Chiến thuật đánh vận động và đột phá công kiên trong các chiến dịch năm 1951 – 1952

Trong Chiến dịch Hoàng Hoa Thám (mặt trận Đường 18), Nguyễn Quốc Trị chỉ huy đại đội đảm nhiệm mũi khóa đuôi trong trận phục kích quân Pháp tại khu vực cầu Mỏ Thổ (Bắc Giang) ngày 4/4/1951. Khi đội hình cơ giới và bộ binh Pháp bị chặn đánh và co cụm gọi pháo binh bắn chi viện dữ dội để mở đường rút lui, ông đã trực tiếp dẫn đầu các trung đội vượt qua màn đạn pháo, áp sát đội hình địch ở cự ly vài chục mét để dùng tiểu liên và lựu đạn đánh giáp lá cà, tiêu diệt gọn 1 đại đội lính Âu – Phi và thu giữ nhiều vũ khí.

Trong Chiến dịch Hòa Bình, đơn vị của Nguyễn Quốc Trị nhận nhiệm vụ tiến công các vị trí phòng ngự kiên cố của quân Pháp tại khu vực Gối Hạc và điểm cao Pheo (trên tuyến đường số 6). Trước hệ thống 7 lớp hàng rào dây thép gai xen lẫn bãi mìn và hỏa lực súng máy bắn chéo cánh sẻ từ các lô cốt ngầm, Nguyễn Quốc Trị đã tổ chức đội hình thành các tổ ba người hỗ trợ nhau vừa dùng bộc phá ống mở rào vừa dùng trung liên chế áp lỗ châu mai. Dù bị thương trong quá trình đột phá cửa mở, ông vẫn kiên quyết ở lại trận địa chỉ huy bộ đội thọc sâu chia cắt từng khu vực, tiêu diệt sở chỉ huy cứ điểm và bắt sống hàng chục binh sĩ Pháp.

Tính từ năm 1947 đến đầu năm 1952, Nguyễn Quốc Trị đã tham gia và trực tiếp chỉ huy 35 trận đánh lớn nhỏ thuộc các chiến dịch Việt Bắc, Biên Giới, Trung Du, Đường 18 và Hòa Bình; cá nhân ông tự tay diệt và bắt sống hơn 100 binh lính địch. Tại Đại hội Anh hùng và chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất (ngày 19/5/1952), ông là một trong 7 cá nhân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội.