CHÍN HẦM - NHỮNG DẤU TÍCH LỊCH SỬ VÀ CÂU CHUYỆN VỀ Ý CHÍ CON NGƯỜI

CHÍN HẦM - NHỮNG DẤU TÍCH LỊCH SỬ VÀ CÂU CHUYỆN VỀ Ý CHÍ CON NGƯỜI

Ghi lại từ một địa chỉ đỏ giữa lòng thành phố Huế

Giữa không gian xanh dưới chân núi Thiên Thai, Khu di tích lịch sử Chín Hầm là một địa chỉ lưu giữ nhiều dấu tích gắn với lịch sử đấu tranh cách mạng tại Huế.

(Khu di tích lịch sử Chín Hầm)

Ngày nay, di tích thuộc địa bàn phường An Tây, thành phố Huế; khu vực này cách trung tâm thành phố khoảng 6 km về phía Tây Nam. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, tên gọi “Chín Hầm” xuất phát từ hệ thống gồm 8 hầm và một căn nhà lính gác trên đỉnh đồi. Điều đáng chú ý ở Chín Hầm không chỉ nằm ở những công trình bê tông còn lại, mà còn ở những câu chuyện về con người từng gắn với nơi đây. Chính những ký ức, tư liệu, hiện vật và câu chuyện được lưu giữ qua nhiều thế hệ đã góp phần làm cho một địa danh lịch sử trở nên gần gũi hơn với thế hệ hôm nay.

1. Từ một khu vực quân sự đến di tích lịch sử  

(Tuy gọi là Chín Hầm nhưng thực chất khu vực này chỉ có tám hầm và một trại lính gác. Trước đó, năm 1941, thực dân Pháp xây dựng khu Chín Hầm trên quả đồi nhỏ này để cất giấu vũ khí. Đến năm 1945, sau khi Nhật đảo chính “hất cẳng” Pháp, quân Pháp đã lấy toàn bộ vũ khí, các hầm bị bỏ trống từ đó.)

         Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, hệ thống Chín Hầm được xây dựng dưới chân núi Thiên Thai. Khu vực này ban đầu được sử dụng làm kho chứa vật liệu, vũ khí; về sau được cải tạo và sử dụng với mục đích giam giữ.

Các hầm được xây dựng kiên cố bằng bê tông cốt thép. Trong hệ thống này, hầm số 8 là một trong những khu vực đặc biệt được nhắc đến trong nhiều tài liệu lịch sử.

Hầm số 8

Tư liệu của Trung tâm Xúc tiến Du lịch Huế cho biết hầm số 8 có diện tích khoảng 72,88 m², được chia thành 20 ô xà lim biệt giam.

Những dấu tích còn lại ngày nay giúp người tham quan hình dung phần nào về điều kiện giam giữ và hoàn cảnh lịch sử của một giai đoạn đã qua. Vì vậy, việc bảo tồn di tích không chỉ là bảo tồn một công trình vật chất mà còn là giữ lại ký ức lịch sử gắn với những con người từng xuất hiện tại nơi đây.

2. Hầm số 8 và câu chuyện của Nguyễn Đình Quản

         Một nhân vật nổi bật gắn với Chín Hầm là Nguyễn Đình Quản (1923–2014), còn được biết đến với tên Nguyễn Minh Vân, bút danh Nguyễn Dân Trung.

Theo bài viết “Tử ngục Chín Hầm - những điều cần biết” đăng trên Báo Thừa Thiên Huế, Nguyễn Đình Quản là một trong ba người bị giam tại hầm số 8 và sống sót sau biến cố tháng 11/1963, cùng Bùi Bá Vu và Nguyễn Văn Quý. Nguồn này cho biết ông đã chứng kiến cuộc sống của những người bị giam giữ tại đây và sáng tác, học thuộc khoảng 3.000 câu thơ, sau này được tập hợp thành tập thơ Sống trong mồ.

Câu chuyện của Nguyễn Đình Quản đặc biệt ở chỗ ký ức về Chín Hầm không chỉ được lưu lại bằng các tài liệu lịch sử mà còn được phản ánh qua sáng tác của chính một người từng trải qua thời gian bị giam giữ.

3. Lời kết

          Thời gian có thể làm thay đổi cảnh vật, nhưng những câu chuyện được lưu giữ bằng ký ức và tư liệu sẽ tiếp tục giúp các thế hệ hôm nay hiểu hơn về quá khứ. Chín Hầm hôm nay không chỉ là một địa điểm để tham quan, mà còn là nơi nhắc nhớ về những con người đã từng trải qua một giai đoạn lịch sử đầy biến động. Những dấu tích còn lại cùng các câu chuyện của nhân chứng, thân nhân và những người nghiên cứu lịch sử chính là những tư liệu quý để thế hệ trẻ tiếp cận lịch sử bằng sự chân thực và gần gũi. Đối với đoàn viên, thanh niên, việc tìm hiểu, ghi chép, lưu giữ và lan tỏa những câu chuyện ấy không chỉ góp phần bảo tồn ký ức lịch sử mà còn là một cách thể hiện trách nhiệm đối với truyền thống. Mỗi câu chuyện được xác minh, mỗi bức ảnh được lưu giữ, mỗi tư liệu được giới thiệu đúng nguồn đều có thể trở thành một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại. Từ Chín Hầm, hành trình tìm kiếm những câu chuyện lịch sử của Huế vẫn còn rất nhiều điều để khám phá. Đó có thể là một nhân chứng đã cao tuổi, một cán bộ từng tham gia phong trào, một gia đình còn lưu giữ kỷ vật, hay một hiện vật tưởng như bình thường nhưng phía sau là câu chuyện của một con người. Điều quan trọng là những câu chuyện ấy được tìm kiếm bằng sự trân trọng, được kiểm chứng bằng tư liệu và được kể lại bằng trách nhiệm.