Chiến tranh nhìn từ những đường hào mùa xuân

Hơn bốn mươi năm đã trôi qua, nhưng mỗi khi nhắc đến Vị Xuyên – Hà Tuyên, giọng của những người lính năm xưa vẫn chùng xuống. Tôi gặp ông Vũ Tuấn Khanh, cựu chiến binh hiện sinh sống tại phường Yên Bái, trong một buổi chiều lặng gió. Trước mặt tôi là một người lính đã bước qua chiến tranh, nhưng trong ký ức ông, Vị Xuyên vẫn còn nguyên vẹn tiếng pháo, mùi khói súng và bóng dáng đồng đội đã nằm lại nơi biên cương.

Ông Khanh nhớ rất rõ: từ đầu tháng 4 năm 1984, mặt trận Vị Xuyên – Hà Tuyên bắt đầu nóng bỏng. Khi ấy, Sư đoàn 356 đang huấn luyện tại Bảo Thắng, Cam Đường (Lào Cai) thì nhận lệnh chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu, hành quân gấp sang mặt trận Vị Xuyên. Không ai kịp chuẩn bị cho một cuộc chiến mà sau này được gọi là một trong những chiến trường khốc liệt nhất sau năm 1979.

Ngày 2/4/1984, những tiếng súng đầu tiên vang lên. Địch đánh chiếm hàng loạt cao điểm then chốt như 1509, 233, 685, 772…, những điểm cao nằm sâu trong lãnh thổ Việt Nam. Sau thời gian chuẩn bị lực lượng, theo mệnh lệnh của cấp trên, Sư đoàn 356 cùng các đơn vị bạn tổ chức tổng phản công, quyết tâm giành lại từng mét đất của Tổ quốc.

Ông Khanh kể, giọng chậm rãi nhưng nặng trĩu:
“Rạng sáng 12/7/1984, toàn tuyến đồng loạt nổ súng. Trung đoàn 876 của Sư đoàn 356 được lệnh chia làm ba mũi đánh cao điểm 772, chia thành ba mỏm D1, D2, D3. Trung đoàn 149 cử Tiểu đoàn 7 đánh cao điểm 685; Trung đoàn 174 của Sư đoàn 316 đánh các cao điểm 300, 400. Chỉ riêng ngày 12/7 năm ấy, toàn mặt trận thống kê có trên 800 cán bộ, chiến sĩ hy sinh.”

Tôi lặng đi khi nghe con số ấy. Hơn 800 con người ngã xuống chỉ trong một ngày – những người lính trẻ mang theo tuổi xuân, ước mơ và lời hẹn trở về còn dang dở.

Sau những tổn thất nặng nề, Bộ Chỉ huy Quân sự Quân khu 2 rút kinh nghiệm, quyết định chuyển sang chiến thuật đánh lấn dũi, đào hào tiến công. Từ hậu cứ vào mặt trận, tất cả đều đi dưới giao thông hào: hành quân, vận chuyển lương thực, đạn dược. Người lính gọi đó là “Đường hào mùa xuân” – một cái tên nghe nhẹ nhàng, nhưng bên dưới là biết bao mồ hôi, máu và nước mắt.

Ngày 15/1/1985, ta mở đợt tiến công lần thứ hai, đồng loạt đánh các cao điểm, trong đó có 300, 400. Những ngày ấy, chiến trường như một biển lửa. Mỗi ngày có tới 20.000 quả đạn pháo, đạn cối trút xuống. Có cao điểm như 685, sau các trận đánh, cả đỉnh núi bị bạt thấp đi hơn hai mét.

Ông Khanh nhắc đến cao điểm 685 với ánh mắt xa xăm:
“Người ta gọi 685 là ‘Lò vôi thế kỷ’. Phía Trung Quốc bắn truyền đơn sang, tuyên bố sẽ biến đá thành vôi. Giữa ta và địch có khi chỉ cách nhau một tầm lựu đạn. Núi toàn đá, không đào được hầm, hai bên ở thế cài răng lược – mình trong một hốc đá thì địch ở hốc đá bên cạnh. Cuộc chiến lúc đó thực sự ác liệt.”

Nghe ông kể, tôi hiểu rằng Vị Xuyên không chỉ là một địa danh lịch sử, mà là một nghĩa địa khổng lồ không bia mộ, nơi hàng nghìn người lính đã hóa thân vào đất đá. Nhiều đồng đội của ông Khanh đến hôm nay vẫn chưa được tìm thấy hài cốt, vẫn còn nằm lại đâu đó giữa những cao điểm đá tai mèo lạnh lẽo.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức thì không. Với những cựu chiến binh như ông Vũ Tuấn Khanh, Vị Xuyên là một phần máu thịt của cuộc đời – nơi họ đã sống, chiến đấu và gửi lại những người bạn không bao giờ trở về.

Viết lại những câu chuyện này, tôi chỉ mong góp thêm một nén tâm nhang cho những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống, và một lời tri ân sâu sắc gửi tới những người lính năm xưa – những con người đã đi qua một thời hoa lửa, để hôm nay đất nước được bình yên.