Chiến thắng Vạn Tường – Đòn phủ đầu quân viễn chinh Mỹ
Ngày 18/8/1965, trên vùng đất Vạn Tường, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, quân và dân ta đã làm nên một chiến thắng có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Lần đầu tiên, lực lượng quân viễn chinh Mỹ trực tiếp tham chiến với ưu thế vượt trội về quân số, hỏa lực và phương tiện chiến tranh đã bị đánh trả quyết liệt. Chiến thắng Vạn Tường trở thành minh chứng sinh động rằng quân Mỹ không phải là lực lượng “bất khả chiến bại”.
Chiến thắng Vạn Tường – Đòn phủ đầu quân viễn chinh Mỹ
Ngày 18/8/1965, trên vùng đất Vạn Tường, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, quân và dân ta đã làm nên một chiến thắng có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Lần đầu tiên, lực lượng quân viễn chinh Mỹ trực tiếp tham chiến với ưu thế vượt trội về quân số, hỏa lực và phương tiện chiến tranh đã bị đánh trả quyết liệt. Chiến thắng Vạn Tường trở thành minh chứng sinh động rằng quân Mỹ không phải là lực lượng “bất khả chiến bại”.
Khi Mỹ chuyển sang “Chiến tranh cục bộ”
Mùa hè năm 1965, sau những thất bại liên tiếp tại Bình Giã, Ba Gia, Đồng Xoài, chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ đứng trước nguy cơ phá sản.
Không chấp nhận thất bại, Mỹ chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, trực tiếp đưa quân viễn chinh Mỹ và quân các nước đồng minh vào chiến trường miền Nam.
Với ưu thế vượt trội về quân số, vũ khí hiện đại, hỏa lực mạnh và khả năng cơ động cao, quân Mỹ nhanh chóng triển khai các cuộc hành quân “tìm diệt”, nhằm tìm kiếm và tiêu diệt các đơn vị chủ lực của Quân giải phóng.
Trong bối cảnh đó, Vạn Tường được lựa chọn làm mục tiêu của một trong những cuộc hành quân quy mô lớn đầu tiên của quân viễn chinh Mỹ.
Vạn Tường – mục tiêu của cuộc hành quân “Ánh sáng sao”
Qua công tác trinh sát, quân Mỹ phát hiện Trung đoàn 1, mang tên Ba Gia, đơn vị chủ lực của Liên khu 5, đang đóng quân tại khu vực Vạn Tường, thuộc huyện Bình Sơn.
Tướng Westmoreland ra lệnh cho lực lượng lính thủy đánh bộ Mỹ mở cuộc hành quân mang tên “Ánh sáng sao” (Starlite) với mục tiêu tiêu diệt Trung đoàn 1, đồng thời tạo thế áp đảo ngay từ những ngày đầu quân Mỹ trực tiếp tham chiến tại miền Nam.
Mỹ huy động một lực lượng lớn vào trận đánh. Theo tư liệu, tổng lực lượng tham gia lên tới khoảng 9.000 quân, cùng nhiều xe tăng, xe bọc thép, pháo binh, tàu đổ bộ, máy bay trực thăng và máy bay chiến đấu.
Đây là một cuộc hành quân mà phía Mỹ có lợi thế rõ rệt về phương tiện và hỏa lực.
Nhưng Vạn Tường không phải là một chiến trường dễ dàng.
Đêm 17/8 – pháo hạm mở màn
Đêm 17/8/1965, hơn chục tàu chiến thuộc Hạm đội 7 của Mỹ án ngữ ngoài khơi, liên tục bắn phá vào thôn Vạn Tường và các điểm cao.
Sáng 18/8, sau các đợt pháo binh và không quân bắn phá, quân Mỹ đồng loạt tiến công từ nhiều hướng.
Một mũi tiến theo đường bộ từ Chu Lai.
Hai mũi đổ bộ từ đường biển.
Một mũi đổ bộ bằng đường không.
Mục tiêu của quân Mỹ là nhanh chóng khép vòng vây, dồn lực lượng ta vào khu vực Vạn Tường rồi sử dụng ưu thế hỏa lực để tiêu diệt.
Nhưng kế hoạch ấy đã vấp phải một thế trận được chuẩn bị từ trước.
Khi quân Mỹ gặp thế trận chiến tranh nhân dân
Trung đoàn 1 đã phối hợp chặt chẽ với dân quân, du kích địa phương, bình tĩnh tổ chức đánh trả.
Các đơn vị ta chủ động cản bước tiến của các cánh quân Mỹ ở hướng Bắc và Đông Nam, đồng thời tập trung lực lượng ở hướng Tây Nam, dựa vào hệ thống hầm sâu và các vị trí chiến đấu được ngụy trang kín đáo để đánh vào cánh quân đổ bộ đường không.
Các mũi tiến quân của Mỹ liên tiếp gặp bãi mìn, hố chông và vật cản.
Đội hình quân địch bị chia cắt, dồn ứ.
Đó cũng là lúc bộ đội ta vận động tiến công, kết hợp giữa đánh gần và sử dụng hỏa lực để tiêu diệt các mục tiêu.
Từ chỗ bị bất ngờ trước cuộc tiến công quy mô lớn, lực lượng ta từng bước giành lại thế chủ động.
Ưu thế về hỏa lực của quân Mỹ không thể giúp họ nhanh chóng đạt được mục tiêu đề ra.
Trận đánh quyết liệt trên vùng đất Vạn Tường
Trận chiến kéo dài suốt ngày 18/8.
Quân Mỹ tìm cách khép chặt vòng vây, nhưng các cánh quân không thể hội quân tại Vạn Tường như dự kiến.
Hải quân Mỹ tiếp tục pháo kích dữ dội từ ngoài biển. Máy bay được huy động để tăng cường lực lượng và hỗ trợ các đơn vị trên mặt đất.
Quân và dân ta tiếp tục bám trận địa, đánh trả từng đợt tiến công.
Đến chiều tối, cuộc chiến đấu kết thúc.
Theo tư liệu, quân Mỹ bị loại khỏi vòng chiến đấu khoảng 900 tên, 22 xe tăng, xe bọc thép và 13 máy bay bị bắn rơi.
Đêm 18 rạng sáng 19/8, lực lượng ta bí mật rút khỏi Vạn Tường an toàn.
Cuộc hành quân “Ánh sáng sao” không đạt được mục tiêu mà phía Mỹ đặt ra.
Vạn Tường trở thành trận đánh phủ đầu quan trọng đối với quân viễn chinh Mỹ trên chiến trường miền Nam.
“Cao trào diệt Mỹ” bắt đầu từ Vạn Tường
Ý nghĩa của chiến thắng Vạn Tường vượt ra ngoài phạm vi một trận đánh.
Nếu chiến thắng Ấp Bắc mở đầu cho cao trào “diệt ngụy”, thì chiến thắng Vạn Tường mở đầu cho cao trào “diệt Mỹ”.
Lần đầu tiên, quân và dân ta có điều kiện kiểm nghiệm trực tiếp khả năng đối đầu với quân viễn chinh Mỹ – lực lượng được trang bị hiện đại và có ưu thế lớn về hỏa lực, phương tiện chiến tranh.
Kết quả trận đánh đã củng cố niềm tin rằng:
Quân Mỹ không phải là lực lượng không thể đánh bại.
Đó là ý nghĩa tinh thần đặc biệt lớn đối với quân và dân miền Nam trong những năm tháng cuộc chiến ngày càng khốc liệt.
Sức mạnh từ thế trận lòng dân
Một trong những yếu tố quan trọng làm nên chiến thắng Vạn Tường là sự kết hợp giữa bộ đội chủ lực với lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân.
Trung đoàn 1 không chiến đấu đơn độc.
Dân quân, du kích cùng nhân dân địa phương góp phần tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân trên chính quê hương mình.
Hệ thống hầm hào, vật cản, bãi mìn và những vị trí chiến đấu được chuẩn bị từ trước đã phát huy hiệu quả.
Địa hình và sự am hiểu địa bàn cũng trở thành một lợi thế quan trọng của lực lượng ta.
Từ đó hình thành một thế trận mà trong đó mỗi làng quê, mỗi công sự, mỗi lực lượng đều góp phần vào cuộc chiến đấu chung.
Một dấu mốc của nghệ thuật quân sự Việt Nam
Cùng với chiến thắng Ba Gia, Vạn Tường để lại nhiều bài học quan trọng về nghệ thuật quân sự.
Đó là bài học về phát huy sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân; kết hợp tác chiến giữa bộ đội chủ lực với lực lượng vũ trang địa phương; kết hợp hoạt động tiến công của lực lượng vũ trang với sức mạnh của quần chúng.
Trận đánh cũng cho thấy sự nhạy bén trong chỉ huy, điều hành và khả năng tổ chức thế trận phù hợp với điều kiện chiến trường.
Đặc biệt, đó là tinh thần dũng cảm, kiên cường, mưu trí và sáng tạo của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương.
Những yếu tố ấy đã góp phần làm thất bại ý đồ nhanh chóng “tìm diệt” lực lượng chủ lực của ta của quân Mỹ.
Vạn Tường – ký ức còn lại trên vùng đất hôm nay
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.
Vùng đất từng là chiến trường ác liệt năm xưa nay đã thay đổi từng ngày. Những làng quê ven biển Bình Sơn đã hồi sinh, cuộc sống của người dân ngày càng phát triển.
Nhưng ký ức về ngày 18/8/1965 vẫn được lưu giữ.
Bởi Vạn Tường không chỉ là tên của một trận đánh.
Đó còn là tên của một mốc son trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nơi quân và dân Quảng Ngãi cùng bộ đội chủ lực Quân khu 5 đã chứng minh bằng thực tế chiến trường rằng có thể đánh bại quân viễn chinh Mỹ ngay trong những điều kiện mà đối phương có ưu thế lớn về binh khí và hỏa lực.
Đánh giá về ý nghĩa của trận Vạn Tường, cố Tổng Bí thư Lê Duẩn từng so sánh đây là một bước ngoặt có ý nghĩa tương tự như trận Stalingrad trong việc chứng minh rằng một lực lượng quân sự có ưu thế vượt trội vẫn có thể bị đánh bại.
Và vì thế, mỗi khi nhắc đến Vạn Tường, người ta không chỉ nhắc đến một ngày tháng Tám năm 1965.
Người ta nhắc đến bản lĩnh của con người Việt Nam trước một cuộc chiến không cân sức; nhắc đến sức mạnh của lòng dân và niềm tin rằng không có kẻ thù nào là bất khả chiến bại khi cả dân tộc cùng đứng lên.
Vạn Tường – một ngày tháng Tám đi vào lịch sử.
