Chín tháng giữa ranh giới sự sống

Khi được đồng đội đưa ra khỏi chiến trường, ông đã ở trong tình trạng nguy kịch. Mảnh đạn xuyên qua vùng đầu, gây tổn thương nghiêm trọng đến não bộ. Trên hành trình chuyển qua nhiều tuyến quân y, điều duy nhất mọi người mong mỏi là giữ được tính mạng cho người lính trẻ.

Bệnh viện Quân y 103 Hà Đông trở thành nơi gửi gắm hy vọng cuối cùng. Đây là một trong những bệnh viện đầu ngành của quân đội, nơi tiếp nhận rất nhiều thương binh nặng từ khắp các chiến trường trở về. Những dãy phòng bệnh ngày ấy luôn chật kín những người lính còn nguyên mùi khói súng, người cụt tay, người mất chân, người bỏng nặng, người mang thương tích ở sọ não như Thạch Kim Toàn.

Sau khi thăm khám và hội chẩn, các bác sĩ xác định trong não ông còn ba mảnh đạn. Đó là một tổn thương đặc biệt nguy hiểm. Nếu cố gắng lấy dị vật ra bằng phẫu thuật, nguy cơ xảy ra biến chứng rất lớn. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến bệnh nhân hôn mê vĩnh viễn, mất thị lực, mất thính giác hoặc tử vong ngay trên bàn mổ.

Trước lựa chọn đầy khó khăn ấy, các bác sĩ quyết định không can thiệp phẫu thuật. Ba mảnh đạn được giữ nguyên trong não để bảo toàn sự sống. Đó không phải là một quyết định dễ dàng, nhưng trong điều kiện y học của những năm sau chiến tranh, đó là phương án an toàn nhất.

Chín tháng điều trị vì thế không còn đơn thuần là chữa một vết thương. Đó là quãng thời gian theo dõi từng chuyển biến nhỏ nhất của người bệnh. Mỗi cơn đau đầu kéo dài, mỗi lần thần kinh rối loạn, mỗi biểu hiện bất thường đều khiến các y bác sĩ phải thận trọng.

Có những ngày sức khỏe ông tiến triển khả quan, có thể trò chuyện, ăn uống và đi lại. Nhưng cũng có những ngày ông rơi vào trạng thái mệt mỏi, trí nhớ giảm sút, phản ứng chậm chạp. Những tổn thương trong não không thể nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng lại âm thầm ảnh hưởng đến từng hoạt động của cơ thể.

Trong những căn phòng bệnh năm ấy, tiếng bước chân bác sĩ hòa cùng tiếng trò chuyện của các thương binh. Người động viên người, người kể cho nhau nghe về quê hương, về cha mẹ, về cánh đồng, về những người thân vẫn đang ngóng đợi. Chính tình đồng đội đã giúp nhiều người vượt qua những tháng ngày khó khăn nhất.

Có lẽ Thạch Kim Toàn cũng nhiều lần nghĩ về quê nhà. Nghĩ về cha mẹ đang mòn mỏi chờ tin con. Nghĩ về mái nhà nơi mình đã rời đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Đối với một người lính, được sống để trở về đã là điều may mắn. Nhưng trở về trong tình trạng mang di chứng nặng nề lại là một thử thách khác, còn khắc nghiệt hơn.

Sau chín tháng điều trị, các bác sĩ kết luận sức khỏe của ông đã tạm ổn định để chuyển về đơn vị tiếp tục theo dõi. Niềm vui của gia đình chưa kịp trọn vẹn thì một hành trình mới lại bắt đầu. Ba mảnh đạn vẫn còn nguyên trong não, đồng nghĩa với việc những cơn đau, những rối loạn thần kinh và những nguy cơ tiềm ẩn vẫn luôn hiện hữu.

Ngày rời Bệnh viện 103, người lính ấy không mang theo giấy chứng nhận đã khỏi bệnh. Ông chỉ mang theo một kết luận rằng cần tiếp tục điều trị, chăm sóc và theo dõi lâu dài. Cuộc chiến giành lại sự sống tuy đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất, nhưng cuộc chiến chống lại di chứng chiến tranh mới chỉ bắt đầu.

Đối với những người lính bị chấn thương sọ não sau chiến tranh, điều đáng sợ nhất không chỉ là những cơn đau thể xác. Đó còn là sự suy giảm trí nhớ, những rối loạn về hành vi và tâm lý, những thay đổi mà chính bản thân họ cũng không thể kiểm soát. Nhiều người vẫn mang vẻ ngoài bình thường nhưng bên trong là những tổn thương âm thầm không thể chữa khỏi.

Thạch Kim Toàn cũng bước vào quãng đời như thế. Ông còn sống, nhưng cuộc sống không còn nguyên vẹn như trước. Chín tháng ở Bệnh viện Quân y 103 đã cứu được mạng sống của ông, nhưng không thể lấy đi những mảnh đạn còn nằm trong não, cũng không thể xóa hết những hậu quả mà chiến tranh để lại.

Nhìn lại câu chuyện ấy hôm nay, người ta càng thấm thía rằng chiến tranh không chỉ cướp đi sinh mạng của những người ngã xuống. Nó còn để lại những vết thương kéo dài nhiều thập kỷ trên cơ thể và tâm hồn của những người may mắn sống sót. Có những thương binh bước ra khỏi bệnh viện với đôi chân giả, có người mang cánh tay giả, và cũng có những người như Thạch Kim Toàn – mang trong đầu ba mảnh đạn như mang theo cả một phần ký ức đau thương của chiến tranh.

Ít ai ngờ rằng, chính những di chứng ấy đã trở thành nguyên nhân dẫn đến bi kịch lớn hơn sau này. Khi trở về Đoàn 200 để tiếp tục điều trị và an dưỡng, cuộc đời người lính ấy lại rẽ sang một hướng khác, để rồi mở đầu cho hành trình mất tích đầy day dứt mà gia đình vẫn đau đáu tìm kiếm suốt gần nửa thế kỷ.