CHÍN PHÚT TRƯỚC PHÁP TRƯỜNG

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964.

Phía sau nhà lao Chí Hòa, Sài Gòn, một người thanh niên 24 tuổi được đưa ra pháp trường.

Xung quanh anh là lính có vũ trang, những người thi hành án và nhiều phóng viên trong, ngoài nước.

Chỉ ít phút nữa, loạt đạn sẽ vang lên.

Nhưng người thanh niên ấy không cúi đầu.

Khi người ta định bịt mắt, anh không muốn nhận tấm băng đen. Anh muốn được nhìn thấy mảnh đất quê hương trong những giây phút cuối cùng.

Rồi giữa pháp trường, trước hàng súng đang chĩa về phía mình, anh cất tiếng:

“Hãy nhớ lấy lời tôi!”

Người thanh niên ấy là Nguyễn Văn Trỗi.

Hạnh phúc riêng vừa mới bắt đầu

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt, Quảng Nam.

Rời quê vào Sài Gòn kiếm sống, anh học nghề điện rồi trở thành công nhân. Trong phong trào cách mạng ở đô thị, anh được giác ngộ và trở thành chiến sĩ biệt động Sài Gòn.

Tháng 4/1964, Nguyễn Văn Trỗi lập gia đình với chị Phan Thị Quyên.

Đó lẽ ra phải là những ngày bình yên và hạnh phúc nhất của một đôi vợ chồng trẻ.

Nhưng chưa đầy một tháng sau ngày cưới, tổ chức giao cho đơn vị anh một nhiệm vụ đặc biệt.

Tin tức cho biết Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara cùng phái đoàn quân sự cấp cao sẽ đến Sài Gòn. Đoàn xe dự kiến đi từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố qua cầu Công Lý.

Lực lượng biệt động lên kế hoạch đánh đoàn xe.

Biết nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm, Nguyễn Văn Trỗi vẫn xin được tham gia.

Hạnh phúc gia đình vừa mới bắt đầu.

Nhưng anh lựa chọn lên đường.

Quả mìn bên cầu Công Lý

Đêm 9/5/1964, Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội tiếp cận cầu Công Lý.

Một quả mìn khoảng 8kg được bố trí cạnh cầu, nơi đoàn xe của phái đoàn Mỹ dự kiến đi qua.

Công việc gần hoàn tất thì kế hoạch bị lộ.

Nguyễn Văn Trỗi bị bắt.

Từ thời điểm ấy, cuộc chiến của anh không còn diễn ra bằng súng hay thuốc nổ.

Nó diễn ra trong phòng thẩm vấn.

Trong nhà tù.

Trong những ngày bị tra khảo để tìm ra tổ chức và đồng đội phía sau.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không khai báo những thông tin có thể gây nguy hiểm cho cơ sở cách mạng. Anh nhận trách nhiệm về mình để bảo vệ những người khác.

Đối phương đưa anh ra tòa và tuyên án tử hình.

Người chiến sĩ biệt động mới 24 tuổi hiểu rất rõ điều đang chờ mình.

Nhưng anh vẫn không khuất phục.

Một người Việt Nam và những du kích cách nửa vòng trái đất

Câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi lúc ấy không còn chỉ được biết đến ở Việt Nam.

Nó đã vượt đại dương.

Tại Venezuela, một nhóm du kích thuộc lực lượng vũ trang cách mạng bắt sĩ quan không quân Mỹ Michael Smolen để yêu cầu đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi.

Sự kiện ấy trở thành một biểu hiện đặc biệt của tình đoàn kết quốc tế dành cho cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Trong một thời gian ngắn, Nguyễn Văn Trỗi chưa bị xử tử.

Nhưng sau khi viên sĩ quan Mỹ được trả tự do, chính quyền Sài Gòn không thực hiện việc trao đổi.

Án tử hình được thi hành.

Người thanh niên ở Sài Gòn có lẽ chưa từng gặp những người du kích Venezuela đã tìm cách cứu mình.

Họ cách nhau nửa vòng trái đất.

Nhưng trong một thời khắc của lịch sử, số phận họ lại gặp nhau bởi một điều chung: sự phản đối chiến tranh và sự ủng hộ đối với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Buổi sáng 15 tháng 10

Sáng 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi được đưa ra pháp trường phía sau nhà lao Chí Hòa.

Đối phương cho phép nhiều phóng viên có mặt.

Có lẽ họ muốn dùng cuộc hành quyết để thị uy.

Nhưng những gì diễn ra lại hoàn toàn trái ngược.

Người tù trẻ không bước ra pháp trường trong dáng vẻ của một người đã mất hết hy vọng.

Anh bình tĩnh.

Anh nói chuyện.

Anh tranh thủ những phút cuối cùng để khẳng định lý tưởng mà mình đã lựa chọn và phản đối sự hiện diện của quân đội Mỹ tại Việt Nam.

Khi người ta định bịt mắt, Nguyễn Văn Trỗi từ chối.

Anh muốn nhìn.

Nhìn những người đang đứng trước mặt mình.

Nhìn bầu trời.

Và nhìn mảnh đất mà anh sắp nằm xuống.

Rồi anh cất tiếng:

“Hãy nhớ lấy lời tôi!”

Những khẩu hiệu cuối cùng vang lên giữa pháp trường.

Sau đó là tiếng súng.

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh khi mới 24 tuổi.

Bức ảnh đi khắp thế giới

Những người có mặt tại pháp trường hôm ấy đã chụp lại khoảnh khắc cuối cùng của Nguyễn Văn Trỗi.

Trong bức ảnh còn được lưu giữ đến hôm nay, anh đứng thẳng giữa vòng vây.

Áo trắng.

Hai tay ở phía sau.

Gương mặt không cúi xuống.

Xung quanh là lính và các phóng viên đang ghi chép.

Bức ảnh ấy sau đó xuất hiện trên báo chí trong và ngoài nước, trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng về cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh khi biết tin về sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi đã dành những lời đặc biệt để tưởng nhớ anh, đánh giá khí phách của người chiến sĩ trẻ là một tấm gương cách mạng sáng ngời, nhất là đối với thế hệ thanh niên.

Sau này, tên Nguyễn Văn Trỗi được đặt cho đường phố, trường học, công trình và nhiều phong trào của tuổi trẻ.

Năm 1995, anh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Có những phút làm nên một đời người

Nguyễn Văn Trỗi không phải một vị tướng.

Anh cũng chưa từng giữ một chức vụ lớn.

Anh là một người thợ điện.

Một người chồng vừa mới cưới.

Một thanh niên 24 tuổi giữa Sài Gòn.

Nếu không có chiến tranh, có lẽ cuộc đời anh cũng sẽ giống như hàng triệu người bình thường khác: đi làm, trở về nhà, xây dựng gia đình và sống những năm tháng bình yên.

Nhưng thế hệ của anh không được lựa chọn một thời đại bình yên.

Và khi lịch sử đặt trước mặt mình một lựa chọn, Nguyễn Văn Trỗi đã đi theo con đường mà anh tin là vì độc lập của đất nước.

Cuộc đời ấy chỉ kéo dài 24 năm.

Nhưng có những con người không được nhớ bởi họ đã sống bao lâu.

Họ được nhớ bởi họ đã lựa chọn sống như thế nào trong những thời khắc quyết định nhất của cuộc đời mình.

Sáng ngày 15/10/1964, trước hàng súng ở pháp trường Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi chỉ còn vài phút.

Anh không thể thay đổi bản án.

Không thể trở về với người vợ trẻ.

Không thể biết ngày đất nước thống nhất sẽ đến vào 11 năm sau.

Nhưng anh vẫn còn một điều có thể lựa chọn:

Cách mình bước vào những phút cuối cùng.

Và anh đã lựa chọn đứng thẳng.

Hơn nửa thế kỷ đã qua, tiếng súng ở pháp trường năm ấy đã im.

Nhưng lời người thanh niên 24 tuổi ấy vẫn còn được nhắc lại:

“Hãy nhớ lấy lời tôi!”

Nguồn tư liệu: Thông tấn xã Việt Nam/Báo Tin tức; Báo Quân đội nhân dân.