CHÍN NGƯỜI CON, MỘT TẤM LÒNG VỚI NON SÔNG

1. Người mẹ từ xóm Rừng

Trên mảnh đất xứ Quảng giàu truyền thống cách mạng, có một người mẹ mà cuộc đời đã trở thành biểu tượng cho sự hy sinh của những gia đình Việt Nam trong chiến tranh. Đó là Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ, người phụ nữ sinh năm 1904 tại vùng Điện Bàn, Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng.

Mẹ Thứ sinh ra trong một gia đình bình dị, cuộc sống gắn với ruộng đồng như bao người phụ nữ nông thôn Việt Nam đầu thế kỷ XX. Mẹ lập gia đình từ khi còn trẻ, sinh và nuôi dạy các con trong hoàn cảnh đất nước trải qua nhiều biến động. Nhưng chiến tranh đã khiến cuộc đời của mẹ gắn liền với những mất mát mà không một người mẹ nào mong muốn phải trải qua.

Theo tư liệu đăng trên Báo Quân đội nhân dân ngày 24/5/2026, gia đình mẹ có 12 người con. Trong những năm tháng kháng chiến, căn nhà của mẹ từng che chở cho nhiều cán bộ cách mạng hoạt động bí mật. Mẹ và con gái cả là bà Lê Thị Trị còn đào những căn hầm bí mật trong khu vườn để nuôi giấu cán bộ, góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng tại địa phương.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân – Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ: Biểu tượng của lòng yêu nước, đức hy sinh của người phụ nữ Việt Nam.

Chi tiết ấy cho thấy mẹ Thứ không chỉ là người mẹ có những người con tham gia kháng chiến. Chính mẹ cũng góp phần vào công cuộc đấu tranh bằng những việc làm cụ thể, âm thầm và đầy nguy hiểm. Ngôi nhà và khu vườn vốn là không gian sinh hoạt của một gia đình nông dân đã trở thành nơi che chở cho những người hoạt động cách mạng.

Lòng yêu nước của mẹ vì thế không chỉ thể hiện qua những người con lên đường chiến đấu, mà còn nằm trong chính những việc mẹ làm để bảo vệ quê hương. Đó là sự đóng góp lặng lẽ của một người phụ nữ bình thường trong hoàn cảnh đất nước không bình thường.

2. Những tờ giấy báo tử nối tiếp nhau

Năm 1948 trở thành một trong những năm đau thương nhất đối với gia đình mẹ Thứ. Theo bài viết của Báo Quân đội nhân dân, ngày 18/6/1948, người con trai Lê Tự Xiến hy sinh. Chưa đầy bốn tháng sau, ngày 5/10, người con Lê Tự Hàn Anh tiếp tục hy sinh. Mười ngày sau đó, gia đình lại nhận tin người con Lê Tự Hàn Em hy sinh.

Ba người con ngã xuống trong cùng một năm, để lại những mất mát liên tiếp cho gia đình. Với một người mẹ, mỗi người con đều là một phần máu thịt, là niềm hy vọng và là tương lai mà mẹ từng vun đắp. Những tin báo tử ấy không chỉ ghi nhận sự hy sinh của các chiến sĩ, mà còn đánh dấu những nỗi đau riêng tư của người mẹ ở hậu phương.

Nhưng mất mát chưa dừng lại ở đó.

Năm 1954, người con trai Lê Tự Lem hy sinh. Trong những năm tiếp theo, các con của mẹ tiếp tục ngã xuống trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước: Lê Tự Nự hy sinh năm 1966; Lê Tự Mười và Lê Tự Trịnh hy sinh năm 1972; Lê Tự Thịnh hy sinh năm 1974.

Đặc biệt, ngày 30/4/1975, đúng ngày đất nước thống nhất, mẹ nhận tin người con trai Lê Tự Chuyển, một chiến sĩ biệt động thành, đã hy sinh tại cửa ngõ Sài Gòn trước giờ chiến thắng.

Như vậy, theo các thông tin được Báo Quân đội nhân dân ghi nhận, chín người con trai của mẹ đã hy sinh trong hai cuộc kháng chiến. Mẹ cũng nhận tin con rể và hai cháu ngoại hy sinh, khiến những mất mát của gia đình càng trở nên nặng nề.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân – Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ; VietNamNet – Người mẹ nào có nhiều con cháu hy sinh nhất trong kháng chiến chống Pháp, Mỹ?.

Đặt những mốc thời gian ấy cạnh nhau, người đọc có thể hình dung phần nào hành trình mất mát kéo dài gần ba thập kỷ của gia đình mẹ Thứ. Những người con lần lượt rời nhà để tham gia cách mạng, rồi nhiều người không bao giờ trở về. Mỗi lần nhận tin dữ là một lần gia đình phải đối diện với sự thật rằng một người thân yêu đã mãi mãi nằm lại.

Tuy nhiên, câu chuyện về mẹ không chỉ nằm ở số người đã hy sinh. Điều đáng suy ngẫm còn là cách gia đình tiếp tục sống, bám trụ quê hương và duy trì hoạt động cách mạng giữa những năm tháng đầy hiểm nguy.

3. Giữ làng, giữ cán bộ giữa vòng vây chiến tranh

Trong chiến tranh, những đóng góp cho cách mạng không chỉ diễn ra tại chiến trường. Nhiều gia đình ở vùng địch kiểm soát hoặc thường xuyên bị càn quét đã tham gia che chở cán bộ, bảo vệ cơ sở và hỗ trợ lực lượng cách mạng hoạt động.

Gia đình mẹ Thứ là một trường hợp như vậy.

Theo lời kể của bà Lê Thị Trị được ghi lại trong bài báo của Báo Quân đội nhân dân, trong khu vườn nhà mẹ có năm căn hầm bí mật dùng để che chở cán bộ và du kích. Mỗi khi địch càn quét hoặc bất ngờ xuất hiện, mẹ và con gái phải tìm cách giữ bí mật để bảo vệ những người đang ẩn náu.

Bài báo ghi lại một chi tiết đặc biệt: có những lúc mẹ đưa đàn bò đến buộc quanh bụi tre, lấy lý do tránh nắng để che giấu hoạt động trong khu vườn. Đây là một cách ứng phó thực tế trong hoàn cảnh mà sự sơ suất có thể khiến những người được che chở gặp nguy hiểm.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân – Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ.

Những chi tiết ấy giúp câu chuyện về mẹ Thứ trở nên cụ thể hơn. Lòng yêu nước không chỉ được thể hiện qua những quyết định lớn lao, mà còn qua khả năng giữ vững trách nhiệm trong từng việc nhỏ: bảo vệ một căn hầm bí mật, che chở một cán bộ, giữ kín một thông tin hay tiếp tục bám trụ trên mảnh đất quê hương.

Mẹ không phải người trực tiếp cầm súng ra trận, nhưng những công việc mẹ làm vẫn có ý nghĩa đối với phong trào cách mạng tại địa phương. Trong hoàn cảnh chiến tranh, sự an toàn của những người hoạt động bí mật phụ thuộc không ít vào sự giúp đỡ của nhân dân.

Vì vậy, khi nhắc đến mẹ Thứ, không nên chỉ nhìn mẹ qua tư cách người có chín người con hy sinh. Câu chuyện về những căn hầm bí mật còn cho thấy vai trò chủ động của mẹ trong cuộc đấu tranh, cũng như đóng góp của những gia đình bình thường vào sự nghiệp chung của dân tộc.

4. Người mẹ sau ngày đất nước thống nhất

Ngày 30/4/1975 đánh dấu thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và sự thống nhất đất nước. Đó là ngày mà hàng triệu người Việt Nam chờ đợi sau nhiều năm chiến tranh. Nhưng trong niềm vui chung ấy, có những gia đình phải đối diện với nỗi đau riêng khi biết người thân đã hy sinh trước giờ chiến thắng.

Mẹ Thứ là một trong những người mẹ như thế. Người con trai Lê Tự Chuyển hy sinh đúng ngày 30/4/1975, theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân. Với mẹ, ngày đất nước thống nhất vừa là dấu mốc của thắng lợi dân tộc, vừa gắn với tin dữ về một người con không thể trở về.

Sự đối lập ấy cho thấy chiến tranh để lại những hậu quả không thể đo đếm chỉ bằng những con số về chiến dịch hay thời gian. Đất nước có thể bước sang hòa bình, nhưng những gia đình mất người thân vẫn phải tiếp tục sống cùng ký ức và nỗi đau.

Mẹ Thứ qua đời ngày 14/12/2010, hưởng thọ 106 tuổi. Sau khi mẹ mất, ngôi nhà của mẹ tại Thanh Quýt được gìn giữ như một địa điểm lưu niệm về cuộc đời và những hy sinh của gia đình. Tên tuổi mẹ cũng trở thành nguyên mẫu cho tượng đài Bà mẹ Việt Nam anh hùng tại Quảng Nam, công trình tưởng niệm những người mẹ đã cống hiến và hy sinh vì đất nước.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân – Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ; Cổng thông tin điện tử phường An Thắng, thành phố Đà Nẵng – Đoàn công tác Quân khu 5 viếng hương nhà Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ.

Ngày nay, khi nhắc đến mẹ Thứ, người ta không chỉ nhớ đến một người mẹ có nhiều thân nhân hy sinh trong chiến tranh. Mẹ còn đại diện cho những gia đình đã âm thầm đóng góp sức người, sức của, nơi ở và sự chở che cho cách mạng trong những năm tháng khó khăn.

5. Điều thế hệ trẻ cần ghi nhớ

Câu chuyện của mẹ Nguyễn Thị Thứ đặt ra một vấn đề quan trọng đối với thế hệ hôm nay: làm thế nào để sự hy sinh của những người đi trước không chỉ được nhắc lại như một phần của quá khứ, mà còn trở thành bài học có ý nghĩa trong cuộc sống hiện tại?

Trước hết, đó là bài học về giá trị của hòa bình. Khi đọc lại những mốc thời gian mà các con của mẹ lần lượt hy sinh, chúng ta hiểu rằng độc lập và thống nhất không phải những điều tự nhiên mà có. Đằng sau ngày đất nước hòa bình là những cuộc đời bị chia cắt, những gia đình mất người thân và những người mẹ phải sống cùng nỗi đau suốt nhiều năm.

Thứ hai, câu chuyện về những căn hầm bí mật trong vườn nhà mẹ nhắc nhở chúng ta về sức mạnh của sự đóng góp thầm lặng. Lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người xuất hiện ở tuyến đầu, mà còn bởi những người âm thầm hỗ trợ, bảo vệ và duy trì điều kiện để cuộc đấu tranh tiếp tục.

Cuối cùng, câu chuyện của mẹ Thứ nhắc chúng ta về trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử. Đối với sinh viên, điều đó có thể bắt đầu từ việc tìm hiểu những nguồn tư liệu đáng tin cậy, ghi lại lời kể của nhân chứng, thăm các di tích lịch sử và kể lại những câu chuyện có thật bằng sự trung thực.

Khi viết về một người mẹ Việt Nam anh hùng, không cần thêm những lời thoại hay tình tiết không được kiểm chứng để tạo cảm xúc. Những sự kiện đã được ghi lại về cuộc đời mẹ Thứ, từ những người con hy sinh đến các căn hầm bí mật trong khu vườn, đã đủ cho thấy một phần sâu sắc của lịch sử dân tộc.

Kết luận

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ là một người mẹ nông dân bình dị của xứ Quảng, nhưng cuộc đời mẹ gắn với những mất mát lớn lao của dân tộc trong hai cuộc kháng chiến. Chín người con trai của mẹ đã hy sinh; con rể và hai cháu ngoại cũng không trở về. Bên cạnh nỗi đau của một người mẹ, câu chuyện về những căn hầm bí mật trong khu vườn còn cho thấy sự đóng góp trực tiếp của mẹ và gia đình đối với cách mạng.

Ngày nay, tên tuổi mẹ được lưu giữ qua những tư liệu lịch sử, ngôi nhà lưu niệm và tượng đài Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Những dấu tích ấy không chỉ để tưởng nhớ một cá nhân, mà còn nhắc chúng ta về những gia đình đã đặt lợi ích của đất nước lên trên sự bình yên riêng tư.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tri ân mẹ Thứ không chỉ là cúi đầu trước một biểu tượng của lòng yêu nước. Đó còn là trách nhiệm học tập, gìn giữ sự thật lịch sử và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Bởi những người mẹ đã góp phần làm nên lịch sử không chỉ xứng đáng được nhớ đến trong những ngày lễ lớn. Câu chuyện của họ cần được tiếp tục kể lại trong đời sống hôm nay, để các thế hệ sau hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình và biết trân trọng những hy sinh đã làm nên độc lập, tự do của đất nước.