Chiến thắng Tu Vũ (12/1951) - niềm tự hào của quân dân Thanh Thủy anh hùng!
Chiến thắng Tu Vũ năm 1951 - trận đánh mở màn cho chiến dịch Hòa Bình (10/12/1951-25/2/1952) được Đại tướng Võ Nguyên Giáp - người anh cả của quân đội nhân dân Việt Nam khẳng định: " Không có trận Tu Vũ thì không có trận Him Lam, Độc lập" đã khẳng định tầm quan trọng của trận đánh này. Thắng lợi đó là một mốc son trong lịch sử vẻ vang của dân tộc ta, là niềm tự hào của mỗi người dân Thanh Thủy cũng như người dân đất tổ Vua Hùng.
Sau thắng lợi của ta trong chiến dịch Biên giới thu - đông năm 1950, để giành lại quyền chủ động, quân Pháp mở cuộc tiến công ra Hòa Bình, lập phòng tuyến sông Đà nối liền với tuyến phòng thủ trung tâm nhằm nối lại “Hành lang Đông -Tây” thực hiện khả năng phòng thủ đồng bằng Bắc Bộ, cắt đứt đường liên lạc giữa chiến khu Việt Bắc với Liên khu 3 và 4. Mùa đông năm 1951, Pháp mở cuộc tiến công lên Hòa Bình với âm mưu xây dựng “Xứ Mường tự trị” bao gồm địa bàn sinh sống của đồng bào dân tộc Mường ở vùng Tây Bắc, thực hiện dã tâm chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Để thực hiện âm mưu đó, Thực dân Pháp đã tập trung quân và trang bị vũ khí xây dựng cứ điểm Tu Vũ thuộc xã Tu Vũ, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ. Tu Vũ là một cứ điểm có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng nằm bên tả ngạn sông Đà. Quân Pháp chiếm vị trí này nhằm làm điểm án ngữ sông Đà và làm bàn đạp để đánh thọc sâu vào các vùng hậu phương của tỉnh Phú Thọ. Tu Vũ trở thành một cứ điểm quân sự "Bất khả xâm phạm" trong tuyến phòng thủ sông Đà của địch với hệ thống các lô cốt, hầm ngầm, ụ chiến đấu kiên cố, có hào chiến đấu, hào giao thông nối liền tạo thành thế liên hoàn vững chắc. Chúng được bao bọc với nhiều lớp hàng rào thép gai xen kẽ các bãi mìn dày đặc. Xung quanh cứ điểm được phát quang thành một "vành đai trắng”, rộng khoảng trên 100m để dễ bề phát hiện quân ta tiến công.
Phía Tây Bắc cứ điểm, địch bố trí một sân bay dã chiến, trên cồn cát giữa sông Đà là một số công sự kiên cố án ngữ bảo vệ cứ điểm Tu Vũ. Tại đây, ngoài một tiểu đoàn thuộc trung đoàn bộ binh Ma- rốc thứ nhất thiện chiến, địch còn tăng cường một đại đội thuộc tiểu đoàn ngụy Mường thứ 6 và 6 xe tăng, xe thiết giáp hỗ trợ khi bị tấn công. Địch tổ chức phân chia cứ điểm thành 3 khu A, B và C. Mỗi khu đều có nhiều lô cốt chiến đấu và hỏa lực mạnh. Riêng khu B đặt sở chỉ huy được chúng tăng cường nhiều loại vũ khí như DKZ 57 mm, pháo 37 mm, 1 lô cốt lớn và nhiều ụ chiến đấu. Khi bị tấn công Tu Vũ còn được yểm trợ của 19 khẩu pháo từ 3 trận địa ở Đá Chông, Chẹ, Thủ Pháp bên hữu ngạn sông Đà bắn sang và được tăng viện lực lượng từ canô, tầu chiến theo đường sông sang cứ điểm Tu Vũ.
Mục tiêu chiến dịch
Trước tình hình đó, Bộ Chính trị Trung ương Đảng quyết định mở chiến dịch tiến công quân Pháp ở Hoà Bình để tiêu diệt sinh lực địch, phá thế bình định của chúng, đẩy mạnh phong trào chiến tranh du kích của ta. Để đảm bảo cho chiến dịch thắng lợi, Bộ Tổng tư lệnh đã chuyển ý định từ mở chiến dịch phản công địch thành chiến dịch tiến công quân địch ở thị xã Hòa Bình. Bộ Tổng tư lệnh chủ trương không đánh thẳng vào trung tâm thị xã mà tấn công, tiêu diệt các vị trí ngoại vi, cô lập thị xã buộc chúng phải rút lui. Bộ chỉ huy chiến dịch quyết định tập trung lực lượng trên hướng chủ yếu, đột phá tuyến phòng thủ sông Đà của địch. Mở màn chiến dịch, trung đoàn 88 đại đoàn 308 sẽ tiến công tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ra chỉ thị khi giao nhiệm vụ cho đại đoàn trưởng 308 trong đợt 1 chiến dịch: "tập trung lực lượng tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ và Chẹ (Tu Vũ là chính). Nếu địch chiếm lại thì phải kiên quyết tiêu diệt, nhằm phá vỡ mắt xích quan trọng của phòng tuyến sông Đà, mở cửa đưa lực lượng vào triền khai bao vây tiến công địch ở thị xã Hòa Bình. Trung đoàn 88 đánh có thể thuận lợi, nhưng cũng có thể phải trả giá rất đắt; một trung đoàn không xong thì ta dùng hai trung đoàn dù phải hy sinh bộ phận cho toàn bộ cũng phải làm …":
Sự chuẩn bị cho chiến dịch
Đầu tháng 12 năm 1951, công tác chuẩn bị cho chiến trường đã hoàn tất. Nhiệm vụ của quân dân Thanh Thủy, nhất là những xã ven sông Đà lúc này là phải canh phòng và chuyên chở bộ đội vượt sông một cách an toàn. Trong các đêm từ ngày 6 đến ngày 8 tháng 12 năm 1951, Đại đoàn 312 đã vượt sông từ làng Đoan Hạ (Thanh Thủy) sang phía núi Chẹ, Đá Chông. Nhân dân các làng ven sông Đà đã huy động đã huy động hàng trăm thuyền nan và hơn 200 người lái đò để đưa bộ đội qua sông. Mặc cho pháo sáng và đạn địch bắn phá, đèn pha của ca nô địch tuần tiễu nhằm uy hiếp và ngăn bước tiến của quân ta, song với ý chí quyết tâm, lòng căm thù giặc sâu sắc như tiếp thêm sức mạnh cho quân và dân Thanh Thủy nhanh chóng đưa bộ đội ta qua sông an toàn để kịp thời phối hợp tác chiến tiêu diệt địch.
Tại thượng huyện Thanh Thủy, Trung đoàn 88 phối hợp với bộ đội địa phương đã chuẩn bị xong trận địa, chờ mệnh lệnh tấn công tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ. Để phục vụ bộ đội chủ lực trong trận này, huyện Thanh Thủy đã huy động trên 500 dân công hỏa tuyến làm nhiệm vụ tiếp tải đạn, xay lúa, giã gạo và tiếp tế lương thực.
Diễn biến chiến dịch
Với quyết tâm “phải thắng và chỉ được thắng”, đúng 20h tối ngày 10-12-1951,Trung đoàn 88 thuộc Đại đoàn 308 và lực lượng vũ trang địa phương được lệnh tiến công tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ mở đầu cho Chiến dịch Hòa Bình. Quân ta chia làm 3 mũi tiến công chiếm lĩnh trận địa: Tiểu đoàn 29 chiếm lĩnh phía Đông, tiến đánh khu B; Tiểu đoàn 23 đánh phía Bắc khu A; Tiểu đoàn 322 đột nhập khu vực Đông – Nam diệt khu C. Địch phát hiện bị ta bao vây tiêu diệt, hoả lực của chúng từ trong cứ điểm và ở 3 vị trí yểm trợ kháng cự quyết liệt, tạo thành một vành đai lửa bao quanh cứ điểm. Các đơn vị của ta bị pháo địch bắn dữ dội, nhưng với tinh thần anh dũng, kiên cường, quyết chiến, quyết thắng, cán bộ, chiến sĩ bí mật tiếp cận mục tiêu, triển khai lực lượng, hình thành thế bao vây, cắt gỡ hàng rào dây thép gai, dùng hỏa lực chế áp quân địch, thọc sâu chia cắt tiêu diệt từng bộ phận, tiến tới tiêu diệt toàn bộ sinh lực địch…Đến 2h 50 phút sáng ngày 11 tháng 12, Trung đoàn 88 và lực lượng vũ trang địa phương đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm Tu Vũ; tiêu diệt 159 tên trong Tiểu đoàn Âu – Phi tinh nhuệ của địch, 12 tên bị bắt sống, gần 100 tên tháo chạy, phá hủy 4 xe tăng, xe thiết giáp, 1 tàu chiến, 7 ụ súng; thu 10 súng đại liên và nhiều vũ khí, quân trang, quân dụng khác.
Ý nghĩa chiến dịch
Chiến thắng Tu Vũ đã làm rung chuyển tuyến phòng thủ sông Đà của địch. Trận đánh mở màn chiến dịch giành thắng lợi, ta hoàn toàn làm cho tả ngạn sông Đà, khai thông đường vận chuyển từ hậu phương Việt Bắc tới Hòa Bình, tạo điều kiện cho chiến dịch triển khai lực lượng đánh bại âm mưu của địch chiếm đóng vùng giải phóng Hòa Bình. Ngày 14 tháng 12 năm 1951, đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đến tận đồn Tu Vũ đề nghiên cứu. Đồng chí gửi thư khen ngợi cán bộ, chiến sĩ và quân dân địa phương trong đó có đoạn viết: "Chiến thắng Tu Vũ là một trận công kiên lớn nhất, mở màn chiến dịch. Chiến thắng Tu Vũ biểu hiện cho tinh thần quả cảm hy sinh, tích cực, chủ động tiêu diệt địch, linh hoạt trong chiến đấu”.
Chiến thắng Tu Vũ mở đầu truyền thống đánh công kiên của trung đoàn 88 và từ đây trung đoàn được mang tên “trung đoàn Tu Vũ”. Thắng lợi to lớn đó chứng tỏ bước trưởng thành lớn mạnh của quân đội ta, khả năng đánh thắng quân địch trong công sự kiên cố với lực lượng tinh nhuệ cỡ tiểu đoàn tăng cường, có xe tăng, thiết giáp và được hoả lực pháo binh chi viện mạnh, tạo tiền đề để các trận công kiên lớn sau này trong các chiến dịch Tây Bắc, Điện Biên Phủ.
Chiến thắng Tu Vũ và chiến thắng đánh đắm tàu địch trên sông Đà tháng 12 năm 1951 mãi mãi là niềm tự hào của quân dân Thanh Thủy, Phú Thọ và bộ đội Sư đoàn quân Tiên Phong. Đó cũng là chiến công chào mừng ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
