CHÍNH KHÁCH CÁCH MẠNG - HỒ TÙNG MẬU - PHẦN 2

Bác Hồ (ngồi đầu tiên, từ phải sang) chụp ảnh cùng một số Ủy viên Trung ương Đảng khóa II (năm 1951) tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Hồ Tùng Mậu đứng thứ tư, từ phải sang. (Nguồn: Ảnh tư liệu)

Dù phải trải qua nhiều nhà lao của đế quốc, chịu cảnh tra tấn dã man nhưng Đồng chí vẫn luôn giữ vững khí tiết của người cộng sản, biến nhà tù thành trường học cách mạng. Đồng chí đã trở thành nhà viết kịch, nhà văn, nhà thơ trong tù qua các tác phẩm thơ văn yêu nước và cách mạng.

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (09 tháng 3 năm 1945), Hồ Tùng Mậu cùng anh em tù chính trị trốn khỏi nhà lao Trà Khê (Phú Yên) trở về quê nhà Quỳnh Đôi - Nghệ An tiếp tục hoạt động. Biết được tin này, Chính phủ Trần Trọng Kim lập tức mời Đồng chí ra làm cố vấn chính trị nhưng bị từ chối quyết liệt.

Tại quê nhà, Đồng chí tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân giúp nhau cứu đói, tham gia Hội Cứu quốc, ủng hộ cách mạng, còn giao cho con trai là Hồ Mỹ Xuyên tham gia Ủy ban Khởi nghĩa của huyện Quỳnh Lưu. Một phần nhờ vậy, huyện Quỳnh Lưu giành được chính quyền sớm nhất toàn tỉnh Nghệ An trong Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Khi Đảng ta chuẩn bị phát lệnh Tổng khởi nghĩa, Hồ Tùng Mậu cùng một số đồng chí khác được điều động tăng cường củng cố, lãnh đạo Xứ ủy Trung Kỳ, chuẩn bị lực lượng chính trị, vũ trang tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Điều này đóng góp đáng kể vào thắng lợi cuộc khởi nghĩa giành chính ở các tỉnh lỵ Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế.

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Hồ Tùng Mậu đã được Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa gửi giấy mời ra Hà Nội.

Từ tháng 10/1945 đến năm 1947, Đồng chí được cử làm Giám đốc kiêm Chính uỷ Trường quân chính Trung bộ, sau đó là Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính Trung bộ và Ủy viên Liên khu ủy Liên khu IV. Đặc biệt, năm 1946, để chuẩn bị kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đích thân giao nhiệm vụ cho Đồng chí và đồng chí Lê Thiết Hùng lãnh đạo quân sự và chính trị trên địa bàn xung yếu Chiến khu IV.

Ngày 18 tháng 12 năm 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 138b-SL thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và Sắc lệnh số 138c-SL cử đồng chí Hồ Tùng Mậu làm Tổng Thanh tra Chính phủ. Là người đứng đầu ngành, Hồ Tùng Mậu lãnh đạo đẩy mạnh các hoạt động, thực hiện nhiệm vụ xem xét việc thi hành chính sách, chủ trương của Chính phủ; thanh tra các ủy viên Ủy ban Kháng chiến hành chính và viên chức về phương diện liêm khiết; thanh tra sự khiếu nại của Nhân dân, đồng thời tổ chức, dẫn đầu nhiều đoàn công tác đi kiểm tra tình hình thực tế, làm rõ đúng, sai nhiều vụ việc nổi trội.

Năm 1951, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đồng thời trở thành Hội trưởng đầu tiên của Hội Việt - Hoa hữu nghị, Đồng chí đã có nhiều đóng góp quan trọng phát triển quan hệ Việt - Trung, tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc kháng chiến chống Pháp.

Chiều ngày 23 tháng 7 năm 1951, trên đường đi công tác qua thị trấn Còng (Thanh Hóa), đoàn cán bộ của Hồ Tùng Mậu bị máy bay giặc Pháp phát hiện và đuổi bắn. Đồng chí đã hy sinh giữa lúc còn tràn đầy năng lực cống hiến. Thương tiếc nhân cách một người cộng sản kiên trung, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tự tay viết những dòng điếu văn hết sức cảm động:

“Chú Tùng Mậu ơi!

Lòng ta rất đau xót, linh hồn chú biết chǎng?

Về tình nghĩa riêng: Tôi với chú là đồng chí, lại là thân thiết hơn anh em ruột. Khi hoạt động ở đất khách quê người, khi bị giam ở lao tù đế quốc, khi đấu tranh ở nước nhà, hơn 25 nǎm, đã bao phen chúng ta đồng cam cộng khổ, như tay với chân.

Về công việc chung: Từ ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, chính quyền nhân dân thành lập, đến thời kỳ kháng chiến cứu nước, tôi đã thay mặt Chính phủ và Đoàn thể, giao phó cho chú những trách nhiệm nặng nề. Khi lãnh đạo Liên khu IV, khi giữ chức Tổng thanh tra và kiêm Hội trưởng Hội Việt – Hoa hữu nghị, chú không quản khó nhọc, luôn luôn vui vẻ làm tròn nhiệm vụ.

Ngày nay, kháng chiến đang tiến sang giai đoạn mới, công việc ngày càng nhiều, đồng bào, Chính phủ và Đoàn thể đang cần những người con đắc lực như chú.

Mất chú, đồng bào mất một người lãnh đạo tận tuỵ, Chính phủ mất một người cán bộ lão luyện, Đoàn thể mất một người đồng chí trung thành, và tôi mất một người anh em chí thiết. Mấy nguồn thương tiếc, cộng vào trong một lòng tôi!

…

Tôi gạt nước mắt, thay mặt Chính phủ, nghiêng mình trước linh hồn chú, và truy tặng chú Huân chương Hồ Chí Minh, để nêu công lao chú đối với đồng bào, đối với Tổ quốc”.

Ngày 18 tháng 01 năm 2008, Đồng chí Hồ Tùng Mậu được truy tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương cao quý nhất của Nhà nước Việt Nam. Với 55 tuổi đời (ngày 15 tháng 6 năm 1896 - ngày 23 tháng 7 năm 1951), đồng chí Hồ Tùng Mậu có đến 31 năm hoạt động cách mạng (1920 - 1951), trong đó hơn 14 năm bị giam cầm, đày ải trong các nhà lao đế quốc, 5 lần bị địch bắt, 2 lần bị kết án tử hình. Bất luận trong hoàn cảnh nào, Đồng chí cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, không màng danh lợi, hy sinh tất thảy cho cách mạng; đã “bao phen đồng cam cộng khổ”, “như tay với chân”, trở thành “anh em chí thiết” của lãnh tụ Hồ Chí Minh. Cho đến phút cuối đời, Đồng chí Hồ Tùng Mậu vẫn luôn xứng đáng với lòng tin của nhân dân, của Đảng, của Hồ Chủ tịch gửi gắm.