CHÍN LẦN NGHẸN ĐẮNG VÀ BÓNG MẸ BÊN DẢI CÁT TRẮNG VÙNG ĐÔNG

Mảnh đất cát pha ven biển Bình Đào những năm sau 1965 không một bóng cây nào cao quá đầu người có thể đứng vững trước sức hủy diệt của bom napalm và chất độc hóa học. Địch biến toàn bộ dải cát trắng vùng Đông Thăng Bình thành vành đai trắng nhằm cắt đứt hoàn toàn tuyến hành lang tiếp tế từ biển vào căn cứ kháng chiến. Giữa bãi cát mênh mông loang lổ những hố bom sâu hoắm sặc mùi lưu huỳnh, mái nhà tranh vách đất của mẹ Lê Thị Tự xiêu vẹo nhưng chưa bao giờ đổ sập hoàn toàn. Địch càn quét đốt nhà vào ban ngày, ban đêm mẹ lại cùng bà con lối xóm gom từng mảnh phên tre cháy dở, nhặt từng chiếc cọc gỗ dựng lại lều tạm. Với mẹ Tự, rời bỏ dải cát này vào khu dồn của giặc đồng nghĩa với việc cắt đứt sợi dây liên lạc sống còn của bộ đội địa phương và du kích xã đang bám trụ trong lòng đất.

​Dưới góc buồng chật chội đặt chiếc cối xay lúa bằng đất nện nặng trịch, mẹ Tự kỳ công đào một căn hầm bí mật có cửa thoát hiểm trổ thẳng ra rặng xương rồng ngoài bìa đồi cát. Chiếc cối xay cũ kỹ không chỉ dùng để nghiền ngô, xay lúa tiếp tế lương thực mà còn là nắp chắn kiên cố ngụy trang cho căn hầm nuôi giấu ba cán bộ Huyện ủy Thăng Bình. Mỗi khi địch xua quân lùng sục, tiếng gậy gỗ chống nạt nộ của lính ngụy vang lên đầu ngõ, mẹ Tự lại bình thản ngồi xuống bên cối, cất tiếng kẽo kẹt quay cối xay ngô đều đặn. Tiếng cối xay rầm rì hòa lẫn tiếng hát ru cất lên từ giọng nói khàn đặc của người mẹ già chính là tín hiệu an toàn báo cho các chiến sĩ phía dưới; khi tiếng cối dừng đột ngột kèm tiếng đập nia sẩy thóc lách cách, người dưới hầm lập tức vào tư thế sẵn sàng chiến đấu hoặc rút êm qua ngách bí mật ra lùm xương rồng gai góc.

​Thế nhưng, thử thách nghiệt ngã nhất đè nặng lên đôi vai gầy của mẹ không phải là những trận càn quét sặc mùi khói súng, mà là những tin báo tử dồn dập ập đến như những nhát dao cứa nát buồng gan. Chín người con – núm ruột do mẹ mang nặng đẻ đau – lần lượt từ biệt mái tranh nghèo bước ra tiền tuyến và không một ai trở về. Người con đầu hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp khi bảo vệ căn cứ địa miền Tây Quảng Nam. Tám người con tiếp theo lần lượt ngã xuống trên khắp các chiến trường miền Trung trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt nhất; có người trúng đạn pháo hy sinh ngay trên dòng sông Trường Giang khi đang chèo thuyền chở vũ khí, có người ngã xuống trong đợt tiến công Mậu Thân 1968 mà thân xác hòa vào đất đá Trường Sơn. Mỗi lần một người con ngã xuống, mẹ Tự không dám khóc thành tiếng giữa vòng vây của bọn tề điệp luôn rình rập ngoài hàng rào dâm bụt. Mẹ giấu giọt nước mắt mặn chát vào vạt áo vá chằng vá đụp, nuốt nỗi đau nghẹn đắng vào tận đáy lòng rồi lại gượng dậy vo gạo nấu cơm, đào thêm hầm ngầm cho lứa chiến sĩ mới.

​Vào mùa khô năm 1970, trận càn mang tên gỡ rào của địch quét qua thôn Trà Đóa với mức độ tàn bạo chưa từng thấy. Lính biệt kích xăm hầm phát hiện một nhánh ngách thông hơi sau vườn nhà mẹ. Bọn chúng ùa vào bắt trói mẹ Tự vào gốc dừa, dùng báng súng đánh đập dã man tra khảo vị trí nắp hầm chính. Thân thể bầm dập, khóe miệng rỉ máu, nhưng người mẹ già sáu mươi sáu tuổi vẫn kiên quyết ngậm chặt miệng, ánh mắt nhìn thẳng vào nòng súng quân thù không một chút nao núng. Không khai thác được gì từ người mẹ thép, chúng đốt rụi căn nhà tranh và bắn chết toàn bộ đàn gà đàn lợn trước khi rút lui. Khi khói lửa vừa tan biến, mẹ Tự gạt tàn tro nóng rực, dùng đôi tay trần cào bới đất đá kéo nắp hầm đưa các đồng chí cán bộ ra ngoài an toàn. Nhìn các chiến sĩ trẻ ôm mẹ nghẹn ngào gọi tiếng “Mẹ ơi!”, mẹ chỉ khẽ xoa đầu từng người rồi bảo rằng các con còn sống là cách mạng còn, mẹ mất con nhưng còn có các con ở đây tiếp tục đánh giặc.

​Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, dải cát trắng Bình Đào hồi sinh với những hàng phi lao xanh ngút ngàn chắn gió biển. Trên bàn thờ nghi ngút khói hương trong căn nhà ngói mới do Nhà nước và nhân dân dựng tặng, chín tấm bằng Tổ quốc ghi công đỏ thắm được treo trang trọng bên cạnh bức chân dung Bác Hồ. Mẹ Lê Thị Tự những năm tháng cuối đời vẫn ngồi bên bậu cửa nhìn về phía rặng xương rồng đồi cát năm xưa, nơi lưu giữ những bước chân lặng lẽ của các con mẹ và những đoàn quân giải phóng đã đi qua. Chiếc cối xay lúa bằng đất nện năm nào nay đã phủ rêu phong, trở thành một chứng tích lịch sử thiêng liêng về tấm lòng bao la, sự kiên trung và đức hy sinh vô bờ bến của người mẹ Quảng Nam đã dâng hiến tất cả những gì yêu thương nhất cho ngày toàn thắng của non sông.