận đánh có trinh sát, có nghi binh, có phục kích và có tiến công.

4

Chú thích ảnh: Cảnh Rạch Giá xưa và hệ thống cầu, sông nước của đô thị Rạch Giá. Những hình ảnh này giúp hình dung địa bàn diễn ra trận đánh, nhưng không phải ảnh trực tiếp của trận Doi Hà Tiên.

Nguồn ảnh: Tư liệu ảnh Rạch Giá xưa.

PHẦN IV – TRẬN ĐÁNH ĐẦU TIÊN TRỞ THÀNH NGÀY TRUYỀN THỐNG

Chiến thắng Doi Hà Tiên không phải là một trận đánh lớn nếu xét về quy mô quân số.

Nhưng lịch sử đôi khi không được quyết định bởi quy mô.

Một trận đánh nhỏ có thể mang một ý nghĩa rất lớn.

Với Rạch Giá, ngày 10-9-1945 là lần đầu tiên lực lượng vũ trang tỉnh bước vào chiến đấu và giành thắng lợi.

Tư liệu của Kiên Giang đánh giá chiến thắng đã củng cố niềm tin của quân và dân trong tỉnh, đồng thời tạo kinh nghiệm cho việc tổ chức những trận đánh sau này.

Nhưng còn một ý nghĩa khác.

Trận đánh cho thấy trí tuệ và sự mưu trí có thể bù đắp phần nào cho sự thiếu thốn về vũ khí và trang bị.

Một cán bộ.

Một nữ sinh.

Một bộ quần áo bác sĩ.

Một bộ quần áo y tá.

Một lý do khám bệnh.

Một vài ngày quan sát.

Và sau đó là một kế hoạch đánh đồn.

Không phải bằng sức mạnh áp đảo.

Mà bằng việc hiểu đối phương.

Ngày 10-9 sau này trở thành ngày truyền thống của lực lượng vũ trang Kiên Giang. Theo tư liệu được công bố, ngày 31-10-2013, Tư lệnh Quân khu 9 ký quyết định công nhận 10-9-1945 là ngày thành lập và cũng là ngày truyền thống của lực lượng vũ trang tỉnh Kiên Giang.

Từ một trận đánh ở Doi Hà Tiên, một truyền thống được hình thành.

Những người lính của năm 1945 có thể không biết rằng ngày ấy sẽ được nhắc lại sau nhiều thế hệ.

Họ chỉ biết một điều:

chính quyền vừa giành được phải được bảo vệ.

Và họ đã làm điều đó bằng trận đánh đầu tiên của mình.

5

Chú thích ảnh: Rạch Giá ngày nay – vùng đất nơi diễn ra trận đánh Doi Hà Tiên ngày 10-9-1945. Địa điểm đồn cũ hiện không còn nguyên trạng như năm 1945.

Nguồn ảnh: Tư liệu về Rạch Giá và lịch sử lực lượng vũ trang Kiên Giang.

LỜI KẾT – BỐN GIỜ GIỮ LẤY MỘT NGÀY MAI

Có những trận đánh được nhớ bởi quy mô.

Có những trận đánh được nhớ bởi những người anh hùng.

Nhưng cũng có những trận đánh được nhớ bởi ý nghĩa của lần đầu tiên.

Doi Hà Tiên là một trận đánh như vậy.

Ngày 10-9-1945, những người lính của Đại đội Cộng hòa vệ binh Rạch Giá còn rất thiếu thốn.

Họ chưa có những trang bị hiện đại.

Chưa có nhiều kinh nghiệm chiến đấu.

Nhưng họ biết mình đang bảo vệ điều gì.

Đó là chính quyền cách mạng vừa giành được.

Đó là niềm tin của người dân Rạch Giá.

Và đó là một tương lai mà họ chưa thể nhìn thấy nhưng đã tin rằng mình phải góp phần bảo vệ.

Có lẽ điều xúc động nhất của câu chuyện không nằm ở con số 20 người bị bắt hay 6 người bị tiêu diệt.

Mà nằm ở hình ảnh một người lính và một nữ sinh cải trang thành bác sĩ, y tá, bước vào một đồn lính để tìm hiểu tình hình.

Không ai biết lúc ấy họ có sợ hay không.

Nhưng họ vẫn bước vào.

Và vài ngày sau, những thông tin thu được đã trở thành một phần của kế hoạch chiến đấu.

Đó là cách một lực lượng vũ trang non trẻ bắt đầu.

Không hào nhoáng.

Không đầy đủ.

Nhưng có trí tuệ, lòng can đảm và sự quyết tâm.

Từ Doi Hà Tiên, những trận đánh khác tiếp tục đến.

Rồi kháng chiến chống Pháp.

Rồi những năm tháng chiến tranh sau này.

Và nhiều thế hệ người lính Kiên Giang tiếp tục chiến đấu.

Nhưng trong ký ức của lực lượng vũ trang tỉnh, 10 tháng 9 năm 1945 vẫn là ngày bắt đầu.

Một ngày mà những người lính Rạch Giá đã bước ra khỏi những ngày đầu của cách mạng để chứng minh rằng:

giành được chính quyền mới chỉ là bước đầu.
Giữ được chính quyền mới là thử thách tiếp theo.

Và họ đã bắt đầu thử thách ấy bằng một trận đánh kéo dài hơn bốn giờ tại Doi Hà Tiên.

6

Chú thích ảnh: Rạch Giá hôm nay – một đô thị phát triển trên vùng đất từng chứng kiến trận đánh Doi Hà Tiên năm 1945.

Nguồn: Tư liệu hình ảnh Rạch Giá; VOV Giao thông và các tư liệu lịch sử địa phương.