Chiến tranh mang khuôn mặt trẻ thơ

Trong bài phát biểu đặc biệt của mình tại buổi giao lưu, bà Lê Huyền Ái Mỹ, Tổng biên tập báo Phụ Nữ đã chia sẻ cảm xúc kính phục, tự hào trước những hy sinh thầm lặng của các mẹ, các chị từ lúc đọc duyệt năm bài báo trong loạt “Phụ nữ Sài Gòn - một thời hoa lửa”. Bà Ái Mỹ nói, trong chiến tranh giữ nước, trách nhiệm luôn đặt lên những người đàn ông, nhưng khi phụ nữ chung vai gánh vác trách nhiệm này, có gì đó rất nao lòng.

Những ám hiệu gọi con ăn cơm, tiếng rao, tiếng ru, tiếng trẻ hát nghêu ngao... còn vẳng lại sau mỗi bài viết, nghe vừa lãng mạn vừa xót xa, gợi nhớ hình ảnh chú bé Gavroche băng mình trên chiến lũy giữa lòng thủ đô Paris để phục vụ kháng chiến (trong tác phẩm Những người khốn khổ của Victor Hugo).

Nhiều đứa trẻ ở Sài Gòn thời chiến như con bà Bích Hoàn, con bà Ngọc Sương, con bà Ngọc Mai, bà Sáu Nhung, bà Ba Nhứt... không chỉ có một tuổi thơ thiệt thòi mà còn tạo một chiến tuyến độc đáo của mình trong mỗi ngõ hẻm, xóm làng.

Năm 1964, ra tù, bà Bích Hoàn làm tổng đại lý phân phối bột Bích Chi của vợ chồng bà Ngọc Điệp, ông Kiêm Khánh; lãnh nhiệm vụ vận động các nhà doanh thương theo và ủng hộ cách mạng. Phía sau hình ảnh một người đàn bà đẹp, quan hệ rộng trên thương trường là những buổi họp kín, những buổi đón đưa các cán bộ lãnh đạo phong trào. Căn nhà của bà ở khu đường Yên Đỗ (bây giờ là đường Lý Chính Thắng, Q.3, TP.HCM) bị chính quyền Sài Gòn đánh dấu đỏ và theo dõi gắt gao.

Để có kỳ tích 10 năm trong lòng địch không bại lộ, bà nói là nhờ đội “an ninh tí hon”. Đàn con bà Bích Hoàn khi đó mới lần lượt ở tuổi 6, 12, 14, nhưng đã biết phân chia nhau canh chừng cho mẹ. Những lính gác nhỏ bé đó sớm phải xa cha mẹ lên rừng theo kháng chiến từ tuổi thiếu niên.

Ở khu dân cư Bàn Cờ, cô bé Anh Thư và đàn em từ nhỏ đã biết phụ mẹ và các dì nuôi giấu cán bộ. 16 tuổi, Anh Thư sôi nổi theo Tổng hội Sinh viên phản đối chính quyền Campuchia tàn sát Việt kiều. Cô nữ sinh Gia Long tiến dần vào con đường tranh đấu của học sinh-sinh viên Sài Gòn Gia Định một cách tự nhiên, bị tra tấn và tù đày vẫn không hề nhụt chí.

“Các cháu hôm nay được học trên giảng đường, còn trẻ nhỏ nông thôn chúng tôi ngày ấy đói nghèo và thất học. Khi bộ đội về dạy, tôi đã học chữ trong hầm đất, dưới ánh đèn dầu leo lét”, bà Sáu Nhung chia sẻ.

Trân trọng hòa bình và học thật tốt, ứng dụng khoa học công nghệ để xây dựng đất nước là lời khuyên các em đã nghe nhiều lần, trong nhiều hoàn cảnh, nhưng với em Chế Công Minh, học sinh lớp 12A10 Trường Hồng Hà, chưa bao giờ điều đó thấm thía như hôm nay. Đó là những nhắn nhủ, truyền trao của một thế hệ đã không tiếc tuổi thanh xuân, máu xương để có ngày thống nhất.