Chiến thắng Vân Đồn – Lục Thủy 1288 – Chặn đứng tuyến hậu cần của quân Nguyên
Chiến thắng Vân Đồn – Lục Thủy năm 1288 là trận đánh có ý nghĩa chiến lược đặc biệt trong cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên – Mông. Dưới sự chỉ huy của Trần Khánh Dư, quân Đại Việt đã giáng đòn nặng nề vào tuyến vận tải lương thực của giặc, làm suy sụp hoàn toàn khả năng duy trì chiến dịch của đạo quân xâm lược do Thoát Hoan và Ô Mã Nhi chỉ huy.
Khi quân Nguyên kéo vào Đại Việt lần thứ ba, chúng rút kinh nghiệm từ các chiến bại trước và đặc biệt chú trọng việc tổ chức hậu cần. Một đoàn thuyền vận tải quy mô lớn do Trương Văn Hổ chỉ huy được cử vận chuyển lương thực từ Quảng Châu sang Vân Đồn, rồi theo sông Bạch Đằng tiến sâu vào nội địa. Trần Khánh Dư, khi ấy giữ chức Phó Đô tướng Nhân Huệ Vương, được giao nhiệm vụ chặn đánh đoàn thuyền này. Mặc dù gặp khó khăn ban đầu, ông vẫn bình tĩnh củng cố lực lượng và lập kế hoạch phục kích.
Tại vùng biển Vân Đồn – nơi địa hình nhiều đảo đá, sóng lớn và luồng lạch phức tạp – quân Trần bố trí mai phục kín đáo. Khi đoàn thuyền của Trương Văn Hổ lọt vào trận địa, nghĩa quân từ nhiều hướng đổ ra đánh quyết liệt. Thuyền lương của địch bị đốt cháy hoặc chìm xuống biển, quân Minh hoảng loạn bỏ chạy. Chiến thắng này buộc quân Nguyên đang tiến vào Thăng Long rơi vào thế vô cùng khó khăn khi hậu cần bị cắt đứt hoàn toàn.
Việc tiêu diệt đoàn thuyền lương có ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Thiếu nguồn hậu cần, quân Nguyên không thể duy trì chiến dịch dài ngày trên đất Đại Việt, rơi vào thế bị động, phải cướp bóc để tồn tại, càng khiến nhân dân căm phẫn và kháng cự mạnh mẽ hơn. Từ đó, thế trận của chúng nhanh chóng suy sụp, dẫn tới thảm bại ở trận Bạch Đằng ít tháng sau.
Chiến thắng Vân Đồn – Lục Thủy thể hiện tầm nhìn chiến lược sắc sảo của Trần Khánh Dư và nghệ thuật đánh vào điểm yếu chí tử của kẻ thù. Đây là chiến công tiêu biểu cho tư tưởng quân sự “lấy yếu thắng mạnh” của dân tộc ta: đánh vào nơi địch bất ngờ nhất và không thể thay thế. Trận đánh cũng khẳng định vai trò quan trọng của thủy quân Việt Nam, đánh dấu bước phát triển rực rỡ của nghệ thuật hải chiến thời Trần.
