Chính trị viên tiểu đoàn Phan Văn Tự – Người thắp ngọn lửa niềm tin giữa rừng Việt Bắc

Phan Văn Tự sinh năm 1920 tại Phú Bình, Thái Nguyên, vùng đất giàu truyền thống chống ngoại xâm. Tuổi thơ sống trong cảnh áp bức của lính dõng và bọn lý hào khiến ông sớm hun đúc tinh thần căm thù thực dân. Khi Nhật đảo chính Pháp năm 1945, Tự tham gia Việt Minh, làm nhiệm vụ tuyên truyền cách mạng cho đồng bào vùng núi. Nhờ khả năng diễn đạt mạch lạc và gần gũi, ông được bà con gọi bằng cái tên thân mật: “anh Tự tuyên truyền”.

Khi chiến tranh bùng nổ lần thứ hai, Tự nhập ngũ và được phân về một đơn vị chiến đấu của Trung đoàn 72. Sau những trận đầu thể hiện tinh thần quả cảm, năm 1948 ông được đề bạt làm Chính trị viên đại đội. Đến năm 1950, khi chiến dịch Biên Giới mở ra, ông chính thức được phong Chính trị viên Tiểu đoàn 215, một đơn vị hoạt động chủ yếu tại khu vực Thái Nguyên – Bắc Kạn.

Với vai trò chính trị viên, Phan Văn Tự coi nhiệm vụ lớn nhất của mình là giữ vững tinh thần bộ đội. Những đêm mưa rừng tầm tã, ông vẫn đi từng lán, ngồi bên bếp lửa trò chuyện với chiến sĩ, động viên từng người, kể chuyện Bác Hồ, chuyện dân làng đang căng lưới bắt cá ủng hộ bộ đội. Lính trong tiểu đoàn nói vui với nhau: “Ở đâu có anh Tự là ở đó ấm.”

Trong chiến dịch Trần Hưng Đạo cuối năm 1950, tiểu đoàn của ông nhận nhiệm vụ chặn đánh viện binh địch từ Bắc Kạn lên Cao Bằng. Khi một số chiến sĩ mới tỏ ra lo lắng trước hỏa lực mạnh của địch, Tự đã leo lên mỏm đá, giữa mưa bom, hô to: “Địch càng mạnh thì ta càng phải vững trận! Lùi một bước là dân khổ thêm một bước!” Chính khí đó khiến toàn tiểu đoàn trụ vững suốt hai ngày giao tranh, buộc địch phải rút lui.

Đầu năm 1952, trong một trận truy kích trên suối Khuổi Nọi, ông bị thương ở chân nhưng nhất quyết không rời đơn vị. Ông nói: “Tôi còn nói được thì còn làm chính trị viên được.” Những ngày dưỡng thương, ông vẫn chống nạng đi kiểm tra từng tổ dân công, động viên họ gùi gạo vào chiến trường.

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, tiểu đoàn của ông được giao bảo vệ tuyến vận tải qua dốc Pha Đin. Ông tổ chức nhiều buổi sinh hoạt ngắn ngay trên đường đèo, truyền cho anh em quyết tâm: “Không có hạt gạo, viên đạn nào lọt vào thung lũng thì làm sao đánh địch?” Nhờ đó, đại bộ phận lực lượng vận tải hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Năm 1956, Phan Văn Tự được phong hàm Thiếu tá, sau đó tiếp tục công tác trong quân đội, chuyên về công tác chính trị. Ông mất năm 1984, để lại hình ảnh một người chính trị viên mẫu mực, tận tụy đến hơi thở cuối cùng.