CHIẾN THẮNG THANH LAM BỒ – TRẬN CHỐNG CÀN VANG DỘI TRÊN ĐẤT PHÚ VANG

Tháng 7 năm 1951, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn ngày càng quyết liệt. Trên chiến trường Thừa Thiên, quân Pháp tìm cách mở các cuộc càn quét quy mô lớn nhằm truy tìm và tiêu diệt lực lượng chủ lực của ta, phá vỡ cơ sở cách mạng và kiểm soát vùng đồng bằng. Khi phát hiện Trung đoàn 101 đang đứng chân tại khu vực Phú Vang, Bộ chỉ huy quân Pháp quyết định tổ chức một cuộc hành quân lớn nhằm bao vây, tiêu diệt đơn vị chủ lực này. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, địch huy động 4 tiểu đoàn, trong đó có 3 tiểu đoàn cơ động bằng ô tô từ hướng Phú Bài xuống và một tiểu đoàn sử dụng xuồng máy, ca nô từ cửa Tư Hiền lên, hình thành thế bao vây từ hai hướng.

Trung đoàn 101 lúc đó đứng chân tại khu vực Lương Viên, thuộc địa bàn Cồn Ngôi, phía Tây là phá Tam Giang, phía Đông là biển. Nếu để địch khép chặt hai gọng kìm, lực lượng ta sẽ đứng trước tình thế hết sức khó khăn. Tuy nhiên, thay vì bị động chờ địch tiến công, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 101 đã chủ động tổ chức thế trận chống càn, dựa vào địa hình, nắm chắc hướng tiến quân của đối phương và chuẩn bị phương án đánh địch ngay khi chúng tiến vào khu vực Thanh Lam Bồ. Đây là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên thắng lợi của trận đánh.

Sáng ngày 26/7/1951, lực lượng địch tiến vào khu vực Thanh Lam Bồ với ý định bao vây, truy kích Trung đoàn 101. Nhưng kế hoạch của đối phương đã không diễn ra như dự kiến. Bộ đội ta kiên quyết chống càn, chủ động đánh vào đội hình quân địch, tận dụng địa hình để chia cắt và gây thiệt hại cho các mũi tiến công. Trận đánh diễn ra trong điều kiện lực lượng hai bên có sự chênh lệch, nhưng với quyết tâm chiến đấu cao và cách đánh phù hợp, Trung đoàn 101 đã từng bước làm thất bại ý đồ bao vây của đối phương.

Điểm nổi bật của trận Thanh Lam Bồ là nghệ thuật vận dụng địa hình và tổ chức thế trận. Quân ta không đối đầu một cách máy móc với lực lượng đông hơn mà chủ động lựa chọn thời cơ, đánh vào những vị trí có lợi, phát huy sức mạnh của bộ đội chủ lực kết hợp với sự giúp đỡ của nhân dân địa phương. Những người dân vùng Phú Vang đã góp sức vận chuyển lương thực, vũ khí, đưa đón cán bộ, chiến sĩ và bảo đảm hậu cần cho trận đánh. Những đóng góp thầm lặng ấy trở thành một phần không thể thiếu của chiến thắng.

Sau khoảng hai giờ chiến đấu quyết liệt, Trung đoàn 101 đã đánh thiệt hại nặng hai tiểu đoàn địch, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 100 tên, buộc lực lượng càn quét phải rút quân. Một tư liệu của Quốc hội ghi nhận trận Thanh Lâm Bồ ngày 26/7/1951 là trận đánh trong đó Trung đoàn 101 do Trung đoàn trưởng Lê Thuyết chỉ huy đã kiên quyết chống càn, đánh thiệt hại nặng hai tiểu đoàn và buộc địch phải rút lui.

Chiến thắng Thanh Lam Bồ nhanh chóng tạo tiếng vang trên chiến trường Bình - Trị - Thiên. Đây không chỉ là thắng lợi về quân sự mà còn là thắng lợi về tinh thần. Trong bối cảnh quân Pháp tìm cách sử dụng lực lượng cơ động, hỏa lực và phương tiện cơ giới để áp đảo lực lượng kháng chiến, việc Trung đoàn 101 chủ động đánh trả và buộc đối phương rút quân đã chứng minh rằng quân đội cách mạng ngày càng trưởng thành, có khả năng tổ chức và thực hành những trận đánh chống càn quy mô lớn. Nguồn tư liệu của Thành ủy Huế cũng xác định Thanh Lam Bồ là một trong những chiến công tiêu biểu của lực lượng vũ trang Thừa Thiên Huế trong kháng chiến chống Pháp.

Chiến thắng còn có sự đóng góp quan trọng của nhân dân. Câu chuyện về ông Phan Duệ, một người dân vùng Lương Viện, cho thấy trong những ngày diễn ra trận đánh, người dân đã không quản sóng gió, vận chuyển lương thực, súng đạn và đưa quân dân vượt phá Cầu Hai để phục vụ chiến đấu. Những con người bình dị ấy không trực tiếp đứng trong đội hình chiến đấu nhưng đã góp phần tạo nên sức mạnh hậu phương ngay tại chiến trường. Chính sức mạnh của lòng dân đã giúp bộ đội có thêm điều kiện để chiến đấu và vượt qua những thời khắc khó khăn.

Sau chiến thắng, Thanh Lam Bồ trở thành một địa danh gắn liền với truyền thống đấu tranh cách mạng của Phú Vang và Thừa Thiên Huế. Địa danh này được lựa chọn để đặt tên cho một tuyến đường tại thành phố Huế, như một cách ghi nhớ chiến công của quân và dân trong những năm tháng kháng chiến. Di tích Địa điểm chiến thắng Thanh Lam Bồ được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 2375/QĐ-UBND ngày 13/10/2006; đến nay chính quyền thành phố Huế tiếp tục xác định đây là một di tích cần được quan tâm bảo quản, tu bổ và phát huy giá trị.

Chiến thắng Thanh Lam Bồ cũng gắn với sự động viên của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với quân và dân Thừa Thiên Huế. Theo tư liệu của Thành ủy Huế, sau khi nhận được tin về những chiến thắng tại Thanh Hương và Thanh Lam Bồ, Người đã gửi thư khen ngợi, động viên quân và dân tỉnh nhà. Sự quan tâm ấy là nguồn cổ vũ tinh thần lớn đối với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trong những năm tháng kháng chiến gian khổ.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua, vùng đất Thanh Lam Bồ hôm nay đã có nhiều đổi thay. Những dấu tích của chiến tranh dần lùi xa, nhưng câu chuyện về trận chống càn năm 1951 vẫn còn nguyên giá trị giáo dục. Đó là câu chuyện về lòng quả cảm của người lính, về sự chủ động và sáng tạo trong chiến đấu, về tình quân dân và về sức mạnh được tạo nên khi cả cộng đồng cùng chung một mục tiêu bảo vệ quê hương, đất nước.

Thanh Lam Bồ không chỉ là tên của một địa danh lịch sử, mà còn là ký ức về một thế hệ đã biết biến khó khăn thành ý chí, biến thế yếu thành sức mạnh và biến lòng yêu nước thành hành động cụ thể. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, nhớ về Chiến thắng Thanh Lam Bồ là để hiểu hơn giá trị của hòa bình, biết trân trọng những hy sinh của cha anh và có trách nhiệm tiếp nối truyền thống bằng những việc làm thiết thực trong học tập, lao động, rèn luyện, xây dựng quê hương và bảo vệ Tổ quốc.