CHIẾN TRANH QUA LỜI KỂ CỦA NGƯỜI TRONG CUỘC
Khi chiến tranh được kể lại bởi chính người đã sống trong nó, lịch sử không còn là khái niệm, mà trở thành trải nghiệm người.
Chiến tranh, khi nhìn từ sách vở, thường hiện ra bằng những dòng chữ gọn gàng, những mốc thời gian chính xác và những chiến công được tóm lược. Nhưng khi chiến tranh được kể bằng lời của người trong cuộc, nó mang hình hài khác hẳn: rời rạc, đứt quãng, đầy cảm xúc và ám ảnh.
Ông Đặng Văn Duy không kể chiến tranh theo trật tự thời gian. Ký ức của ông vận hành theo cách riêng của nó. Một câu chuyện về gùi pháo có thể dẫn sang ký ức về một đồng đội đã hy sinh. Một chi tiết nhỏ như nắm cơm khô lại gợi về những ngày đói dài tưởng như vô tận.
Lời kể của người trong cuộc không trơn tru. Có những đoạn ông dừng lại rất lâu, không phải vì quên, mà vì nhớ quá rõ. Có những chi tiết ông không nói thành lời, chỉ lặng im. Chính sự lặng im ấy nói nhiều hơn bất cứ câu chữ nào.
Qua lời kể của ông, chiến tranh không chỉ có súng đạn. Nó có mùi mồ hôi, mùi đất ẩm, tiếng thở dốc trong đêm tối, và cả nỗi sợ rất người. Người lính không phải lúc nào cũng can đảm. Nhưng họ vẫn đi tiếp, bởi phía sau họ là đồng đội, là quê hương.
Chiến tranh qua lời kể của người trong cuộc không hào nhoáng, không tô vẽ. Nó chân thật, đôi khi khắc nghiệt. Nhưng chính sự chân thật ấy làm nên giá trị của lịch sử sống.
