CHIẾN TRANH NHÌN TỪ NGƯỜI TRẺ VÀ NGƯỜI GIÀ

Năm 1954, ông Đỗ Xuân Tịch mới 25 tuổi. Ở cái tuổi ấy, con người ta thường nghĩ nhiều đến tương lai, đến gia đình, đến những ước mơ riêng. Nhưng với ông và hàng vạn thanh niên thời đó, chiến tranh đã định hình cách nhìn cuộc đời ngay từ khi còn rất trẻ.

Chiến tranh trong mắt người trẻ là thử thách và trách nhiệm. Ở tuổi 25, ông Tịch không có nhiều thời gian để sợ. Bom rơi, đạn nổ là điều phải chấp nhận. Nhiệm vụ được giao thì phải làm cho trọn. Suy nghĩ khi ấy rất đơn giản: còn sống thì tiếp tục gánh cơm, còn sức thì tiếp tục đi.

Người trẻ nhìn chiến tranh bằng hành động nhiều hơn cảm xúc. Không phải vì họ không biết đau, mà vì họ chưa kịp nghĩ đến nỗi đau của chính mình. Mất mát xảy ra liên tục, nhưng người trẻ học cách nén lại, để tiếp tục bước tiếp.

Còn bây giờ, ở tuổi 97, ông Tịch nhìn chiến tranh bằng ký ức và chiêm nghiệm. Những điều ngày xưa ông không kịp buồn, nay trở thành nỗi day dứt. Những gương mặt đồng đội tưởng đã quên, bỗng hiện về rất rõ trong những đêm mất ngủ.

Người già nhìn chiến tranh không còn bằng tinh thần xung phong, mà bằng sự thấu hiểu. Ông hiểu rằng, mỗi người ngã xuống là một đời người dang dở. Hiểu rằng, phía sau mỗi người lính là một gia đình, một quê hương, một tương lai chưa kịp đến.

Ở tuổi 25, ông đi giữa bom đạn mà ít nghĩ đến cái chết. Ở tuổi 97, ông nghĩ nhiều đến sự sống – sự sống mà đồng đội đã đánh đổi để ông và thế hệ sau được hưởng hòa bình.

Sự khác biệt ấy không làm mâu thuẫn hai cách nhìn, mà làm chúng hoàn chỉnh. Người trẻ cần sự dấn thân để làm nên lịch sử. Người già cần ký ức để giữ cho lịch sử không bị lãng quên.

Khi kể chuyện cho con cháu, ông Tịch không kể để ca ngợi chiến tranh, mà để giải thích giá trị của hòa bình. Ông muốn người trẻ hôm nay hiểu rằng, sự bình yên họ đang có không tự nhiên mà đến.

Chiến tranh, nhìn từ người trẻ và người già, là hai lát cắt của cùng một sự thật. Và chính sự gặp gỡ của hai lát cắt ấy giúp các thế hệ hiểu nhau hơn, hiểu lịch sử sâu sắc hơn.